Кіріспе

Керемет қайың (Чудесная берёза) - фин/орыс ертегісі. Бұл Аңшы қыздың нұсқасы, ол Арне Томпсонның 510А типті ертегісі, қуғын-сүргінге ұшыраған қаһарман. Ол форманы өзгертетін мотивтерді қолданады. Эндрю Лэнг оны "Қызыл ертегі кітабына" енгізді.

Қысқаша мазмұны

Ауылдық әйел бірдеңе жасаса, оны өзгертемін деп қорқытатын сиқыршымен кездеседі; ол мұны істемейді, бірақ сиқыршы оны қойға айналдырады. Жігіт шаруа әйелінің кейпіне айналып, күйеуіне қайтады. Бірнеше жылдан кейін ол қыз туады. Жұлдыз өз қызын сүйіп, бала-шағасын асырайды, өгей қызына, қойшы әйелінен туған шаруаның қызына жамандық жасайды. Жігіттің өгей анасы күйеуіне қой қашып кетпес бұрын оны сойып тастауды айтады. Ол келіседі, бірақ оның қайын қызы естіп, қойларға жүгіріп келеді. Анасы оған денесінен жасалған нәрсені жемеуді, сүйектерін көмуді бұйырады. Ол солай істейді де, қабірдің үстіне қайың ағашы өседі. Патша барлық адамды шақырып, той жасайды, ал сиқыршы күйеуін кіші қызымен бірге шығарып жібереді, ошаққа арпа дәндері толы құмыраны лақтырады және үлкен өгей қызына егер ол күлден арпа дәндерін жинамаса, ол үшін нашар болады деп айтады. Біркеш оған бір бұтағымен отқа соққы беруді айтады, ол оларды сұрыптайды, содан кейін сиқырлы түрде оны жуып киіндіреді. Содан кейін ол оған далаға барып, сыбызғысын созатынын айтты, өйткені ат, ішінара алтын, ішінара күміс, ал үшінші бөлігі әлдеқайда қымбат нәрсе оны сарайға алып кетеді. Қыз сол кезде мейрамға барады. Патшаның ұлы оған ғашық болып, оны өз қасына отырғызады, бірақ сиқыршының қызы үстелдің астындағы сүйектерді кеміп алады, ал патшаның ұлы оны ит деп ойлап, оны қашықтырып қалу үшін оған қол сындыратын соққы береді. Ол есіктің тұйығын қайыңмен сылап тастайды, ал өгей қыз кетіп бара жатқанда оның мыс сақинасы тұрып қалады. Сиқыршы үйге оралғанда, ол өгей қызына патшаның ұлы оның қызына ғашық болғанын және оны көтеріп жүріп, тек оны құлатып, қолын сындырғанын айтады. Патша тағы да бір мейрам өткізеді. Аңшы қызды шатырдың үстіне қымыз тұқымын лақтырып, оны бос ұстауға тырысады, бірақ қыз қайыңның көмегімен бұрынғыдай мейрамға барады. Бұл жолы патшаның ұлы сиқыршының қызына аяғын сындырып, есікті қайыспен сылап, оның күміс шеңберін ұстап алады. Патша үшінші мерекені өткізеді. Аңшы қыздың үйіріне сүт құю арқылы қызын бос қалдырмауға тырысады, бірақ қыз қайыңның көмегімен бұрынғыдай мейрамға барады. Бұл жолы патшаның ұлы сиқыршының қызының көзін тепкізеді, ал табалдырығын қышқылмен сылап, оның алтын аяқкиімінің біріне тұтқындайды. Патшаның ұлы қыздың кім екенін анықтауға кіріседі. Ол оларды өгей қызына сынап көруге дайындалғанда, сиқыршы араласып, қызына береді. Ол қызын да, өгей қызын да алып кетеді. Олар өзенге келгенде, өгей қыз ханзадаға күміс пен алтынын ұрламауды құлақ түріп айтады. Ол сиқыршының қызын өзеннен көпір ретінде тастап, өгей қызымен бірге өзеннен өтіп, оны өзінің қалыңдығы етіп алады. Содан кейін олар сиқырлы қайыңға барып, қазына мен сыйлық алады. Көп ұзамай ағаш жоғалып кетеді. Ауыр күйзеліске ұшырап жатқанда, кіші әпкесі оны танитындай етіп, қарындасының құйрығынан алтын сабақ өсіп шықсын деп тілейді. Бірден көпірде оның ішінен қуыс алтын сабақ өседі. Уақыт өте келе, оның күйеуінен туған қарындасы ұл туады. Мұны естіген сиқыршы қызын өзінің қызы деп ойлап, қамалға барады. Жолда алтын сабақты көріп, оны кесіп тастамақшы болады. Қызым оның көпіршігін кеспей, қапшығын кеспеу керек деп айқайлайды. Сиқыршы қамалға асығып барып, өгей қызын бұғыға айналдырады, ал сиқыршының қызы оны алмастырады. Патшаға қарт жесір әйелдің әйелі орманның ішінде бұғы кейпімен жүр екендігін айтады, ал оның қазіргі әйелі - сиқыршының қызы. Ол қызды қалай қайтарып алатынын сұрағанда жесір әйел оған баланы орманға алып кетуге рұқсат етуін айтады. Ол оны алуға барады, бірақ патшаның ұлы оны алуы керек деп талап етеді. Орман ішінде жесір әйел бұғыға ән айтады, ол келіп, баласын емізіп, әйелге келесі күні оны қайта әкелуін айтады. Келесі күні сиқыршы тағы да қарсылық білдіреді, бірақ жесір әйел оны бұрынғыдай бұғыға алып барады. Бала өте әдемі болып шығады, әкесі жесір әйелден әйеліне адам кейпіне қайта оралу мүмкін бе деп сұрайды. Жесір әйел оны білмейді, бірақ оған орманға баруды айтады, ал алғыр терісін тастағанда, ол әйелінің басын іздеп жатқанда, оны өртеп жібереді. Мұның бәрі орындалады, ол өзінің адамдық пішінін қайтадан алады, бірақ жалаңаш көрінгісі келмейді, ол орамалға, жуу ыдысына және орауға айналады, оның бәрі күйеуі қайтадан адам болғанға дейін бұзады. Қалдыққа оралғанда ол ваннаның астында үлкен от жағуды және оның жанына қоңыр және көк матамен жабылуын бұйырады. Содан кейін ол сиқыршының қызын ваннаға шақырады. Ол және оның анасы, матадан басып, �...