Кіріспе

Халықаралық қатынастар теориясы Халықаралық қатынастар теориясының ағылшын мектебі (кейде либералды реализм, Халықаралық қоғам мектебі немесе британдық институционалистер деп те аталады) анархия жағдайына қарамастан, халықаралық деңгейде "мемлекеттер қоғамы" бар деп санайды (яғни, жаһандық билеуші немесе әлемдік мемлекет жоқ). Ағылшын мектебі идеялар ғана емес, материалдық мүмкіндіктер халықаралық саясаттың жүріс-тұрысын қалыптастырады деген сенімді білдіреді, сондықтан талдау мен сынға лайық. Бұл мағынада ол конструктивизмге ұқсас, бірақ ағылшын мектебі өзінің тамырын көбірек әлемдік тарихқа, халықаралық құқық пен саяси теорияға негіздеген және жалпы конструктивизмге қарағанда нормативті тәсілдерге ашық.

Халықаралық жүйе, халықаралық қоғам, әлемдік қоғам

Ағылшын мектебінің ғалымдары халықаралық жүйе мен халықаралық қоғамды ажыратады. Біріншісі - физикалық сфера, өйткені жақын актерлер бір-бірімен өзара әрекеттеседі. Соңғысы - бұл субъектілер арасындағы сала, онда қатысушылар ережелер, нормалар мен институттар арқылы байланысады. Хедли Булл халықаралық жүйені "екі немесе одан да көп адам арасында жеткілікті байланыс болған кезде және олардың бір-бірінің шешімдеріне жеткілікті әсер етіп, оларды тұтастық бөлігі ретінде әрекет етуге мәжбүр еткен кезде" деп анықтады.

Халықаралық қоғам

Алайда, Хедли Булл мемлекеттердің белгілі бір ортақ мүддесі бар (әдетте "шетелсіз зорлық-зомбылықтан қорқу") деп дәлелдеді, бұл белгілі бір "ережелер" жиынтығын дамытуға әкеледі. Ол халықаралық қоғамды мынадай жағдайларда анықтады: Булдың пікірінше, қоғамның кез келген түрі күш қолдануды шектеу туралы, келісімдердің қасиеттілігі туралы және меншік құқығы туралы ережелерге ие болуы керек. Осы үш элемент болмаса, қоғам болмайды. Бұл ережелер кез келген халықаралық қоғамның нормативтік құрылымын қамтитын институттар жиынтығында көрініс табады. Классикалық ағылшын мектебінде олар: соғыс, ұлы державалар, дипломатия, күштер тепе-теңдігі және халықаралық құқық, әсіресе мемлекеттердің егемендігін өзара тану. Бұған қоса мыналарды да қосуға болады: аумақтықлық, ұлтшылдық, нарықтық және адам теңдігі. Бұл ережелер заңды түрде міндетті емес және тапсырыс беруші мекемелер жоқ болғандықтан, нормалар туралы айту орындырақ болар еді. Осы негізгі ережелерді сақтайтын мемлекеттер халықаралық қоғамды құрайды. Сондықтан Браун мен Айнли халықаралық қоғамды "мүшелері бір-біріне және қоғамға қатысты кем дегенде шектеулі жауапкершіліктері бар екенін мойындайтын нормамен реттелетін қарым-қатынас" деп анықтайды. Осылайша мемлекеттер өз мүдделерін қорғайды, бірақ әр қимасына емес. Адам Уотсонның "raison de système" термині "raison d'état" терминінің қарама-қарсысы болып табылады және "жүйені жұмыс істету үшін ақы төлеу идеясы" ретінде анықталады. Мектепте осы идеялардың эволюциясына қатысты әртүрлі есептер бар, кейбіреулері (Мартин Уайт сияқты) олардың шығу тегі ортағасырлық Societas Christiana тұжырымдамаларының қалдықтарында, ал басқалары, мысалы, Хедли Булл, егемен мемлекеттердің негізгі мақсаттарды, әсіресе олардың өмір сүруін қорғау және насихаттау мәселесінде кездеседі деп айтады. Көптеген ағылшын мектептерінің халықаралық қоғам туралы түсініктері осы екеуін біріктіреді, қазіргі заманғы мемлекеттер қоғамы ортағасырлық Еуропаның христиан әлемінің ортақ өркениетінің, одан бұрын Рим империясының және ішінара Локк келісімшартының өнімі деп санайды. Ағылшын мектебінің ғалымдары халықаралық қоғамның мәдениетінің "қалыңдығы" туралы, сондай-ақ халықаралық қоғамның мазмұны туралы айтқан пікірлері бойынша әртүрлі. Ағылшын мектебі негізінен конструктивистік теория, ол халықаралық істердегі анархияның детерминистік емес сипатына баса назар аударады, сонымен қатар функционализм мен реализмге сүйенеді. "Англикалық мектеп практикалық талаптар мен моральдық талаптардың арасындағы орта бағыт идеясын білдіреді. Реалистік көзқараспен салыстырғанда, ағылшын мектебі мемлекеттер билік үшін тұрақты күреске түспейді және олар өздерінің қақтығыстарын ортақ ережелер, институттар мен моральдық императивтер арқылы шектейді деп санайды. Революциялық дәстүрден айырмашылығы, ағылшын мектебі мемлекетті халықаралық саяси жүйенің негізгі шындықтары деп санайды және бұл талаптар мемлекеттер қоғамының адамзат қоғамымен алмастырылуын болжайды деп санайды". Осылайша ағылшын мектебі халықаралық қатынастар теориясының негізгі дәстүрлерінің көрнекті элементтерін енгізеді.

