Кіріспе

Испан теңіз капитаны Франсиско де Куэльар (Валладолид, Испания, 1562) - 1588 жылы Испан армадасымен бірге жүзіп, Ирландия жағалауында күйіп кеткен испан теңіз капитаны. Ол флотта болған оқиғалары мен Ирландияға қашып келгені туралы керемет әңгіме айтты.

Испан армадасына дейінгі өмір

Куэльардың туған жері мен күні белгісіз, бірақ оның Кастилиядан шыққандығы сөзсіз. Ата-анасының аты Сеговия провинциясындағы Куэльар деген ауылға қатысты. Соңғы зерттеулерге сәйкес ("El capitán Francisco de Cuéllar antes y después de la jornada de Inglaterra", Rafael M. Girón Pascual) Франсиско де Куэлар деген капитан болған, мүмкін біздің адам, Вальядолид қаласында туылған, ол 1562 жылы 12 наурызда Сан-Мигель приходында шомылдыру рәсімінен өткен. Куэльар 1581 жылы португалдық мұрагерлік соғысы кезінде Португалияны жаулап алған әскердің мүшесі болды. Рафаэль Жироннан кейін ол Санта-Каталина фрегатында Магеллан бұғазына дейін жүзіп барған Диего Флорес Вальдес флотында қызмет етті. Кейін ол Бразилиядағы Параиба қаласында француз отаршылдарын аудандандыруға қатысқан. Содан кейін Азора аралдарында Санта-Круз маркизіне қызмет етті.

Испандық армада

1588 жылдың күзінде болған дауыл кезінде Армада қатты зардап шекті. Куэльар Сан-Педроның капитаны болған, Кастиль эскадрильясының галеоны, испандық армаданың алдыңғы қатарлы эскадрильяларының бірі, кеме жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Солтүстік теңіздегі армада құрамында өз орнын қалдырған кезде. Ол мойынсұнбаушылықта айыпталып, флоттың генерал-майоры Франсиско Ариас де Бобадилланың қолынан асылып өлім жазасына кесілді. Куэлар бас аудитор Мартин де Аранданың үкімін орындау үшін La Lavia сауда кемесіне жіберілді. Үкім орындалмаған, ал Куэлар кемеде Левант эскадрильясының мүшесі болған саудагерге дейін қалады. Ол оралу сапарында ауыр зардап шекті (сапарға шыққан 4000-дың ішінде 400-ден аз аман қалғандар қайтып келді). Бесінші күні кеме жағаға шығып, бұзылып кетті. Кемедегі 1000 адамның 300-і аман қалды. Жергілікті тұрғындар жағаға шыққандарды ұрып-соғып, тонап, киімдерін шешіп тастады. Бірақ Куэлар, еріген люк қақпағына жабысып, жағаға байқаусыз жүзіп келді және өзін құмдардың арасында жасырды. Ол нашар жағдайда болды, оған соққыдан жылаңаш қалған адам қосылды, ол қатты таңғалды және көп ұзамай қайтыс болды. Куэлар санасынан шығып, санасынан шығып жүрді; бір кезде оны және оның аман қалған серігін екі қарулы адам тауып алды, олар жағалауға қарақшылыққа барар алдында оларды құммен жауып тастады. Бірде ол жағадан 200 аттыны көріпті. Куэлар сыртқа шыққанда, құмда 800 өлік жатыр екен. Соларды қарғалар мен жабайы иттер жеп жатыр екен. Ол Стад аббатханасына, ақсақалдар қашып кеткеннен кейін ағылшындар өртеп жіберген кішкентай шіркеуге көшті. Ол шіркеу қираған жерінде, терезелердің темір торларына байланған, ағылшын лютерандық жасақшыларының қолынан асылған он екі отандасын көрді. Жергілікті әйел малды орманға жасырып алып бара жатқанда, оған жолдан қашуды ескертті, содан кейін ол екі жалаңаш испандық сарбазбен кездесті, олар оған ағылшын сарбаздары 100 тұтқынға түскен тірі қалғандарды өлтіргенін айтты. Испандықтар басқа жағалауда 400 өлікті көрді. Олар екі офицердің мәйітін жерлеуге тоқтаған кезде, оларға төрт жергілікті адам тап болды, олар де Куэлар киімдерінің қалған бөлігін талап етті. Ал жергілікті тұрғындардың біреуі оларға өзін тастап, өз ауылына қарай бағыттауды бұйырды. Олар сол жерге аяқ-аяқсыз, суық ауа-райымен, орман арқылы жол жүріп, қарт ер адаммен және жас әйелмен бірге жүрген екі жас жігітке кездесті. Жас жігіттер де Куэларға шабуыл жасады, ол қарт адам араласпас бұрын, пышақпен соққыдан аяғы жараланды. Де Куэлар киімінен айырылып, 1000 дукатқа тең алтын тізбек пен 45 алтын тәжді тартып алды. Жас әйел оның киімдерін қайтарып бергеніне көз жеткізді және кетер алдында мойнына асып қойған монументтер бар медальонды алды. Бірде бір бала оның жараларын емдеп, сүт, сары май, нан әкелді. Баланың ауылға жақындамауға деген ескертуіне құлақ асып, де Куэлар сол жерден құлап өтіп, жалғыз өзі жолға шығады. Бір топ кісі оған шабуыл жасап, қатты ұрып-соғып, киімдерін шешіп алып, өзі мақта-теңізден тігілген шапанмен жамылыпты. Ол көлдің жағасындағы бос елді мекенге келіп, үш испандықты кездестірді. Бірнеше уақыт сол жерде болған соң, олар латын тілінде сөйлейтін жас жігітпен кездесіп, оны қазіргі Лейтрим графтығындағы сэр Брайан О'Рурктың жеріне апарады.

