Кіріспе

Румындық британдық ғалым Мозес Гастер (17 қыркүйек 1856 - 5 наурыз 1939) - румын, кейіннен британдық ғалым, испан және португал еврей қауымының хакамы, Лондон, еврей және румын тілші. Мозес Гастер Румынияда да, Англияда да белсенді сионист болды, 1899 жылы ол ағылшын сионисттер федерациясын құруға көмектесті.

Румыниядағы өмір

Гастер Бухарестте 19 ғасырдың басында Валахияға қоныс аударған атақты еврей австриялық отбасында дүниеге келген. Ол Бухаресттегі Нидерланд консулы болған Шевалье Абрахам Эммануэль Гастердің үлкен ұлы және табысты саудагер және қоғам басшысы Асриел Гастердің немересі болды. Оның анасы Пнина Джудит Рубинштейн раввиндік әулетке жататын, оның ішінде раввин Леви Исаак бен Меир де бар. Туған қаласында (1874) білім алғаннан кейін Лейпцигке барып, 1878 жылы докторлық дәрежесін алды, содан кейін Бреслаудағы еврей семинариясына барып, 1881 жылы Хатаррат Хора'а (раббилік диплом) алды. Оның Румынияның халықтық әдебиетінің тарихы 1883 жылы Бухарестте басылып шықты. Бухарест университетінде румын тілі мен әдебиеті пәнінің оқытушысы (1881-85), мектептердің бас инспекторы және Румыниядағы мұғалімдерді тексеру жөніндегі кеңестің мүшесі болды. Ол румын апокрифтері туралы да дәріс берді, олардың барлығын қолжазбадан тапты. Гастер Румыниядағы Хаббат Сионның орталық тұлғасы болды және 1882 жылы Мойнештіден келген еврейлер Самарин (Замарин) қонысын құруда орталық рөл атқарды, 1884 жылдан бастап Зихрон Яков деп аталды.

Англиядағы өмір

1885 жылы Иоан Братиану үкіметі Румыниядан "иредетисттік қоғамның мүшесі" деп қуып жібергеннен кейін, ол Англияға барды, онда ол Оксфорд университетінде 1886 және 1891 жылдары славян әдебиетінен дәріс оқыды. Оның дәрістері кейін Греко славян әдебиеті, Лондон, 1886 жылы жарияланды. Бірнеше жылдан кейін румын үкіметі оны елден шығару туралы жарлықты жойды, оған бірінші сыныпты румындық Ordinul Naţional "Pentru Merit" (1891) сыйлығын табыс етті және оны қайтаруға шақырды; алайда ол шақырудан бас тартты және 1893 жылы британдық азамат болып қабылданды. 1895 жылы Румыния үкіметінің сұрауы бойынша ол британдық білім беру жүйесі туралы есеп жазды, ол "жасыл кітап" ретінде басылып, Румыниядағы білім берудің негізі ретінде қабылданды. 1887 жылы Гастер Лондондағы испан және португал қауымының хакамы болып тағайындалды, бұл жағдайда ол Бевис Маркс синагогасының екі жүз жылдығына төрағалық етті. Ол Оксфордта 1887 жылы Греко-славян әдебиеті туралы Ilchester Lectures ретінде жарияланған Ilchester Lectures лекцияларын беруге шақырылды. 1891 жылдан 1896 жылға дейін Рамсгейттегі Джудит Леди Монтефиор колледжінің директоры болып тағайындалды. Ол сол мекеменің жылдық есептерін қоса беретін құнды очерктер жинағын жазды. Ол фольклорлық, библиялық, археологиялық және Корольдік Азиялық қоғамдардың кеңестерінің мүшесі болды, олардың мүддесі үшін көптеген қағаздарды жазды. Ол 1907-1908 жылдары Фольклор қоғамының президенті болған жалғыз раввин болды. 1925 жылы Гастер Вильнюстағы Идиш ғылыми институтының (YIVO) құрметті қордың алты мүшесінің бірі болып тағайындалды. Гастер самариялықтарды ерекше зерттеді және олардың тілі мен әдебиеті бойынша танымал авторитетке айналды. Ол Палестинадағы Самария қауымының орталығы Наблус қаласына барып, олардың әдебиетінің барлық түрін қамтитын қолжазбалардан бөлісуге талпындырды. Ол түпнұсқаны таба алмаған жерінде Самарияның діни қызметкерлері оған көшірмелерін жасап берді. Гастер Англиядағы сионисттік қозғалыстың ең белсенді басшыларының бірі болды, ал Румынияда ол Палестинада алғашқы еврей колониясын құруға көмектесті. Бүкіл әлемдегі еврей істерінде жоғарылап, Базельдегі Бірінші сионисттік конгресстің вице-президенті болды және әр келесі конгрессте көрнекті тұлға болды. Гастердің "Миспа" 193 Maida Vale резиденциясы Лондон қаласында 1917 жылы көрнекті сионистер мен Сыртқы істер министрлігі арасындағы алғашқы келіссөздер орны болды. Бальфур декларациясының алғашқы жобасы 1917 жылы 7 ақпанда Гастердің үйінде Хаим Вейцман, Нахум Соколов, Барон Ротшильд, сэр Марк Сайкс және Герберт Сэмюэлдің қатысуымен жазылды. Гастерлердің үйіне басқа қонақтар ретінде Уинстон Черчилль, Владимир Ленин және Зигмунд Фрейд кірді.

