Кіріспе

Виртуалды командаларды қадағалау, басқару және қолдау

Виртуалды басқару – бетпе-бет кездеспейтін, шашыраңқы жұмыс топтары – виртуалды командаларды қадағалау, басқару және қолдау болып табылады. Интернет, жаһандану, аутсорсинг және қашықтан жұмыс істеудің дамуына байланысты виртуалды командалардың саны артқан сайын, оларды басқару қажеттілігі де өсті. Төмендегі мақалада виртуалды командалармен байланысты маңызды басқару факторлары мен виртуалды команданы басқарудың өмірлік циклі туралы ақпарат берілген. Жұмыс орындарындағы ақпараттық технологиялардың жетілуі, сондай-ақ жаһандық бәсекелестікке қатысу және бәсекелестік талаптарға жауап беру қажеттілігі ұйымдарды виртуалды басқару құрылымдарын қабылдауға итермеледі. Дәстүрлі командалардағыдай, виртуалды командаларды басқару да команданың тиімділігінің маңызды бөлігі болып табылады. Алайда, бетпе-бет команда басшыларымен салыстырғанда, виртуалды команда басшылары келесі қиындықтарға тап болады: (а) логистикалық мәселелер, әртүрлі уақыт белдеулерінде және қашықтықта жұмысты үйлестіруді қамтиды; (б) қарым-қатынас мәселелері, жиі бетпе-бет байланыс болмаған жағдайда тиімді жұмыс қарым-қатынастарын орнату мүмкіндігін қамтиды; және (в) технологиялық қиындықтар, қажетті технологияны табу және оны пайдалануды үйренуді қамтиды. Жаһандық виртуалды командаларда виртуалды команданың жұмысына әсер ететін мәдени ерекшеліктердің қосымша аспектілері бар.

Басқару факторлары

Команда жоғарыда аталған артықшылықтарды алуы үшін, менеджер келесі факторларды ескереді.

Сенім мен көшбасшының тиімділігі

Виртуалды команда жетекшісі барлық команда мүшелері арасында сенімділік сезімін қамтамасыз етуі керек – мұның өзі барлық команда мүшелерінің ықпалында болады және олар оны білуі тиіс. Дегенмен, бұл жауапкершілік ең алдымен команда жетекшісінде жатыр. Команда жетекшілері команда мүшелеріне бір-бірімен ашық, тікелей, бірақ құрметпен сөйлесуге мүмкіндік беру арқылы команда ішінде психологиялық қауіпсіздік сезімін қамтамасыз етуі керек. Команданың сәтті болуы үшін менеджер қатысуды қамтамасыз ету мақсатында жиналыстарды жоспарлауы қажет. Бұл виртуалды командаларға да қатысты, бірақ осы жағдайда жиналыстар да виртуалды форматта өтеді. Виртуалды командада байланыс орнатудың қиындықтарына байланысты, команда мүшелерінің жиналыстарға қатысуы аса маңызды. Команданың алғашқы жиналысы шешуші рөл атқарады және команда үшін берік үлгі орнатады. Сонымен қатар, виртуалды команда ортасының көптеген ерекшеліктері бар, олар команда мүшелерінің жетекшіге деген сенімін дамытуға әсер ете алады. Команда мүшелері жетекшінің жұмысты әділ бөліп, команда мүшелерін тең бағалайтынына сенім білдіруі керек. 8 жылға созылған зерттеу виртуалды командалардағы жетекшінің тиімділігін арттыратын факторларды қарастырды. Осы факторлардың бірі – виртуалды команда жетекшілері күтулерді нақты айтуға дәстүрлі команда жетекшілерінен көбірек уақыт жұмсауы керек. Бұл мінез-құлық үлгілері мен өзара әрекеттесу динамикасының жаңа болуымен байланысты. Сонымен қатар, тіпті бейнеконференция қолданылатын, көп ақпаратқа толы виртуалды командаларда да, бетпе-бет пікір алмасуда қол жетімді ақпарат пен ымдардың жылдам алмасуын қайта жасау қиын. Виртуалды командаларда рөлдердің нақтылығын дамыту үшін жетекшілер: а) тапсырмалар үшін нақты мақсаттар мен міндеттерді; б) нәтижелерге жету үшін нақты кезеңдерді; және в) рөлдерге қатысты түсініксіз нұсқаулар бойынша пікір алуға арналған байланыс арналарын дамытуға баса назар етуі керек. Мәдени тұрғысынан алуан түрлі команданы тиімді басқарудың жолын анықтауда түрлі тәсілдер бар: директивтік (директивтен қатысуға дейін), транзакциялық (сыйақы беру) немесе трансформациялық ықпал ету. Жетекшілік тиімді байланыс пен түсіністікті, нақты және ортақ жоспарларды, тапсырмаларды және командадағы бірлескен жауапкершілік сезімін қамтамасыз етуі керек. Бұдан әрі, команда жетекшісінің рөлі – тапсырмалар мен іс-шараларды үйлестіру, команда мүшелерін ынталандыру, ынтымақтастықты жеңілдету және қажет болған жағдайда дауларды шешу. Бұл команданың тиімді виртуалды команданы басқаруда және білімді бөлісу ортасын құруда команда жетекшісінің рөлінің маңызды екенін көрсетеді.

