Кіріспе

Бірінші дүниежүзілік соғыстың Австриядағы концентрациялық лагері Талерхоф (осылай-ақ транслитерацияланған Талерхоф Кирилл негізінде Шығыс славян мәтіндерінен) 1914 жылдан 1917 жылға дейін белсенді Австро-Венгрия билігі құрған концентрациялық лагерь болды, Альп тауларының етегіндегі аңғарда, Грацқа жақын жерде, Штирия провинциясының басты қаласы.

Шолу

Австро-Венгрия билігі Карпато русиндері, лемколар мен галисийлер арасындағы русофильдік қозғалыстың басшыларын тұтқындады (Галиция русофилиясын қараңыз); орыс тілін өздерінің славян тілдерінің әдеби стандартты түрі ретінде таныған және Ресей империясына жанашырлық танытқандар. Осылайша тұтқындар ресейлік болмыстарынан немесе Ресейге деген ықыластарынан бас тартып, өздерін украиндықтар ретінде танытуға мәжбүр болды. Өздерін украиндықтар деп таныстырған тұтқындар лагерден босатылды. 1924-1932 жылдар аралығында Львовте "Талерхоф альманахының" төрт саны жарық көрді, онда тұтқындар санының және Австрия билігінің бейбіт русофильдерді өлтіруінің жиналған құжаттамалық дәлелдемелері жарияланды. 1914 жылы Шығыс Галисияның 5 500 158 тұрғынынан 2 114 792 (39,8%) поляк тілінде, ал 3 385 366 (58,9%) русин тілінде сөйлеген. "Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Габсбургтердің ұлттық саясаты" атты кітабында авторлар Д. А. Ахмеменко, "Тарихи сана" деп аталатын қоғамдық ұйымның төрағасы және Белоруссия мемлекеттік университетінің профессоры К. В. Шевченко Талерхофта барлығы 10 000 орыс, шамамен 2000 русин (басқа дереккөздерге сәйкес 5000-ға дейін) және 200 250 студент Ресей империясына жанашырлық танытуда деп айыпталып, лагерге орналастырылды деп мәлімдейді. Жалпы жиырма мыңнан астам адам тұтқындалып, Талерхоф лагеріне орналастырылды. 1915 жылдың қысына дейін Талерхофтың казармасы болмады. Жаңбыр жауған кезде де, аяз түскенде де түрмедегілер ашық жерде ұйықтады. АҚШ конгрессмен Медилл Маккормиктің айтуынша, тұтқындар үнемі ұрып-соғылып, азапқа ұшыраған. 1914 жылы 9 қарашада фельдмаршал Шлиердің ресми есебінде Талерхофта 5700 Карпат русы, Лемкос және украиндықтар бар екені айтылған. 1914-1915 жылдардағы қыста 7000-ға жуық интернирлердің үштен бірі тифтен қайтыс болды. Лагерьді Австрия императоры Карл I өзінің билігіне 6 ай кіргеннен кейін жапты. Ол пайда болған алғашқы он сегіз айда Талерхофтың үш мың тұтқыны қаза тапты, оның ішінде мұнда шейіт болған православиелік әулие Максим Сандович (1996 жылы 29 тамызда Ресейден тыс орыс православиелік шіркеуі ақтайды). 1945 жылдан 1955 жылға дейін ол Австрия үкіметіне қайта берілместен бұрын RAF Thalerhof станциясы болды. Қазіргі уақытта Грац әуежайы лагердің бұрынғы орнын алып отыр. Казарма 1936 жылы қиратылды. Содан кейін 1767 тұтқынның мәйіті қазбаланып, Фельдкирхен-бей-Грацтағы жаппай қабірге қойылды.