Тарих

Мектептің "ағылшындық" екендігі күмәнді, оның көптеген көрнекті мүшелері ағылшын емес, оның интеллектуалды шығу тегі дау тудырады. Бір көзқарас (Хидеми Суганами) оның тамыры Лондон экономика мектебінің халықаралық қатынастар кафедрасының негізін қалаушы профессоры, Оңтүстік Африкалық Чарльз Мэннинг сияқты соғыстар аралығындағы ілгерілеуші ғалымдардың жұмысында жатыр. Басқалар (әсіресе Тим Данн және Брунелло Вигецци) оларды 1959 жылы Кембридж тарихшысы Герберт Баттерфилдтің төрағалығымен Рокфеллер қорынан қаржылай көмекпен құрылған халықаралық саясат теориясы жөніндегі британдық комитеттің жұмысында тапты. Екі позиция да теоретик Мартин Уайт, Хедли Булл (Австралияның Лондон экономика мектебінде оқытушы) және Р.Ж. Винсенттің басты рөлін мойындайды. "Англикалық мектеп" атауын алғаш рет 1981 жылы "Review of International Studies" журналында жарияланған "Англикалық мектеп - жабылуға арналған жағдай" атты мақаласында Рой Джонс қолданған. Кейбір басқа сипаттамалар, атап айтқанда "британ институционалистері" (Хидеми Суганами) ұсынылды, бірақ олар жалпы қолданылмайды. Теорияның дамуы барысында бұл атау кеңінен қабылданды, себебі ол Лондон экономика мектебінде, Кембридж және Оксфорд университетінде дамыған.

Сындар

Джордж Вашингтон университетінің саясаттанушысы Марта Финнемордың айтуынша, ол ағылшын мектебінің құрметіне ие, ағылшын мектебі америкалық IR стипендиясында оң қабылдамады, өйткені ағылшын мектебінде қолданылатын әдістерде түсініктілік жоқ (мысалы, зерттеу дизайны туралы талқылаудың болмауы), сондай-ақ ағылшын мектебінің теориялық талаптары түсінікті емес. Ол ағылшын мектебінің себептік талаптарды түсіндіруге асықпайтынын атап өтті, ол америкалық IR дәстүріндегі конструктивистік зерттеулермен қарама-қайшы келеді, онда конститутивті себептіклікке басымдық беріледі "бұлар қалай құрылған болса, басқа нәрселерді мүмкін етеді (және сол мағынада оларды тудырады) ". Ол сонымен қатар ағылшын мектебінің гипотезаларды тексерумен айналыспайтынын және олардың еңбектері әлеуметтік ғылымдардағы әдеттегі еңбектерден гөрі тарихшылардың егжей-тегжейлі баяндамаларын бейнелейтінін атап өтті. 1992 жылы Мартин Уайттың еңбегін қарастырған кезде Кеохан оны: "Уайттың ең үлкен байқамаушылығы - әлемдік саясат туралы әрекет заңдарын (немесе контингенттік жалпыландыруларды) ғылыми немесе мінез-құлық ізденісінен бас тартуы" деп сынға алды.