Кіріспе
1894 жылы жазылған кітап Алоис Жирасек Ежелгі богемиялық аңыздар (Staré pověsti české) - Алоис Жирасектің 1894 жылы жазылған кітабы. Онда халық әдебиеті мен кейбір тарихи деректерге негізделген Чехия тарихындағы оқиғалар баяндалады. Модель Хаджек хроникасына, Богемияның Косма хроникасына және Далимил хроникасына негізделген, басқа да ескі чех хроникалары мен көптеген басқа да көздер қолданылған. Оған Қыздар соғысы, Либуше мен Премиссл, Крок қыздары, Богемияның келуі және Праганың Големы сияқты аңыздар кіреді. Кітап үш бөлімнен тұрады: Ежелгі богемдік аңыздар, христиан дәуірінің аңыздары және ежелгі пайғамбарлықтардан.
Ancient Bohemian legends (Staré pověsti české in Czech) is a book by Alois Jirásek written in 1894. It describes events from Czech history based on folk literature and some historical facts. The model was based on Chronicle of Hájek, Cosmas Chronicle of Bohemia and Chronicle of Dalimil, other old Czech chronicles and many other sources were also used. It includes legends such as Maidens' War, Libuše and Přemysl, Krok's Daughters, Bohemian Arrival and Golem of Prague. The book has three parts: Ancient Bohemian Legends, Legends of the Christian era and From ancient prophecies.
Чехтің ата-бабасы
Аңыз бойынша, Висла өзені мен Карпат тауларының аралығындағы аймақта тұратын кейбір славяндар батысқа қарай мол жер іздеп жолға шыққан. Оларды Чех ата мен оның ағасы Лех басқарды. Олар ұзақ уақыт (бәлкім, бірнеше жыл) жол жүріп, бұталы жерге жетіп қалды. Чех бабамыз Рип тауына көтеріліп, жерді аралап көрді. Содан кейін ол былай деді: "Ой, жолдастар, біз жолсыз орманды аралап жүргенде, сіздер мен бірге қиындықтарға төтеп бердіңіздер; ақырында біз өз отанымызға жеттік. Бұл - ең жақсы ел, ол сендер үшін алдын ала белгіленген. Бұл жерде сіз ешнәрседен айырылмайсыз, бірақ тұрақты қауіпсіздікті сезінесіз. Енді осы тәтті, әдемі жер сендердің қолыңда, соған лайықты ат ойлап тап", - депті. Богемиялықтар өздерінің отанын өздерінің басшылары мен ата-бабаларының есімімен атады: Чехи. Чех қатты қобалжып: "Біздің Уәде етілген жерімізді мыңдаған тілектерімізбен жарылқаңыз, бізді құтқарыңыз және ұрпақтан ұрпаққа ұрпағымызды өсіріңіз". - деп жауап берді. Кейін Лехтің айналасындағы кейбір славяндар көтеріліп, Богемиядан шығып, Польшаға қоныстанды. Чех ұзақ уақыт бойы өз жерінің герцогы (воеводасы) болды. Оның елінде тыныштық орнады, ешкім ұрлық жасамады, бәрі жақсы болды. Бірақ Чех қайтыс болғаннан кейін адамгершілік тез төмендеді.
Крок пен оның қыздары
Крок қазіргі Кладно ауданында орналасқан богемиялық тайпаның билеушісі болған. Ол әділ адам еді, тайпасын бейбіт өмірге жеткізді. Богемиялықтар оның даналығы мен әділдігін мойындаған соң, оны өздерінің жаңа төрешісі етіп сайлады. Крок пен оның әйелі Ниваның үш қызы болды: үлкен қызы Кази әр шөптесін өсімдікті білетін, емші және сиқыршы болған; олардың екінші қызы Тета богемиялықтарға өздерінің құдайларына, мүсіндеріне және нимфаларына қалай ғибадат ету керектігін үйретті; кіші қызы Либуше пайғамбар болған. Либуше өте пәктігі мен мейірімділігімен көрінеді, сондықтан богемиялықтар оны Крок қайтыс болғаннан кейін судья етіп сайлады.
Бивой
Бивой - Чехияның аңыз ертегісі. Ол Кавчи тауында құлағынан ұстап, Либушин қамалына алып баратын жабайы шошқаны ұстап алады. Ол осы үшін Қазиге үйленетін.
Қыздар соғысы
Либуше өмір сүрген кезде Богемияда әйелдердің көптеген құқықтары болды. Бірақ Премизл билікке келген соң, әйелдер құқығын құрметтеместен, ерлердің құқықтарын қорғауға кірісті. Бұл Властаның (Либушедің үй қызметшісі) Премизлге қарсы көтеріліске шығуына себеп болды. Богемияның әйелдерінің көбісі заговор бастады, олар еркектерді өлтірді және оларға қарсы соғыс бастады. Ең танымал әңгіме - Ктирадқа тұзақ құрған Шарка туралы. Ол Властаға қосылудан бас тартқандай болып, оны ағашқа байлап, терең орманның ортасына тастап кетеді. Кейін Ктирад оны шешіп, Шарканың уланған бал арағын ішті. Ол ұйқыға түсіп, Шарка оны тұтқынға алды. Қыздар базасында оянғаннан кейін, олар оны өлімге қинады. Бұл Премизлге олардың қамалына шабуыл жасап, қорқынышты соғысқа тоқтам жасауға түрткі болды.