Қатысу және оқыту

Виртуалды команда жетекшілері команда мүшелерін тығыз бақылап, олардың міндеттерді орындау қабілетіне әсер ететін өзгерістерді анықтау үшін виртуалды түрде қатысуы керек. Виртуалды командалардың тарағандығына байланысты, команда мүшелері команданың жалпы жағдайы немесе командалық ортаның динамикасы туралы аз хабардар болады. Осылайша, виртуалды команда ортасында жағдайлар өзгеретін кезде, мысалы, міндеттерге талаптарды түзету, маңызды кезеңдерді өзгерту немесе команда мақсаттарына енгізілген өзгерістерде, жетекшілердің ізбасарларын осы өзгерістер туралы хабардар етуі және қажет болған жағдайда түзетулер енгізуін қадағалауы маңызды. Виртуалды команда жетекшілері физикалық бақылаудың дәл сондай мүмкіндіктеріне ие емес, сондықтан күтілетін нәтижелерден ауытқуларды виртуалды ортада анықтау үшін құрылымдар мен процестерді шығармашылықпен құру қажет (мысалы, виртуалды команда жетекшілері "электрондық" үнсіздіктің назарсыздан тумай, келісімді білдіретінін сезінуі керек). Сонымен қатар, виртуалды команда жетекшілері команда мүшелері виртуалды жиналыстарға дайын деп есептеуге болмайды және виртуалды командадағы әрбір тараған адамның ерекше білімін толыққанды пайдалануды қамтамасыз етуі керек. Виртуалды команда жетекшілері ақпараттың шамадан тыс көп болуының салдарынан, егер жетекші бір команда мүшесіне тым көп ақпарат берсе, қиын жағдайлар тууы мүмкін екенін есте ұстауы керек.

Виртуалдылық

Ақырында, виртуалды командаларды қарастырғанда, олардың виртуалдылық дәрежесіндегі айырмашылықты ескеру өте маңызды. Виртуалдылық – команданың қаншалықты «виртуалды» екендігін көрсететін үздіксіз шкала. Виртуалдылыққа үш негізгі фактор әсер етеді: а) коммуникация құралдарының мүмкіндіктері; б) команда мүшелері арасындағы қашықтық, уақыт белдеулері мен географиялық таралу; және в) ұйымдық және мәдени әртүрлілік.

Дайындықтар

Команда құру кезіндегі бастапқы міндет – команданың жалпы мақсатын анықтау, сондай-ақ осы мақсаттарға жету үшін тиімді виртуалдылық деңгейін белгілеу. Мұндай шешімдер көбінесе бірігулер, нарық көлемінің ұлғаюы, шығындарды төмендету, икемділік және нарыққа жылдам бейімделу сияқты стратегиялық факторлармен шартталады. Дайындық кезеңінде жүзеге асырылуға тиіс басқару шаралары: миссиялық мәлімдеме жасау, қызметкерлерді іріктеу, міндеттерді жобалау, сыйақы жүйесін құру, қажетті технологияны таңдау және ұйымдық интеграцияны жүзеге асыру.

