Кіріспе

Түркіз шашты Қыз (; көбінесе жай ғана Көк Қыз, La Fata Turchina деп аталады) - Карло Коллодидің 1883 жылғы итальяндық "Пиноккионың басынан кешкендері" кітабындағы ойдан туған кейіпкер. Ол Пиноккионың жолдарындағы маңызды сәттерде жиі пайда болып, кішкентай ағаш қуыршақты жаман немесе қауіпті әрекеттерден сақтануға кеңес береді. Басында өзіне сенімсіз, ерке марионетка оның жақсы кеңесіне құлақ аспаса да, кейін оның нұсқауларын орындай бастайды. Ол оны қорғайды, содан кейін бұрынғы ағаш пішініне қарамастан, адам пішініне айналуына көмектеседі.

Романда

Түркіз шашы бар Әулие XV тарауда алғаш рет пайда болады, онда ол орманның ортасындағы үйде тұратын жас қыз ретінде бейнеленеді. Түлкі мен Мысық (Il Gatto e la Volpe) қуып жеткен Пиноккио Әулиеден оған кіруге рұқсат сұрайды. Әулие үйдің барлық тұрғындары, өзі де соның ішінде, қайтыс болғанын және табынының келуін күтіп отырғанын айтады. Екеуі Пиноккионы ұстап, ағашқа іліп қояды. Келесі тарауда қыздың мың жылдан астам уақыт бойы орманда өмір сүрген Әулие екені анықталады. Ол Пиноккиоға аянып, оны ағаштан түсіру үшін сұңқарды жібереді, ал пудель қызметшісі Медороға көлігін дайындауды тапсырады. Үш дәрігер – Бағана, Қарға және Сөйлейтін Тарлан (Il Grillo Parlante) келгеннен кейін, Әулие Пиноккионың жараларын емдеу үшін дәрі беруге тырысады. Пиноккио дәрінің ащы дәміне шыдамай, оны ішуден бас тартады, соның салдарынан Әулие табынмен бірге қоян-жерлеушілерді шақырады. Осы көріністен қорқып, Пиноккио дәріні ішіп, кейін Әулиеге өзінің бұрынғы басынан өткен оқиғаларын айтады. Ол шындықты айтпағанда, мұрны ұзарып кетеді, Әулие бұл оның өтірігінен болғанын түсіндіреді. Ол бір топ тоқылдақтарды шақырып, оның тым ұзын мұрнын қысқартады, содан кейін Пиноккионы кешіріп, оны үлкен қарындасы ретінде қарауына болады және оның әкесі Мистер Геппетто оны алуға келе жатқанын хабарлайды. Сабырсызданып, Пиноккио үйден шығып кетеді, бірақ оны таба алмай, түлкі мен мысықпен бірге кереметтер даласына келіп қояды. Кейін біраз уақыт Catchfools түрмесінде отырғаннан кейін, Пиноккио Әулиенің үйіне оралады, бірақ ол Пиноккио оны тастап кеткеніне сеніп қайтыс болғанын жариялайтын қабір тасын табады. Келесі тарауда Пиноккио Еңбекқор Аралар Аралына (Isola delle Api Industriose) жеткізіледі, онда ол Әулиені, енді қарт әйелге айналған, кездестіреді. Алданып қалғанын сезбей, Пиноккио оның үйіне су тасымалдауға көмектесуге ұсыныс жасайды, оның орнына тамақ сұрайды. Тамақтанғаннан кейін Пиноккио Әулиенің түркіз шашын таниды. Әулие оны өзінің ұлы ретінде қабылдауға келіседі және ол бір жыл бойы жақсы оқып, бағыну арқылы оны нағыз балаға айналдыруға уәде береді. Кейінірек ол Пиноккиоға оның қуыршақ күндері аяқталып бара жатқанын және оның құрметіне той ұйымдастыратынын айтады, бірақ Пиноккионың досы Люцигноло (Кэндлвик) оны Ойын-сауықтар еліне (Paese dei Balocchi) баруға көндіреді, онда балалар ойнаудан басқа ештеңе жасамайды. Түн ортасында оларды арбамен алып кетеді. Бес айдан кейін Пиноккио есекке айналып, цирк директорына секіруге, билеуге және иілуге сатылады. Шоудың ортасында ол көрермендердің арасында Әулиені көреді, ол ұзын алтын тізбек тағып, одан қуыршақтың суреті ілінген үлкен медальон асылып тұр. Пиноккио ақсап қалады және музыкантқа барабан жасау үшін сатылады, содан кейін оның иесі теңізге лақтырып жібереді. Содан кейін Әулие оның есек пішінін жою үшін балық үйірін жібереді, осылайша ол қуыршақ күйіне қайта оралады. Көк түкті тау ешкісінің пішінінде Әулие Пиноккионы Үрейлі Жыртқыш Балықтың жақын арада келуі туралы ескертеді, бірақ сәттіліксіз. XXXVI тарауда ол көк түкті тау ешкісінің пішінінде болған кезде, Сөйлейтін Тарланға (Пиноккио мен ауру Геппеттоны қонаққа шақыруға мүмкіндік береді) үй бергені айтылады. Әулие де ауырып қалады, сондықтан Пиноккио ол тапқан ақшаның бір бөлігін оған жеткізу үшін шаянына береді. Соңында ол Пиноккиоға түсінде көрінеді, балаға сүйіспеншілікпен бетінен сүйеді және оның ауру әкесіне және өзіне қамқорлық жасағаны үшін мақтайды. Оянғаннан кейін Пиноккио адамға айналады, оның барлық мыс монеталары алтынға айналады, сонымен қатар Әулиенің оның жауапкершілігін мойындайтын хаты қоса берілген.