Қолжазбалар жинаушы

Ол екі мыңнан астам қолжазбаны жинаған, олардың көбі еврей, самариялық және славян тілдерінде жазылған. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде оның коллекциясы Лондонның орталығында жертөлелерге қауіпсіз сақтауға көшірілді. Алайда Лондон өрттерін сөндіруге арналған су жинақтың көп бөлігін қанды, бұл кейбір бұйымдарды толық немесе ішінара оқуға болмайтын етті. Өкінішке қарай, олардың көбі бұрын еврей тіліндегі баспаға аударылған болатын. Жинақта Каир генизасынан (Ескі Каирдегі Бен Езра синагогасының генизасы) еврей және еврей араб тілдеріндегі 10 000-нан астам үзінділер; көптеген яһуди қауымдастықтарының дұға кітаптары, апокрифтік жазбалар, түсініктемелер, трактаттар, хаттар, неке келісімдері, пиютимдер және Заңның он үш орамалы; шамамен 350 самариялық қолжазбалар, олардың ішінде Пятикниженің қолжазбалары, түсініктемелер мен трактаттар, литургиялық, тарихи, хронологиялық және астрономиялық кодекстер, самариялықтардың толық санақ тізімдері және олардың қолында бар қолжазбалардың тізімдері; және Бен Езра синагогасынан қағаз жүзінде 1500-ге жуық каталогталмаған арабша үзінділер. 1954 жылы жинақты Джон Райлендс кітапханасы сатып алды (1972 жылдан бері Манчестер университетінің бөлігі), ол жерде сақталған. "Райлендс Каир гениза" жобасы бірнеше жылдан бері мәтін фрагменттерін анықтау және суреттерді цифрландыру бойынша жұмыс істеп келеді. "Гастер жинағы" - негізінен қара және йемен қолжазбалары 1927 жылы доктор Мозай Гастердің кітапханасынан сатып алынған және қазіргі уақытта Британ кітапханасында сақталған. Сондай-ақ, Британ кітапханасы оның жинағынан "Гастердің бірінші Киелі кітабы" деп аталатын еврей тіліндегі маңызды көне кодексін сатып алды.

Жеке өмір

Мұса Гастер - Джек пен Теодор Гастердің әкесі және Марганита Ласкидің атасы. Ол сонымен қатар Майкл Фридландердің күйеу баласы және Невилл Ласкидің күйеу атасы болды.