Кіріспе

Қорға салынған инвестициялар жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) құрамдас бөлігі болып табылады . Белгілі бір елде өндірілген тауарлар белгілі бір уақытта сатылады, бірақ белгілі бір жылы өндірілген тауарлардың кейбірі өндірілген жылы емес, кейінірек сатылуы мүмкін. Керісінше, белгілі бір жылы сатылған тауарлардың кейбіреулері бұрынғы жылы өндірілген болуы мүмкін. Берілген жылы өндірілген (өндірілетін) және сатылатын (сатылған) тауарлар арасындағы айырмашылық қор инвестициясы деп аталады. Бұл ұғымды экономикаға тұтастай немесе жеке фирмаға қолдануға болады, алайда бұл ұғым жалпы макроэкономикада (жалпы экономикада) қолданылады. Сатылмаған тауарлар қорлары инвентаризацияға инвестицияны арттырады.

Қорға салынған инвестиция мен қорлардың математикалық қатынасы

Дискретті уақыт бойынша кезеңнің соңындағы қорлар мен кезеңнің басындағы қорлар бір уақыт кезеңіне арналған қорлар инвестицияларының ағынына тең. Тұрақты уақыт бойынша, қорлар қорының уақыт туындысы қорлар инвестициясының бірден ағынына тең.

Қажетті және қаламаған қорлар инвестициясы

Қажетті қор инвестицияларының оң ағыны фирма сату жеткілікті жоғары болады деп күткен кезде пайда болады, сондықтан қолдағы қорлардың қазіргі деңгейі жеткіліксіз болуы мүмкін, өйткені клиенттердің сатып алу уақытында өте қысқа мерзімді ауытқулар болған кезде, тұтынушы талап еткен кезде өнімді уақытша жеткізе алмайтын қауіп бар. Мұндай жағдайдан аулақ болу үшін фирма өз қорларын әдейі жинақтап алады, яғни, сатуды күткеннен көбірек өнім шығара отырып, оң мақсатты қор инвестицияларына кіріседі. Экономистер бұл оң мақсаттағы қор инвестициясын шығындар түрі ретінде қарастырады.

Макроэкономикалық тепе-теңдікпен байланысы

Макроэкономикада тауар нарығындағы тепе-теңдік тауарлар ұсынысы (өндірісі) тауарларға сұранысқа тең болғанда пайда болады (түрлі шығыстардың жиынтығы - тұтынушы шығыстары, тауарларға арналған мемлекеттік шығыстар, елдің экспортына сырттан жұмсалған таза шығыстар, физикалық капиталға арналған тұрақты инвестициялық шығыстар және жоспарланған қорлар инвестициялары). Егер олар белгілі бір уақыт аралығында бірдей болса, онда жоспарсыз қор инвестициясы болмайды және тауар нарығының тепе-теңдігі болады. Егер олар тең болмаса, тауар нарығында тепе-теңдік болмайды. Бұл жоспарсыз салынған оң немесе теріс қор инвестицияларының болуынан көрінеді.

Сақтандыру жүйесіне салынған инвестиция

Кәсіптік цикл келесідей болады. Бизнес циклының белгілі бір кезеңінен бастап, кейбір топтар (тұтынушылар, үкімет, экспортты сатып алушылар және т.б.) қандай да бір себеппен олардың шығынын тұрақты түрде көбейтуді шешеді. Бұл өндірушілерді таң қалдыруы мүмкін, өйткені олардың сатылымдары күтпеген жерден өндірістен асып түседі. Қазір олардың қорлары екі себеппен тым аз: 1) қорлар кездейсоқ төмендеді және 2) қорлардың оңтайлы деңгейі - өндірушілер қол жетімді болғысы келетіндер - тұтынушылардың сұранысы өскендіктен және уақытша қордың жетіспеушілігі қаупі арта түскендіктен өсті. Қорытындылай келе, компаниялар тиісті деңгейде қорлар құру үшін оң мақсатты қорлар инвестицияларына қатысады. Бұл жоспарлы қорлар бойынша инвестициялардың оң ағыны қорлардың мақсатты деңгейіне жеткенге дейін жалғасады. Осы уақыт ішінде экономика өсімге ұшырап отыр, себебі шығындар тұрақты түрде өсіп келеді және жоспарланған қорлар инвестицияларының оң ағыны пайда болды. Кейде қандай да бір себеппен шығындар тұрақты түрде төмендейді. (Бір себеп - қорлар қажетті деңгейге жеткенде, оң мақсатты қор инвестициясы тоқтап қалуы мүмкін, бірақ басқа да себептер болуы мүмкін.) Сонымен қатар, жоспардан тыс қорлар инвестициясы бар, өйткені компаниялар сыртқы сұраныстың төмендеуіне таңғалады және олар бір мезгілде өз өндірісін азайта алмайды. Қазір қорлар екі себеппен тым жоғары: 1) олар кездейсоқ көтерілді және 2) қазіргі уақытта жаңа, төмен сұраныстың деңгейіне байланысты қорлардың оңтайлы деңгейі төмен. Сондықтан, өздерінің қорларын төмендету үшін, фирмалар өздерінің өндірісін тұтынушылардың сұранысынан төмен деңгейге дейін қысқартады, осылайша қорлар әдейі төмендейді, яғни жоспарланған қор инвестициясы теріс. Жоспарланған қор инвестициясы қордың мақсатты деңгейіне жеткенге дейін теріс болады. Осы уақыт ішінде экономика ең жоғары деңгейге жеткеннен кейін, қордан тыс шығындардың тұрақты төмендеуіне және жоспарланған қор инвестицияларының теріс ағынына байланысты төмендеуде (рецессияда). Кейде қандай да бір себеппен шығындар тұрақты түрде өседі. (Бір себеп - қорлар қажетті деңгейге жеткеннен кейін, теріс жоспарлы қор инвестициясы болмайды, ол теріс деңгейден нөлге дейін көтеріледі; бірақ басқа да себептер болуы мүмкін.) Бұл жағдайда жоспардан тыс қорлар инвестициясы теріс болады, өйткені фирмалар сыртқы сұраныстың өсуіне таңғалады және олар бір мезгілде өз өндірісін арттыра алмайды. Қазір қорлар тым аз, тағы да екі себеппен, және біз циклдің басталған жеріне оралдық. Рецессияның түбіне жеткен, тұрақты шығындар қайтадан жоғары, мақсатты қорлар нақты қор деңгейінен жоғары және жоспарланған қорлар инвестициясы оң.