Іске қосу

Виртуалды командалық жұмыстың басында барлық мүшелер жеке-жеке кездесіп танысуы қатты ұсынылады. Мұндай «бастапқы жиынның» маңызды элементтері – бір-бірімен танысу, команданың мақсаттарын нақтылау, команда мүшелерінің рөлдері мен міндеттерін анықтау, коммуникациялық технологияларды тиімді пайдалану жөнінде ақпарат беру және оқыту, сондай-ақ командалық жұмысқа қатысты жалпы ережелерді әзірлеу. Осының нәтижесінде «бастапқы жиынның» команда процестерін түсіндіруге, сенімді нығайтуға, ортақ түсінік қалыптастыруға және командамен бірлікке сезінуге көмектесетіні күтіледі. Зерттеулер көрсеткендей, командаға қатысу, басшылық, мақсат қою, жарамсыздық және қақтығыс мәдени топтарда әртүрлі болып келеді, демек, команданың жұмысына елеулі әсер етеді. Команда құрылымының бастапқы кезеңінде команда мүшелері келісуі керек нәрсе – команда жетекшісі мен басқа мүшелер үшін басшылықтың мағынасы мен рөлдерді бөлу. Мұны іске асыру үшін жетекші команданың мағынасын, бағытын және міндеттерін ортақ түсінуді қалыптастыруға белсенді басшылық танытуы керек. Коммуникация процестері виртуалды командалық жұмысты реттеуге қатысты ең көп зерттелген факторлардың бірі болып табылады. Виртуалды командалардағы коммуникация көбінесе электрондық пошта, телефон, бейнеконференция сияқты электрондық құралдарға негізделеді. Мұндағы басты мәселе – электрондық құралдар бетпе-бет коммуникациямен салыстырғанда ақпарат алмасудың молдығын азайтады. Алайда, виртуалды командалардың ұзақ мерзімді жұмыс істеуге және анонимдік деңгейінің әртүрлі болуына байланысты бұл тұжырымдар тез арада жоққа шығарылды. Сәтті коммуникация үшін маңызды жағдайлардың бірі – топтың барлық мүшелерінің уақыт өте келе бірнеше рет кездесуі. Тиімді тараған топтар коммуникация кезінде уақыт өте келе белсенділікке ұшырайды, ал тиімсіз топтарда мұндай күрт өсім байқаылмайды. Мотивациялық және эмоционалдық процестерді басқару үшін эмпирикалық зерттеулерде үш түрлі процесс қарастырылды: мотивация және сенім, команданы анықтау және ынтымақтастық, команда мүшелерінің қанағаттануы. Көптеген факторлар жеке тұлғаның ішкі қасиеттеріне байланысты болғандықтан, олар команда мүшелері арасында айқайшылыққа түсуі мүмкін, сондықтан көп деңгейлі талдау үшін тиісті жинақтау процедуралары қажет (мысалы, мотивация жеке тұлғалар арасындағы сенім арқылы жүзеге асырылуы мүмкін). Команданы дамытудың кезеңдеріне қажеттіліктерді/жетіспеушіліктерді бағалау, жеке және командалық оқыту, оқытудың нәтижелерін бағалау кіреді. Мұндай дамудың бір жолы – виртуалды команданың өзін-өзі басқаруына мүмкіндік беру. Әдетте, команда технологияны дұрыс пайдалануын қамтамасыз ету үшін сыртқы фасилитатор шақырылады. Бұл команданы дамытудың қымбат әдісі, бірақ виртуалды командалар өзін-өзі басқара алады. Бұл сыртқы фасилитаторды шақыру қажеттігін азайтады және команданың уақытын, күшін және ресурстарын үнемдейді.

Тарату және қайта кірігу

Сонымен қатар, виртуалды командаларды тарату және команда мүшелерін қайта интеграциялау мәселесі ғылыми зерттеулерде де, виртуалды командалар туралы теориялық жұмыстардың көп бөлігінде де назардан тыс қалған маңызды мәселе болып табылады. Дегенмен, әсіресе виртуалды жобалық топтардың қызмет мерзімі қысқа болса және олар тез қайта құрылатын болса, қызметкерлердің жоғары мотивациясын және қанағаттануын сақтау үшін сақтықпен және құрылымды тарату қажет. Уақытша жобалық топтардың мүшелері командалық жұмыстың аяқталуын болжайды, бұл өз кезегінде өзара әрекеттесуге және ортақ нәтижелерге көлеңке түсіреді. Топтың дамуының соңғы кезеңі – бұл бірте-бірте эмоционалдық байланыстан бас тарту болуы керек, ол тарасуға байланысты өкінішті және (әсіресе табысты топтарда) команданың жетістіктерімен мақтаныш сезімін қамтиды.