Кіріспе
Норвегиялық ертегі Tatterhood (норвег. Lurvehette) - Питер Кристен Асбьорнсен мен Йорген Мое жинаған норвегиялық ертегі. Бұл 711-ші типтегі Арне Томпсон, сұлу және сұм егіз. Бұл әңгіменің түрі Норвегия мен Исландияда өте жиі кездеседі, ал басқа жерлерде өте сирек кездеседі. Бұл ертегі Рут Мэннинг Сандерстің "Акылмандық пен сиқырдың таңдауы" кітабында да кездеседі.
Tatterhood (Norwegian: Lurvehette) is a Norwegian fairy tale collected by Peter Christen Asbjørnsen and Jørgen Moe. It is Aarne–Thompson type 711, the beautiful and the ugly twin. This tale type is quite common in Norway and Iceland and very rare elsewhere. A version of the tale also appears in A Book of Witches and A Choice of Magic, by Ruth Manning Sanders.
Қысқаша мазмұны
Бір патша мен патшайымның балалары болмады, патшайымның қатты қайғырып, қайғырып жүрді. Олар патшайымның жалғыздығын жеңілдету үшін қызды асырап алды. Бірде патшайым асырап алған қызының қайыршы қызмен ойнағанын көріп, оны қатты қатаң ескертіп, екінші қызды қуып жіберуге тырысты. Алайда қайыршы қыздың айтуынша, оның анасы патшайымның жүкті болуына қандай да бір жолды біледі. Патшайым қайыршы әйелге жақындағанда, ол мұндай білімге ие болғанын мойындамайды. Патшайым әйелге өзіне ұнайтын шарапты сыйлап, оны мас болғанша ішуге мәжбүр етті. Патшайым маскүнем қайыршы әйелден балалы болудың жолын сұрағанда, қайыршы әйел оған ұйықтайтын алдында екі құмыра суға шомылып, содан кейін суды төсек астына құюды бұйырды. Келесі күні таңертең төсек астынан екі гүл өсіп шығады: біреуі әдемі, біреуі сирек кездесетін. Қайыршы патшайымға сұлуды жеу керектігін, бірақ қандай жағдай болмасын, сұмдықты жемеу керектігін айтады. Патшайым осы кеңеске құлақ асты, ал келесі күні таңертең төсек астынан екі гүл шықты. Бірі жарқын, сүйкімді, екіншісі қара және сұм. Патшайым бірден әдемі гүлді жеді, бірақ оның дәмі соншалықты тәтті болды, ол екіншісін аңсап, оны да жеді. Көп ұзамай патшайымның баласы туды. Ол қолына ағаш қасық ұстап, ешкіге мініп жүрген қыз бала туып алды. Ол туылғаннан бері өте сұм әрі дауысты еді. Патшайым мұндай қыздың бар екеніне үмітсіз, бірақ қыз анасына келесі баласының әдемі және жағымды болатынын айтады. Қыз уәде еткендей, патшайым екінші қызын дүниеге әкелді. Ол әдемі, сүйкімді болып дүниеге келді. Олар бір-бірінен ерекшеленсе де, бір-бірін қатты жақсы көретін. Үлкен қызына "Таттерхуд" деп ат қойды, өйткені ол өзінің батыл шашымен шаштық шапқышты киіп жүрді. Бір Рождество күні, қыздар жартылай өскен кезде, патшайымның бөлмесі жанындағы галереяда үлкен шу болды. Tatterhood шудың неден туындағанын білуді талап еткенде, патшайым оны жеті жылда бір рет сарайға келетін тролльдер (кейбір нұсқаларда, сиқыршылар) тобы екенін асыға айтып береді. Тэттерхуд, қасарысқандықтан, тролльдерді қуып жіберуге шешім қабылдайды және анасына есікті тығыз жабық ұстауға нұсқау береді. Тэттерхудті уайымдаған Тэттерхудтың кіші әпкесі тролльдермен шайқас кезінде есіктердің бірін ашады. Оның басын бірден тролль алып тастап, оның орнына бұзаудың басын қояды, содан кейін тролльдер қуып кетеді. Қарындасының басын қалпына келтіру үшін Тэттерхуд өз қарындасынан басқа экипажы немесе компаниясы жоқ кемеге шығады. Олар тролльдер аралына жетеді, ал Тэттерхуд тролльдермен шайқасып, өз әпкесі Басты қайтарып алады. Апалы-сіңлілі қашып кетіп, алыс патшалыққа жетеді. Бір ұлы бар жесір патша кіші қызға бір көргеннен ғашық болады. Алайда ол "Таттерхуд" үйленмегенше үйленбейді деп мәлімдеді. Патша өзінің ұлын Тэттерхудқа үйленуге шақырды, бірақ ол ақырында қарсылық білдірді. Екі қыздың да күйеу жігіттерімен некелері бір күні болатын. Патша, оның жас келіні және патшаның ұлы патшалық киім киіп, Tatterhood киім киюден бас тартты және қуана-қуана оның киімдерін киді. Ерлі-зайыптылар шіркеуге үйлену үшін аттанған кезде, Таттерхуд күйеу жігітінен неге ол ешкіге мініп жүргенін сұрамағанын сұрады, ал ол тиісті түрде сұрағанда, ол үлкен атта отырғанын айтты, ол тез арада болады. Ол ханзададан неге ағаш қасық алып жүргенін сұрамайтынын сұрайды, ол сұраған, ал ол оны желдеткіш (немесе кейбір нұсқаларда таяқ) деп жариялайды, ол айналады. Бұл алтын тәжге айналған, сыпырылған капотпен және Tatterhood-ның өзімен қайталанады, оның сұлулығы өз әпкесімен салыстырғанда асып түседі деп мәлімдейді, содан кейін ол солай болады. Енді ханзада оның киімсіз болып көрінгісі келетінін, ал сұлулығының маңызды емес екенін түсінеді. Қазір ол қызына үйленгеніне қуанышты.
Тарихы
Әңгіме халықаралық Аарн Томпсон Утер индексі бойынша АТУ 711 типінде "Көрікті және сұм егіздер" деп жіктеледі. Оның бастапқы атауы да атаулары әкият түрінің Норвегияда, ғалымның Ørnulf Hodne бойынша Норвегияның халық аңыздарының түрлері.
Нұсқалар
Таль түрі Скандинавия елдерінде, Норвегияда (6 түр), Исландияда, Данияда және Швецияда жергілікті түрде бар екені айтылады. Сонымен қатар, бұл түрдің Ирландияда және Америкада тіркелгені айтылған. Фольклоршы Хасан М. Эль Шами ертегі түрі тек Еуропа құрлығында ғана кездесетінін, бірақ Түркияда да оның түрлері бар екені туралы хабарланған.