Росклогер қоршауы

1588 жылдың қарашасында Куэлар 8 испандықпен бірге МакКлансидің аумағына көшіп барды, олар лордтың бір қасарасында, мүмкін Росклогхерде, Лох Мелвиннің оңтүстігінде тұрды. Ағылшындықтардың МакКланси еліне 1700 әскер жібергенін хабарлаған. Жауап ретінде, испандықтар қаланы қорғауға шешім қабылдағанда, патша тауға көтерілуді жөн көрді. Олардың 18 атыс қаруы (мушкеттер мен аркебустар) болды және қаланы балотада орналасқандықтан, артиллерияны пайдалануға жол бермейтіндігіне байланысты, ол қолға алынбайды деп есептеді. Ағылшындықтар Коннахт губернаторы Ричард Бингемнің ағасының қолбасшылығымен келді және қоршау 17 күн бойы жалғасты. Сол уақытта олар батпақты жерді кесіп өте алмады және Испанияға қауіпсіз өту ұсынысынан бас тартқаннан кейін, олар қорғаншыларды қорқыту үшін екі испанды қамалдың алдында асып тастады. Ауыр қар жауып, дауыл басталып, ағылшындықтар қоршауды көтереді де, кетуге мәжбүр болады. Маккланси қайтып оралды және қорғаушыларға сыйлықтар берді, оның ішінде Куэларға өз қарындасының қолын ұсынды, ол бас тартты. Басшының кеңестеріне қарсы испандықтар Рождестводан он күн бұрын елінен жасырын түрде шығып, солтүстікке қарай бет алды. Олар Дерридің епискобы Редмонд О'Галлахерді іздестірді және оның қамқорлығында он екі испан бар екенін анықтады, оларды Шотландияға өтуде көмектесуді көздеді.

Қашу

Алты күннен кейін Кюэллар мен тағы 17 адам Шотландияға қарай кемемен жүзіп кетті. Екі күннен кейін олар Хебрид аралдарына жетіп, көп ұзамай құрлыққа қонды. Куэлар шотланд патшасы "өз патшалығына келген испандарды қорғап, киіндіріп, Испанияға жолдама бергенін" естіген. Алайда, патшалықтағы алты айлық сынақтан кейін ол "Шотландия королі ешкім емес: ол патшаның билігі мен лауазымына ие емес: ол бір қадам да қозғалмайды, бір ауыз тамақ та жемейді, бұл патшайымның (Елизавета I) бұйрығымен емес" деген қорытындыға келді. Парма герцогының күш-жігері нәтижесінде ол төменгі елдердегі Фландрияға жолдама алды. Алайда голландтар жағалауда армададан аман қалғандардың оралуын тоқтату үшін күтіп тұрды, ал Куэлар атыс-жарыста кемесі құлады, онда аман қалғандардың көбі суға батып немесе тұтқындалғаннан кейін қаза тапты. Ол Фландрияға жағаға жеткенде, қайтадан судың сынығына ілігеді. Ол өзінің тәжірибелерін баяндап, біраз уақыттан кейін Испанияға оралды. О'Рурк 1590 жылы опасыздық үшін Лондонда асылды; оған тағылған айыптар арасында Армададан аман қалғандарды құтқару болды. Макклансиді Бингемнің ағасы 1590 жылы тұтқынға алып, басын шауып өлтірді.

Кейінгі өмірі

Кейін Куэльар Филипп II әскерінде Парма герцогы Александр Фарнезе, граф Фуэнтес және граф Мансфельд қол астында қызмет етті. 1589 және 1598 жылдар аралығында ол Париж қоршауында, Лаон, Корби, Капела, Шатель, Дулен, Камбре, Кале және Ардрес кәсіпорындарында және Хальт қоршауында әртүрлі қызметтер атқарды. 1599 және 1600 жылдары Пьемонт соғысында Савой герцогы Карл Эммануэль І-нің қол астында қызмет етті. 1600 жылы ол Неаполде вице-король Лемоспен бірге болды. 1601 жылы ол Америкаға оралуға тағайындалды. Ол Галеонға барғанда бас пехота капитаны болды, бірақ 1602 жылға дейін Дон Луис Фернандес де Кордованың флотында жүзіп жүрмеді. Бұл Куэлардың соңғы әскери қызметі болды. Ол 1603 - 1606 жылдары Америкада жаңа комиссиялар күтіп, Мадридте өмір сүрді. Куэлар қайтыс болғаны туралы немесе оның балалары болғаны туралы ештеңе белгісіз.