Кіріспе

Француз ботаник Чарльз Луи Л'Эритье де Брутелль (; 15 маусым 1746 - 18 тамыз 1800) - XVIII ғасырдағы француз ботаник және мемлекеттік қызметкер. Париждегі бай жоғары таптық отбасында туылған, француз король сотымен байланысы оған жиырма алты жасында Париждегі сулар мен орман суреті басқармасының бастығы лауазымын қамтамасыз етті. Осы қызметте Л'Эритье жергілікті ағаштар мен бұталарды зерттеумен айналысты, сонымен қатар экзотикалық флораға қызығушылық танытты. "Л'Херит" деген қысқарту. де қолданылады.

Ерте өмір

Жоғарыда айтылғаннан басқа, оның алғашқы жұмыс істегенге дейінгі өмірі туралы аз мәлімет бар. Ол ботаниканы өз бетінше үйренген, оны бақылауға алғаннан кейін. 1775 жылы Л'Эритье Париждегі Cour des Aides судьясы болып тағайындалды. Бұл салықтық құқық бұзушылықтармен айналысатын сот болды, бірақ оның президенті Малешербтің басқаруымен ол қарапайым азаматтарды жемқор мемлекетке қарсы қорғауға арналған француз үкіметінің жалғыз мекемесі болды. Малешербс өзінің ботаникаға деген құлшынысын арттырды, бірақ сол жылы (1775) салық жүйесін реформалау туралы жоспар жариялағандықтан, ол қызметінен кетуге мәжбүр болды. 1775 жылы Л'Эритье Тереза Валер Дореге үйленді. 19 жыл ішінде олар бес балаға ие болды, ол кезде Тереза Валер қайтыс болды. Жеке байлығы мен мемлекеттік табысы Л'Эритьеге ботаникамен айналысуға мүмкіндік берді. Ол өсімдіктерді жіктеудің Линнеевтік жүйесін қатаң ұстанған. Сол кездегі ең ықпалды француз ботаниктері Юсьсье, Адансон және басқалар сұлулықты білдіретін табиғи жіктеу жүйесін жақтады. Л'Эритье көп ұзамай олармен қақтығысты, бірақ ол Жорж Кувье, Пьер Мари Огюст Бруссонет және Андре Тхуэн сияқты басқа ғалымдармен дос болды. Осы байланыстар арқылы ол Англияның Линнеевтік бекінісінде Джозеф Бэнкс және Джеймс Эдвард Смит сияқты басқа ботаниктермен хат алмасты. 1783 жылы ол өсімдіктердің жаңа түрлері туралы мақалалар жариялау идеясын ойлап тапты. Банктерге ол: "Мен әлі де өз жобамды құпия ұстаймын, сондықтан біздің профессорлар бұл жұмысты талап ете алмайды" деп жазды және ол Париждің кәсіби бағбандарының арасында жаңа түрлер гүлдеген сайын ескерту үшін хабарласушыларға ақы төлеген деп айтылады. Сол кездегі ботаниктер арасындағы бәсекелестік жаңа түрді бірінші жариялауға мүмкіндік беру болды. "Стирес новые" (жаңа өсімдіктер) атты алғашқы том 1785 жылдың наурыз айында, екіншісі 1786 жылдың қаңтарында, ал үшіншісі 1786 жылдың наурыз айында жарық көрді. Басқа парақшалар 1788 жылы және одан кейін пайда болды. Бұл кітаптар, оның барлық ботаникалық еңбектері сияқты, өзінің жеке қаражаты есебінен жарық көрді және әр жаңа түрді бейнелейтін толық бетті тақтаны қамтыды. Екінші томнан бастап тақталарды Пьер Жозеф Редуте тартты, кейіннен ол L'Héritier-ге оның мансабын және атағын бастағаны үшін несие берді.

Домби ісі

Жас француз авантюрист Жозеф Домбеиге Испания үкіметі өзінің Оңтүстік Америкадағы колонияларында қатаң шарттармен ботаникалық үлгілерді жинауға рұқсат берді; атап айтқанда, жинақтың жартысы Испанияға берілуі керек еді. Бұл жартысы Испанияға ағылшындықтар оны тасымалдайтын кемені тұтқындаған кезде жоғалды, көбі Кадистегі кедендік кешіктірулер салдарынан жоғалды, ал Домби Парижге жеткен кезде оның коллекциясы өте төмендеді. Француз ботаниктері оның жаңа түрлерін жариялау керек деп санады (испан ботаниктерін күтіп отырмастан), бұл Испанияның талаптарына қайшы келді. L'Héritier өз қаражаты есебінен сипаттап, басып шығаруға ұсынды, ал 1786 жылы жинақ оған тапсырылды. Испания үкіметі қарсылық білдіріп, қалған ақшаны өзіне аударуды өтінді, бұл үшін Франция үкіметі келісті. Алайда, шешім қабылданған кезде "Л'Эритье" Версальдағы соттың алдында болды. Ол бірден үйге асығып, жиналғанды жинап, Англияға жедел түрде жөнелтілді, ал ол өзінің елге демалысқа кеткенін айтты. Ол Лондонның ішінде және оның маңында 15 ай бойы, жағдай тынышталғанға дейін тұрды. Парижге оралғаннан кейін ол 1789 жылы Dombey өсімдіктерінің кейбірін қамтитын (бірақ олардың саны Англияда өсірілетін жаңа түрлерден асып түсетін) Sertum Anglicum (Англиялық гирлянда) жариялады. Домбидің коллекциясы оның өліміне дейін гербариясында қалды.

