Кіріспе

Транзакциялық басшылық (немесе транзакциялық басқару) - бұл басшылықтың дағдыларын, білімдерін, ресурстарын немесе басшылар мен олардың бағыныстылары арасындағы күш-жігерді алмасуға бағытталған көшбасшылық стильінің түрі. Бұл басшылық стилі жеке мүдделерді және сыртқы мотивацияны қажетті нәтижеге қол жеткізу құралы ретінде басымдыққа ие етеді. Ол қысқа мерзімді мақсаттарға жету үшін жазалау мен сыйақылау жүйесіне сүйенеді. Джеймс Даунтон "транзакциялық көшбасшылық" терминін жасаған деп есептелетін болса да, Джеймс Макгрегор Бернс 1978 жылы өзінің ықпалды кітабында бұл ұғымды кеңейтті. [Транзакциялық] басшылық бір адам құнды заттарды алмасу мақсатында басқалармен байланыс орнатуда бастамашылық жасағанда пайда болады. Олардың мақсаттары өзара байланысты, кем дегенде, олар келіссөздер процесінде орналасады және осы процесті жалғастыру арқылы алға жылжытуға болады. Бірақ бұдан былай қарым-қатынас жалғаса бермейді. Келіссөз жүргізушілердің оларды біріктіретін тұрақты мақсаты жоқ. Джеймс Макгрегор Бернс, Лидерлік, (1978) Транзакциялық басшылықты екі негізгі фактор: шартты сыйақылар мен ерекшелікпен басқару сипаттайды. Шартты сыйақы - бұл күш-жігер мен жақсы өнімділікті мойындау үшін берілетін сыйақылар. Ерекшелікпен басқару статус-квоны сақтайды, тек қана бағыныстылар қабылдау деңгейіне сәйкес келмеген кезде немесе өнімділікті жақсарту үшін түзету шаралары қажет болған кезде араласады.

Бернстің көшбасшылық туралы түсінігі

Саяси ғалым Джеймс Макгрегор Бернс өзінің 1978 жылғы "Лидерство" кітабында бірінші рет өзінің басшылық типтерін әзірледі. Ол неміс социологы Макс Вебердің ұйымдастыру теориясы аясында биліктің рационалды құқықтық моделін құруға негізделген, басшылықты басшылар мен бағыныстылар арасындағы билік тепе-теңдігі жоқ әлеуметтік келісімшарт ретінде тұжырымдаған, олардың әрқайсысының ортақ немесе байланысты емес белгілі бір мақсаттары бар. Бернс басшылық стильінің екі басым түрін анықтап, қарама-қарсы көрсетті: транзакциялық және трансформациялық. Ол екеуінің арасын былайша түсіндірді: [өзара саудадағы басшылықтың] мақсаты - жеке тұлғалардың немесе топтардың жеке мүдделерін қолдау үшін өздерінің жеке жолдарына бару. [Трансформациялық көшбасшылықтың] негізін адамдар қандай жеке мүдделерді ұстап тұрмасын, олар қазіргі уақытта немесе әлеуетті түрде "жоғары" мақсаттарға ұмтылуда біріктірілген, оның іске асырылуы көшбасшылар мен ізбасарлардың ұжымдық немесе біріктірілген мүдделерін білдіретін елеулі өзгерістерге қол жеткізу арқылы сыналады. Джеймс Макгрегор Бернс, Лидерлік, (1978) Трансформациялық көшбасшылық нақты көрініске, ұжымдық пайдаға және ұзақ мерзімді құндылыққа назар аударады. Транзакциялық басшылық қысқа мерзімді мақсаттарға, сауда-саттыққа және нәтижеге назар аударады, бұл тапсырмаға бағытталған транзакция түрінде болады.