Дисней

Уолт Диснейдің "Пиноккио" фильмінде (Эвелин Вейнабл дауысы) Көк Елдей деп аталады және фильмдегі төрт басты кейіпкердің бірі болып табылады. Ол Пиноккионы тірілтіп, Джимини Крикетті Пиноккионың ар-ожданы ретінде тағайындайды. Ол кітаптағы нұсқасының көк шашы мен қара көзінен өзгеше, сары шашы мен көк көзімен бейнеленген. Бұл жағдайда оның есіміндегі "көк" оның көзі мен көйлегіне сілтеме жасайды. Көк Елдей "Geppetto" телемузыкалында (Жулия Луис Дрейфус ойнаған) да пайда болады. Розалин Ландор дауыстаған Көк Елдей "Мысық үйі" телесериалында атақты түнгі клубтың қонағы ретінде көрінеді. "Мұғалімнің үй жануары" фильмінде (Ландор дауысы) ол Спот Хелперманға бала кейпінде өмір сүру арманын орындауға көмектеседі. Ол "Kingdom Hearts 3D: Dream Drop Distance" ойынында жапон нұсқасында Миюки Ичидзо дауысымен, ал ағылшын тіліндегі дубляжда Ландор дауысымен пайда болады. Фильмдегідей, Көк Елдей Пиноккиоға Джимини Крикетке айтқан өтіріктерінің салдары туралы түсіндіреді. Кейін ол Сораға (Мию Ирино мен Хейли Джоэл Осмент дауыстаған) Геппеттоны Монстро жұтып қойғанын және Пиноккио мен Джимини оны құтқаруға кеткенін айтады. Көк Елдей (Грей ДеЛайл дауысы) "Миккинің ғажайып әлемі" сериалының "Жоғалып бара жатқан әрекет" эпизодында эпизодтық рөлде де пайда болады. 2022 жылы анимациялық фильмнің қайта түсірілімінде Көк Елдей рөлін Синтия Эриво ойнайды, бұл оны бұл рөлді сомдаған алғашқы қара нәсілді актриса етеді. Бастапқы фильмнен өзгеше, Көк Елдей тек бір рет пайда болады, ол оны тірілтеді. Көк Елдей Элизабет Лим жазған және 2023 жылдың 4 сәуірінде Диснейдің "Бұрылып кеткен ертегілер" антологиясының бөлігі ретінде жарық көрген "Жұлдызға тілек тілегенде" романының басты кейіпкері. Роман шағын итальяндық Парива қаласындағы пекарьдің үлкен қызы және қайырымдылық жасаушы Киара Белмагионың өмір жолын, оның өзінше сүйетін кіші қарындасы Илариямен күрделі қарым-қатынасын және соңында оның Елдейге айналуын баяндайды.