Француз төңкерісі

Құрметті соттың судьясы ретінде және өзі либералды саяси идеяларды ұстанып, 1789 жылы Француз төңкерісі басталғанда, Л'Эритье алдымен қауіпке ұшыраған жоқ. Ол революциялық сотқа тағайындалған бірнеше бұрынғы судьялардың бірі болды. 1789 жылдың қазан айында ол тіпті өзінің округінің Ұлттық гвардиясының командирі болып тағайындалды. Оның әскерлері оның бұйрығына сәйкес әрекет етіп, патшаның жансакшыларының қырғынға ұшырауына жол бермеді, өйткені париждік бұзылғандар патшаны Версальдан Парижге алып кетті. 1790 жылы ол де Юсьье, Адансон және Ламарк оған қарсы дауыс бергеніне қарамастан, ғылым академиясының қауымдасқан мүшесі болып сайланды. Революцияның осы кезеңінде ол ботаникалық мақалалар жариялауды жалғастырды. 1792 жылдың соңында Террорлық билік басталды және Л'Эритье бір уақытқа тұтқындалды және өлім жазасына кесілу қаупі төнді, бірақ оның кейбір ботаник достары оны босатты; бұл туралы тәуелсіз растау жоқ. Оның бұрынғы қамқоршысы Малешербс гильотинаға кесілгені сөзсіз. 1794 жылы Террорлық билік аяқталған кезде Л'Эритьердің әйелі Тереза Валер қайтыс болды. Үлкен ұлы Жак үйден кетіп, басқа отбасымен бірге тұруға кетті, ал L'Héritier және оның қызметшілері кіші үш балаға қамқорлық жасады (ең кіші Роза сол кезде екі жаста еді, бірақ 99 жасқа дейін өмір сүрді). Л'Эритьер қайтадан үйленбеді.

Революциядан кейінгі кезең

L'Héritier революциямен қираған, ол Әділет министрлігінде төмен жалақылы жұмысқа орналасты, бірақ ол сонымен қатар Ауыл шаруашылығы және өнер жөніндегі комиссияның мүшесі болды және бірнеше ауыл шаруашылығы баяндамаларын жариялауға қатысты. 1795 жылы Ғылым академиясы Ұлттық ғылым және өнер институты ретінде қайта құрылды, ал Л'Эритье толық мүшелікке сайланды, бұл лайықты жалақымен келді. Ол әлі де кітапханасы мен гербариясын сақтап қалды, оларды жас ботаниктерге, мысалы, де Кандоллге тегін пайдалануға рұқсат етті. 1800 жылы 16 тамызда кешкісін институтта жұмыс істегеннен кейін үйге қайтып келе жатқанда, оған белгісіз адам шабуыл жасап, көшеде өлтіреді. Бір аңыз бойынша, қастандық жасаған оның үлкен ұлы болған. Оның денесі қазір Пьер-Лашез зиратында жатыр. Ол 8000-ға жуық түрдің гербариясын және үлкен ботаникалық кітапханасын қалдырды, бұл сэр Джозеф Бэнкске ғана тиесілі. Гербарий француз ұлттық жинақтарына қосылды, ал кітапхана таратылды.

Кейіпкер

Жорж Кувье ол туралы былай деді: "Оның шығармалары керемет, бірақ дастарқаны қарапайым, киімдері қарапайым. Ол жылына ботаникаға 20 000 франк жұмсаған, бірақ жаяу жүріп жүрді". Де Кандолл былай деді: "Ол құрғақ адам еді, сыртқы көрінісі суық, бірақ шын мәнінде өте ыстық, әңгімелесуде қыңыр және әзіл-оспақ, кішкентай интригаларға берілген, де Юсьье, де Ламарк пен тіпті жаңа әдістердің ашық жауы, бірақ әрқашан маған жақсылық жасады, мен оған риза болдым ". Ол әрқашан портрет салудан бас тартқан.