Крессомысл мен Хоримир
Премизл - жеті мифтік герцогтың алғашқысы. Незамысл екінші (незамысл "қасақана ойланбаған" дегенді білдіреді) Премизлдің ұлы. Оның үшінші ұлы Мната ("Естен шығармаған адам") болды. Мнатаның ұлы - төртінші Войен (сөзбе-сөз "әскерге ұқсайтын"). Войеннің ұлы Vнислав, бесінші (сөзбе-сөз "ішкі") болды. Вниславтың ұлы алтыншы болды, Крезёмизл жеті патшаның ішіндегі ең байсы және қуаттысы болды, ол шекаралық аймақта күміс кен орындарын ашқан. Крессомылдың ұлы - Неклан, жетінші және соңғы. Некланның табиғаты әлсіз еді. Бір аңыз бойынша, Хоримир Неумьетлидің басшысы болды, оны герцог Крезомюсль Богемиядағы алтын мен күміс кендерін жою үшін өлім жазасына кесіп жіберді. Оны адал аттары Шемик, герцогтың резиденциясы орналасқан Вишеградтағы жартастан ерлікпен секіру арқылы құтқарды. Алайда, Шемік секіруден аман қалмады және оның қабірі әлі де бар деп есептелетін Нойметьелиде жерленді.
Лукко соғысы
Лучко (/Lutsko/) соғысы - 9 ғасырда чехтар мен лучандар арасында болған аңыз соғысы. Лучандар - бұл мифтік чех тайпаларының бірі, олар Люкко деп аталатын аймақта өмір сүрген, орталығы Жатецте болған. Соғыстың себебі - лучандардың ашкөздігі. Чехтар соғысқа герцог Некланды, ал Лучандар король Властиславты бастап кетті. Шешімшіл шайқасқа қорқақ герцог Неклан өзінің батыр Тырды жіберді, ол Некланның әміршілік шапанын киіп, балаклава киіп, Некланның атына отырды. Шешуші шайқас Турско маңында өтті. Лучандар көптеген иттерді, қасқырларды, қойшы иттерді және қасқыр иттерін алып жүрді, басқалары жыртқыш құстарды, соколды, гирсоколды және құсқарларды иықтарына көтеріп жүрді. 869 жылы 9 мамырда екі әскердің ұрысы күні бойы жалғасты. Құс қанаттары аспанды қараңғылатты. Тир соғыста Властиславты өлтіреді, ал өлер алдында оның жаны аузынан шығып, айналадағы ағаш бұтақтарына ұшып кетеді. Содан кейін Тир өзінің атын жоғалтып, өзі де қаза тапты. Тирдің жеңісімен жігерленген чехтер шайқаста жеңіске жетті. Олар Қырыстың ескерткішін жасалма үйіндіге салып, оны сол жерге жерледі. Бұл шайқаста шамамен жиырма мың адам соғысты, бұл сол кездегі Богемия халқының оннан бір бөлігі болды.
Дюринк және Неклан
Лукко соғысынан кейін герцог Неклан жеңілген басшы Властиславтың жетім баласы Збыславқа мейірім танытты. Неклан оны Дюринк деген кісіге тәрбиелеуге берді, ол Властиславқа қызмет еткен, бірақ Неклан оған сенді. Властислав қайтыс болғаннан кейінгі алғашқы қыста Дюринк мұздайған өзеннің мұздарына саңылау жасап, балықты көру сылтауымен Збыславты мұзда жата беруге мәжбүр етті. Содан кейін оны өлтіріп, оның басын Некланға алып барды. Соңғы жаудан құтқарып, ол сыйлық алады деп ойлады. Неклан үрейленіп: "Өлгің келсе, өліп қал! Бұл менің сыйлығым!" Дюринк өзін "Дюринк елік" деп аталатын елікке асып өлтірді.
Бейімделулер
Чех аниматоры Жири Трнканың 1953 жылы түсірген "Ескі чех аңыздары" анимациялық фильмі осы әңгімелер негізінде түсірілген. 1961 жылы Трнканың суреттері бар кітап жарық көрді. 2009 жылы Чехиялық-америкалық тарихи фантастикалық көркем фильм, Либуше ханшайымы туралы "Пагандық патшайым" түсірілді.
Аудармалар
Кітап орыс тіліне (1899, Старинные сказания чешскаго народа; 1987, Старинные чешские сказания), словак тіліне (1951, Staré povesti české), румын тіліне (1955, Vechi povestiri cehe), ағылшын тіліне (1963, Ежелгі Богемия аңыздары; 1992, Ежелгі чех аңыздары), монғол тіліне (1965, Эртний Чех домогж туу), неміс тіліне (1975, Böhmens alte Sagen), болгар тіліне (1978, Старинни чешки предания), венгр тіліне (1984, Régi cseh mondák), поляк тіліне (1989, Stare podania czeskie), итальян тіліне (1989, Racconti e leggende della Praga d'oro) және жапон тіліне (2011, チェコの伝説と歴史) аударылған.