Басқа көріністер

Джулиано Ценцидің 1972 жылғы «Пиноккионың оқиғалары» анимациялық фильмінде Жұлдыз (Витория Фэбби дауыстаған, ал ағылшын тіліндегі дубляжы Марта Скотттің дауысымен) Диснейдің нұсқасына қарағанда кітапқа көбірек сәйкес келеді. Ол Пиноккионы жасауда ешқандай рөл атқармайды, бірақ оған басшылық пен қолдау көрсетеді. Ол көк шашы бар қыз ретінде бейнеленгенімен, кітаптағыдай физикалық жағынан қартаймайды. 1972 жылғы итальяндық мини-сериалда «Пиноккионың оқиғаларында» оны Джина Лоллобриджида ойнады. Оның рөлі кітаптағыдай, бірақ айырмашылығы – ол Геппетоның қайтыс болған әйелінің рухы. 1972 жылғы «Сабанның Пиноккио оқиғалары» телехикаясындағы Жұлдыз «Емен Жұлдызы» деп аталады және Пиноккио туған емен ағашының тұрғыны болып табылады. Ол Пиноккиоға жол көрсетеді және қиын жағдайда оған көмектесу үшін кеңес береді. Соңғы эпизодта, қайтыс болған Пиноккионың батылдығы мен мейірімділігіне риза болған Емен Жұлдызы оны нағыз бала ретінде қайта тірілтеді. Осыдан кейін ол оны тастап кетеді, енді ол өзіне өзі қамқорлық жасауы керек дейді. Пиноккио оны өзінің құдайы деп атайды. 1976 жылғы Батыс Германия, Австрия және Жапонияның бірлескен анимациялық сериалда «Пиноккиода» Жұлдыздың рөлі кітаптағыдай, бірақ ол физикалық жағынан қартаймайды және жас әйел болып қалады. Ол Пиноккиоға аналық тұлға және ұстаз ретінде көмектеседі және оны бірнеше рет қауіптен құтқарады. Пиноккио оның үйінің орнына қабір тасын тапқаннан кейін, ол кейіннен әртүрлі түрлерде пайда болады, соның ішінде алып көгершін ретінде. Ақырында, Пиноккионың жақсы істері үшін сыйлық ретінде Жұлдыз оны нағыз балаға айналдыруға шешім қабылдайды. 1987 жылғы «Пиноккио және Түннің императоры» фильмінде Жақсы Жұлдыз (Рики Ли Джонстың дауысы) Пиноккиоға жол көрсетеді. Басында ол оның туған күніне келіп, оның Gee Willikers деп атаған жарқын құртының тірілуіне көмектеседі. Кейін ол оны қуыршаққа айналдырған Пуппетинодан кейін қайта тірілтеді және дұрыс таңдау жасауды айтады. Императорды жеңгеннен кейін ол Пиноккионы қалпына келтіреді, бұрын ұрланған Геппетоның зергерлік қорапшасын қайтарып береді және қуыршаққа айналған Твинклді қайта тірілтеді. 1992 жылғы GoodTimes Entertainment компаниясының тікелей бейне нұсқасында Көк Жұлдыз (Джинни Элиас дауыстаған) Диснейдің аналогына қарағанда сары шашы бар, түркіз емес. Ол жұмсақ сөйлейді және мейірімді. Көк Жұлдыз сонымен қатар Пиноккио үшін аналық тұлға болып табылады және оны жетелейді. Ол сондай-ақ Пиноккио кит жұтып кеткенін білгенде жүрегі ауырады, бірақ Пиноккио жақсы болып, оның мейірімділігін жақсы істермен қайтарады. 1996 жылғы «Пиноккионың оқиғалары» фильмінде Леонаның кейіпкері (Женевье Буйолд ойнады) Көк Жұлдыздың рөлін атқарады. Ол Геппетоның жақын және ұзақ жылдар бойы дос болған, ол онымен жасырын түрде ғашық болған, бұл шын мәнінде өзара махаббат, оның бұрын марқұм бауырына үйленгеніне қарамастан (1972 жылғы итальяндық мини-сериалдағы ұқсас атқа ие болған). «Барлық бала үшін бақытты өмір» әңгімесінде Жұлдыз шын мәнінде «Блюз Жұлдызы» деп аталады (Делла Риз дауыстаған) және Диснейдің Пиноккиоға не дұрыс, не дұрыс емес екенін айтатын аналогы сияқты. Стивен Спилбергтің 2001 жылғы «А. И.: Жасанды интеллект» (2001) фильмінде Көк Жұлдыз (Мерил Стрип дауыстаған) сюжеттік мақсатқа қызмет ететін элемент ретінде пайда болады. Басты кейіпкер Дэвид (Хейли Джоэл Осмент ойнайды, ол сондай-ақ «Корольдік жүректердегі» Сораның дауысын береді) робот бала Көк Жұлдыздың оны