Кіріспе
Тіл білімі тұжырымдамасы Тіл біліміне сәйкес, ауыстырғыш сілтеме (SR) - "жақын" сөйлемдердегі белгілі бір көрнекті аргументтердің кореференциалдық екенін көрсететін кез келген сөйлем деңгейіндегі морфема. Көп жағдайда, бұл бір сөйлемдегі етістіктің тақырыбы алдыңғы сөйлемнің немесе оған үстемдік ететін матрицалық (негізгі) сөйлемнің бағынысты сөйлемінің тақырыбымен сәйкес келетінін белгілейді.
In linguistics, switch reference (SR) describes any clause level morpheme that signals whether certain prominent arguments in 'adjacent' clauses are coreferential. In most cases, it marks whether the subject of the verb in one clause is coreferent with that of the previous clause, or of a subordinate clause to the matrix (main) clause that is dominating it.
Суық сілтемесінің мағынасы
Сызбалық сілтеме жүйесінде негізгі айырмашылық келесі сөйлемнің бір тақырыпқа (SS) немесе басқа тақырыпқа (DS) ие болуы. Бұл каноникалық ауыстырғыш сілтемесі деп аталады. Субъекттер ауысуы үшін, ол номинативті-аккузативті сәйкестікке ие тілдер үшін анықталады: субъект - транзитивті емес сөйлемнің жалғыз аргументі немесе транзитивті сөйлемнің агенті. Бұл тіпті ergativity жоғары дәрежелі тілдерде де қолданылады. Калифорния мен Невада штаттарының вашо тілінде сілтеме жүйесі бар. Бір етістіктің субъектісі келесі етістіктің субъектісімен бірдей болған кезде, етістік ауыстырғыш сілтеме белгісін қабылдамайды. Алайда, егер бір етістіктің субъектісі келесі етістіктің субъектісінен өзгеше болса, етістік "әртүрлі субъект" белгісін алады, š (Mithun 1999:269): Солтүстік-батыс Мексиканың Seri тілінде де басқа тілдерге ұқсас, бірақ өте маңызды бір фактпен ұқсас ауыстырмалы сілтеме жүйесі бар: пассивтік сөйлемдегі тиісті аргумент пассивтік етістіктің үстінде емес, әрқашан білдірілмеген негізгі субъектісі. Тақырыпты көтерумен байланысты сөйлемдерде көтерілген тақырып маңызды болады.
The Seri language of northwestern Mexico also has a switch reference system which is similar in most ways to those of other languages except for one very salient fact: the relevant argument in a passive clause is not the superficial subject of the passive verb but rather the always unexpressed underlying subject. In clauses with subject raising, it is the raised subject that is relevant.
Тақырыбы жоқ ауысу-негіздемесі
Атаулы зат әрқашан ауыстырғыш сілтемемен белгіленбейді. Мысалы, көптеген сөйлемдер, соның ішінде тұлғасыз немесе ауа райы етістіктері барлар, мүлдем тақырыпқа ие емес, бірақ сілтемелерді ауыстырып, ауыстырып жібере алады.
Каноникалық емес ауыстырғыш-негіздеме
Сонымен қатар, көптеген тілдерде каноникалық емес ауыстырғыш сілтеме бар, тақырыптан басқа аргументтердің кореференттері ауыстырғыш сілтемемен белгіленеді. Киовадан алынған мысал (Уоткинс 1993): Бұл жағдайда, бір тақырыпты белгілеудің орнына, бір тақырыпты белгілеудің орнына, екі тақырыптың бір уақытта, бір адамға және бір тақырыппен хат жазғанын көрсетеді (Уоткинс 1993).
In this case, the use of the same subject marker gɔ rather than the switch reference marker nɔ indicates that the two subjects wrote letters at the same time, to the same person, and with the same subject (Watkins 1993).
Ауыспалы-анықтамалық белгілердің пішімі
Коммутаторлық сілтеме белгілері көбінесе қосымша мағыналарды білдіреді немесе кем дегенде оларды таситын байланыстырушылармен біріктіріледі. Мысалы, ауыстырмалы сілтеме белгісі басқа тақырыпты және ретті оқиғаларды белгілеуі мүмкін. Ауыспалы сілтеме белгілері көбінесе етістіктерге қосылады, бірақ олар сөздік категория емес. Олар көбінесе сөйлемнің бастапқы бөлшектеріне, сөйлемнің бастапқы рекапитулятивтік етістіктеріне, етістік жалғауларына ('when', 'because', және т.б.) қосылған көрінеді. ), немесе үйлестірушілер ("және" немесе "бірақ", бірақ ешқашан "немесе" деп көрінбейтін), салыстырмалы ("біреу", "ол"), немесе сөйлемді толықтыратын ("ол"). Олар сондай-ақ еркін морфемалар немесе әр түрлі келісім парадигмалары ретінде пайда болуы мүмкін. Алайда, көпшілік ауыстырмалы тілдер - бұл субъект-объект-әрекет тілдері, сөйлемдердің соңында етістіктер, сондай-ақ комплементизерлер мен жалғаулар болады. Сондықтан, ауыстырғыш сілтеме жиі етістіктерге қосылады, бұл факт ауыстырғыш сілтеме - бұл сөздік категория деген жалпы, бірақ қате талапқа әкелді. Сызбаға сілтеме жасау туралы белгілі бір типологиялық факт - бұл сызбаға сілтеме жасау маркерлері тармақтардың "шектерінде" пайда болады. Ол бағынысты сөйлемнің шетінде (матрицалық сөйлемге сілтеме жасау) немесе координаттық сөйлемнің шетінде (алдыңғы сөйлемге сілтеме жасау) кездеседі. Ол сондай-ақ Жаңа Гвинеяның сөйлемдік тілделерінде өте жиі кездеседі, онда ол медиалдық сөйлемдердің шетінде кездеседі. Коммутаторлық сілтеме синтаксистік құрылымға да сезімтал. Бұл матрицалық сөйлемге сілтеме жасай отырып, қатарлас сөйлемді (бірін екіншісінен кейін бірін айтады) өткізіп жіберуге болады. Мысалы, [A[B][C] конфигурациясында, B және C A-ға бағынышты сөйлемдер болып табылады, C-дегі кез келген коммутатор сілтемесі белгісі B емес, A-ға сілтеме жасайды.
Коммутатордың сілтемесі
Ол Солтүстік Америка, Оңтүстік Америка, Австралия, Жаңа Гвинея (әсіресе Транс-Жаңа Гвинеялық филомда, бірақ Солтүстік Жаңа Гвинеяның көптеген папуалық тілдер отбасында емес) және Оңтүстік Тынық мұхитта жүздеген тілдерде кездеседі. Солтүстік Америка (Джекобсен 1983), Австралия (Остин 1981) және Жаңа Гвинея (Робертс 1997) үшін типологиялар бар. Ол, әдетте, аймақтық диффузия арқылы таралады, бұл морфологиялық таңбалаудың әр тілге әр түрлі болуымен байланысты.