Кіріспе

"Кейт Крекернтс" (немесе "Кейт Крекернтс") - Эндрю Лэнгтің Оркни аралдарында жинаған және 1889 жылы Лонгман журналында жарияланған шотландтық ертегі. Джозеф Джейкобс бұл ертегіді өзінің "Англиялық ертегілер" (1890) деген еңбегінде редакциялап, қайта жариялады. Бұл әңгіме әдемі әпкесін зұлым сиқырдан құтқарып қалған ханшайым туралы және түнде жұлдыздармен билегеннен пайда болған аурудан құтқарып қалған ханзада туралы. Бұл ертегі балалар романы мен сахналық пьесаға бейімделген.

Сюжет

Бір патшаның Анна деген қызы бар еді, ал оның патшайымының Кейт деген қызы бар еді, ол да әдемі емес еді. (Джекобстың жазбаларында түпнұсқада екі қыздың да аты Кейт екені және оның біреуінің атын Ан деп өзгерткені айтылған.) Патшайым Аннаға қызғаныш жасады, бірақ Кейт оны жақсы көретін. Патшайым Аннаның сұлулығын бұзатын бір құспен ақылдасып, үш рет сыналғаннан кейін, олар Аннаның басын қойдың басына айналдырды. Кейт Анннің басын матамен орады, олар өздерінің тағдырын іздеуге шықты. Олар патшаның сарайынан екі ұлын тапты. Оның біреуі қатты ауырып қалған екен. Түнде оны күзеткен адам құпия түрде жоғалып кетті (түпнұсқада оны басқа ешкім күзеткенін атамайды), сондықтан патша оны күзететін адамға күміс ұсынды. Кейт өзіне және "ауру" әпкесіне баспана сұрап, оған қарауды ұсынды. Түн ортасында ауру ханзада орнынан тұрып, ат үстінде кетіп қалды. Кейт оның атына шықты да, олар орман арқылы жүргенде жаңғақ жинады. Жұлдыздар билеп тұрған жасыл төбе ханзаданы қарсы алуға ашылды, ал Кейт онымен бірге байқаусыз жүрді. Ханзада таң атқанша қасқырлармен билеп, оралды. Кейт алтын үшін ханзадаға екінші түн қарауды ұсынды. Екінші түн бірінші түн сияқты өтті, бірақ Кейт төбеде жұлдызша баланы тапты. Ол таяқпен ойнады, ал ол жұлдыздар таяқтың үш соққысы Аннаны сауықтырады дегенді естіді. Сондықтан ол сәбидің назарын аудару үшін жаңғақтарды айналдырды, таяқты алды, содан кейін әпкесін сауықтырды. Үшінші түнде Кейт ханзадаға үйленсе ғана қалуы мүмкін екенін айтты. Сол түні сәби құспен ойнады. Оның үш тістеуі ауру ханзаданы сауықтырады. Ол оны алу үшін балаға тағы да жаңғақтарды берді. Олар қамалға оралған кезде ол оны пісіріп, принц оны жеп сауығып кетті. Осы арада оның ағасы Аннаны көріп, оған ғашық болды, сондықтан олар бәрі ауру бауырға сау қарындасқа, ал сау бауырға ауру қарындасқа үйленді.

Комментарийлер

"Анотацияланған классикалық ертегілердің" авторы Мария Татар "Кейт Крекернац" ертегілердің "жұмыс жаса немесе өле" түріне жатады деп атап өтті: қаһарманға орындау үшін тапсырма беріледі, егер ол сәтті болса, ол ханзадаға ие болады, бірақ егер сәтті болмаса, ол өмірінен айырады. Әңгімеде зұлым өгей ана тақырыбы қозғалады, бірақ оны толық дамытпайды, ал жасыл төбе Танахаузердің Венераберг немесе басқа да көңіл көтеру орнымен байланысты болуы мүмкін. Көптеген әдебиет түрлерінен танымал болған көптеген халықтық ертегілерден айырмашылығы, "Кракернаттар" ауызша дәстүрге өте жақын. Бұл ертегі "Он екі билеуші ханшайымның" ең жақын аналогы, бірақ рөлді кері айналдырады, өйткені қаһарман қыз билеуші ханзаданың артынан жүреді, сондай-ақ тон: "Он екі билеуші ханшайым" атты әзілде ханшайымдар әрқашан билерден ләззат алып жүргендей суреттеледі, ал әлдеқайда қараңғы Кейт Крекернутс, ханзада жұлдыздармен шаршап билеуге мәжбүр болады және күндіз мүгедек болып табылады. Өмірлік ана ертегідегі әдеттегі рөлді атқарса да, оның рөлі ерекше қысқартылған, жамандық жасаушыларға арналған әдеттегі жазасыз және өгей әпкелер тіпті ертегідегі толық бауырластар арасында да сирек кездесетін ынтымақты көрсетеді.

Музыка

Хуан Мария Соларе "Кейт Крекернутс" (Бейлеп тұрған қаз өлең) деп аталатын шығарма жазды, ол бастапқыда соло фортепиано үшін, бірақ бірнеше қосымша аспаптық нұсқалармен (кларнет пен виолончель дуэті сияқты) жасалды. Музыкалық қорапшаға арналған нұсқасында бұл шығарма Музыкалық қорапша Музыка (2016) альбомына кіреді, лейбл Janus Music & Sound: Kate Crackernuts (Dancing Fairy) Spotify-да