Кіріспе

Мединалық мұсылман ғалымы (637-715) Әбу Мұхаммед Саид ибн әл-Мусайиб ибн Хазн әл-Махзуми (سعید بن المسیب; 637-715) - тәбаииндер арасындағы заңтанудың (фикх) ең алдыңғы қатарлы адамдарының бірі (сахаба деп аталатын Мұхаммедтің серіктерінен кейінгі ұрпақ). Ол Мединада тұратын.

Ислам білімінің дамуына қосқан үлесі

Саид 637 жылы Құрайш руының Бану Махзум руынан әл-Мусайиб ибн Хазнның ұлы болып дүниеге келді. Ол Омар халифалығының кезінде дүниеге келді және сахабалардың көпшілігімен, соның ішінде Омардың мұрагерлері Усман мен Әли Саидпен кездесті. Ол өзінің тақуалығы, әділдігі және Аллаға терең берілгендігімен танымал болды. Сүнни мұсылмандар арасындағы дәрежесіне келетін болсақ, ол Мединаның жеті Фуқахасының ең көрнектісі ретінде танымал. Басрадағы Хасан әл-Басри сияқты ол да егерме жасында заң мәселелеріне қатысты пікірлер мен үкімдер шығара бастады. Сахабалар оған қатты құлшылық етті. Бірде Абдулла ибн Омар: "Егер ол жігітті көрген болса, оған өте риза болар еді", - деп айтты. Саид Әбу Һурайраның қызына үйленді, сонда оған жақынырақ болып, ол айтып берген хадистерді (Ислам пайғамбары Мұхаммед пен оның серіктерінің дәстүрлерін) жақсырақ білуге болады. Олардың бір қызы болды. Саид оны қуыршақтармен емес, барабанмен ойнатты, кейін ол тамақ пісіруді үйренді. 683 жылы әл-Харра шайқасы кезінде және Мединаны Омейяд халифасы Язид I-нің сириялық әскерлері басып алған кезде Саид пайғамбардың мешітінде дұға еткен мединалық болды. Язид қайтыс болғаннан кейін, ол Меккедегі Омейядтарға қарсы халифа Абдалла ибн әл Зубайрға адалдық ант беруден бас тартты. Омейяд Абд әл-Малик халифалық билікті, соның ішінде Мединаны қайтадан басып алғаннан кейін, ол Саидтан өз қызының (Әбу Хурайраның қызымен некеде туылған) Абд әл-Маликтің ұлы және болашақ халифа Хишамға үйленуін өтінді. Саид одан бас тартты, бірақ қысым мен қауіп-қатерлердің артуына қарамастан, ол оны медреседе тұрған Ибн Әби Уаддаға ұсынды. 705 жылы Абд әл-Малик өзінің губернаторларына өз ұлы әл-Валидке адалдық ант беруді бұйырды. Саид бас тартты. Мединаның әкімі Хишам ибн Исмаил әл Махзуми оны бұғаулап, таяғы сынғанша күнделікті ұрып-соғып отырды, бірақ ол берілмеді. Ал Масрук ибн әл-Аджда мен Таус сияқты достары өзін одан әрі азаптаудан сақтап қалу үшін әл-Валидтің халифалығына келісуді ұсынғанда, ол былай деп жауап берді: "Адамдар бізге ілесіп әрекет етеді. Егер біз бұған келіссек, оларға мұны қалай түсіндіре аламыз?" 706-712 жылдары Мединада билік жүргізген Хишамның мұрагері Омар II (Омардың аналық немересі) Саидтан барлық атқарушы шешімдерінде кеңес алды.

Хадис

Саидтан исламдық үкімдер мен дәстүрлерді алғандарға басқалар арасында Омар II, Катада, әл Зухри және Яхья ибн Саид әл Ансари жатады. Саид негізінен өз ой-пікірін, Умар мен Мұхаммедтің мысалдары мен Құран арқылы аналогия арқылы дәлелдеген көрінеді. Ол хадисті өзінен кейінгілердің ісімен (әсіресе әл-Зухридің ісімен) іспетті іспетті (танымдық) ілім ретінде қабылдамады. Нәтижесінде оның көптеген үкімдері жалған иснадтармен жабдықталып, хадистерге айналдырылды. Саид өзінің пікірлерін Құраннан келтірді, бірақ өздерінің мән-жайын немесе мағынасын түсіндіруден бас тартты. "Ибн әл-Мусайибтің тафсири" болған жағдайда, оны оның шәкірттері өз үкімдеріне негіздеп құрастырған. Бас заңгерлер Мәлік ибн Анас пен әл-Шафии Саидтың Омардан немесе Мұхаммедтен аударған хадистерін кімнен алғанын айтпай-ақ, шынайы деп қабылдады. Олардың пікірінше, Саид сахабалар сияқты хадис білуі мен айтуы жағынан бірдей болды.