Маслоу қажеттіліктерінің иерархиясы

Маслоудың қажеттіліктер иерархиясы аясында транзакциялық көшбасшылық қажеттіліктерді қанағаттандырудың негізгі деңгейлерінде жұмыс істейді, онда трансформациялық көшбасшылар иерархияның төменгі деңгейлеріне назар аударады. Транзакциялық көшбасшылар алмасу моделін қолданады, жақсы жұмыс немесе оң нәтиже үшін сыйақы беріледі. Керісінше, осы стильді басшылыққа алған адамдар проблема шешілгенге дейін нашар жұмыс істеген немесе жағымсыз нәтижелерге жаза бере алады. Транзакциялық басшылықтың төменгі деңгейдегі қажеттіліктерге назар аударуының бір жолы - нақты тапсырмалардың орындалуына баса назар аудару. Транзакциялық басшылар әрбір бөлімді жеке-жеке басқару арқылы нақты тапсырмаларды орындауда тиімді. Транзакциялық көшбасшылар алға қарай ойлау идеяларынан гөрі процестерге көбірек көңіл бөледі. Транзакциялық көшбасшылар әдетте үш өлшемге бөлінеді: шартты сыйақы, ерекшелікпен басқару: белсенді және ерекшелікпен басқару: пассивті. Контингенттік оң күшейту деп те аталатын шартты сыйақыға назар аударатын басшының түрі белгіленген мақсаттар уақытылы, уақытынан бұрын орындалғанда немесе бағыныстыларды аяқталу барысында әртүрлі уақытта жақсы қарқынмен жұмыс істеуге мүмкіндік бергенде сыйақы береді. Қызметкер кез келген қажетті мінез-құлыққа ие болған кезде де шартты сыйақылар беріледі. Ерекшелікпен басқару: пассивті басшылар қызметкерлердің жұмысын бақыламайды және кез-келген түзету шараларын қолданудан бұрын маңызды мәселелер туындағанын күтеді.

Көп факторлы басшылықты бағалау

Көп факторлы басшылықты бағалауда тест тапсырушының көшбасшылық стильіндегі факторлар анықталады, олар транзакциялық және трансформациялық көшбасшыларды анықтауға көмектеседі. Шартты сыйақы мен басқару бойынша 6/12-ден жоғары ұпай жинаған адамдар ерекше жағдайда оң және теріс күшейтуді, транзакциялық басқару стратегияларын қолдану арқылы басқаруға бейім.

Y және X теориясы

Дуглас Макгрегордың Y теориясы мен X теориясын осы екі басшылық стилімен салыстыруға болады. Х теориясын менеджерлер қорқыныш пен салдары арқылы басқаруы керек транзакциялық көшбасшылықпен салыстыруға болады. Бұл стиль мен теорияда жағымсыз мінез-құлық жазаланады және қызметкерлерді ынталандыру арқылы ынталандырады. Y теориясы мен трансформациялық көшбасшылық ұқсас деп табылды, өйткені теория мен стиль менеджерлер өз қызметкерлерін ынталандыру үшін жұмыс істейді деген идеяны қолдайды. Басшылар өз қызметкерлерінің ең жақсысын қабылдайды. Олар оларды сенімді, құрметті және өздігінен ынталандыратын деп санайды. Басшылар ізбасарларына жетістікке жету үшін қажетті құралдарды береді.

Мысалдар

Спорт командаларының жаттықтырушылары - көшбасшылықтың бір мысалы. Бұл басшылар өз ізбасарларын ойынды жеңудің сыйы туралы айтып ынталандырады. Олар өздерінің ізбасарларына өте жоғары деңгейдегі адалдықты сезінеді, олар өздерінің басшылары талап еткен нәтижелерге жету үшін ауырсыну мен жарақат алу қаупіне ұшырауға дайын. Транзакциялық көшбасшылықтың тағы бір мысалы - Висконсин штатының бұрынғы сенаторы Джозеф Маккарти және оның адамдарды суық соғыс кезінде совет тыңшылары деп айыптаудың аяусыз стилі. Маккарти ережеден ауытқушылықты жазалап, оған коммунистік шұғылданғандарды әкелген үшін ізбасарларын марапаттап, ізбасарлары арасында нәтижелерге қол жеткізді. Бұл стиль әсіресе дағдарыс жағдайында тиімді, және осы стильдің тағы бір мысалы Шарль де Голль болды. Осылай ол дағдарыс жағдайында еркін француздардың көшбасшысы бола алды.