нағыз балаға айналдыратын күші бар деп санайды. Ол сондай-ақ Дэвид шын Көк Жұлдыз деп қате қабылдаған Кэни аралындағы Көк Жұлдыз мүсіні түрінде пайда болады. «Буратинода», «Пиноккионың» орыс тіліндегі нұсқасында көк шашы бар Малвина есімді әйел кейіпкер бар. Роберто Бенинидің «Пиноккио» фильмінде Көк Жұлдызды итальяндық актриса Николетта Браски ойнайды, ал ағылшын тіліндегі дубляжы Гленн Клоузға тиесілі. «Пиноккио және достары» романында Көк Жұлдыз Пиноккио мен Фриданың ұстазы. Ол сиқырлы орманда итімен және үй шаруасын атқаратын қызметшімен бірге тұрады. Оның өте күлкілі, шашыраңқы және сезімтал мінезі бар. Анжелика Көк Жұлдызы – жапондық/австралиялық сахналық қойылымдағы қарсы кейіпкер. Көк Жұлдыз 1950 жылдардағы Чикагодағы WGN телеарнасындағы балалар бағдарламасы болды, оны Бригид Базлен алып жүрді. 1997 жылғы Майами Нью Таймс газетіндегі мақалада журналист Линда Эдвардс Майамидің үйсіз балаларынан заманауи қалалық аңыздарды естігенін сипаттады. Олар өз жағдайларын латино және афро-куба аңыздарымен байланыстырады, соның ішінде «сұрғылт көк әйел» немесе Көк Жұлдыздың бейнесі де бар. Католик аңызынан алынған, Әулие Ана періштелер армиясына жетекшілік етеді, Көк Әйел балаларды кедейлікке байланысты қорқыныштардан қорғайды, Ла Льоронаның жек көретін әскерлерінен қорғайды. Альберто Сиронидің 2008 жылғы мини-сериалында Көк Жұлдызды Виоланте Пласидо ойнайды. Ол Пиноккионы Түлкі мен Мысықтың қара орманда өлтіруінен құтқарып, оны денсаулығына келтіреді. Ол оған жақсы болу керектігін және болашақта жолдан бұрғыш болмаса, әйтпесе олардың екеуінің жүрегі де көңілсіздіктен қайырылып, сынға ұшырайды деп ескертеді. Ол сондай-ақ олардың жүректері ағаштан жасалмағандықтан, егер олай болса, оларды жазуға қабілетті ешқандай магия болмайды деп мәлімдейді. 2012 жылғы итальяндық анимациялық фильмі «Пиноккиода» Жұлдыз Пиноккио сияқты жас көрінеді және юмор сезімі бар. Көптеген нұсқалардағыдай, ол оны кешіреді және жақсылық жасауға шақырады. Ол оны есектің түрінен қуыршақ түріне қайта келтіреді, сондай-ақ Геппето үшін өмірін қауіпке тіккені үшін оны нағыз балаға айналдырады. Vertigo комикс сериясы «Fables»-те ол Пиноккионы ешқашан қартаймайтын балаға айналдыратын көк шашы бар жұлдыз ретінде пайда болады. Актер Keegan Connor Tracy ABC телеарнасының «Once Upon a Time» сериалында Көк Жұлдызды ойнайды. Сериалда Мейн штатының Сторибрук қаласының тұрғындары – бұрынғы ертегі кейіпкерлері, олардың естеліктері Ақ патшайымның лағымымен жойылған. Ертегі әлемінен келген жақсы жұлдыздар Сторибруктегі жергілікті монастырьдағы монахтарға айналады, ал Көк Жұлдыз – Ұлы ана. Оның Пиноккиомен тарихы сақталған, сонымен қатар Тинкер Белл, Тайгер Лили және Фиона Қара Жұлдызбен де тарихы бар. 2019 жылғы итальяндық «Пиноккио» фильмінде, Матео Гарроне жазған, түсірген және продюсерлік еткен, Жұлдызды бала Алда Балдари Калабрия және ересек Marine Vacth (Domitilla D'Amico дауыстаған) ойнайды. Ағылшын тіліндегі нұсқада Балдари Калабрия өзінің даусын берді, ал Вакт қайтадан Дамико дауыстады. 2022 жылғы Netflix-тегі «Пиноккио» тоқтау анимациялық фильмінде, Гильермо дель Торо жазған, түсірген және продюсерлік еткен, Түркіз шашы бар Жұлдыз кейіпкері Ағаш рухы ретінде қайта жазылған (Тилда Суинтон дауыстаған), оның сыртқы түрі – көк түсті, түктері жоқ, сегіз қанаты бар, олардың үстінде көздері бар және жылан сияқты қауырсыннан жасалған құйрығы бар. Ағаш рухының қарындасы – Өлім (сонымен қатар Тилда Суинтон дауыстаған). 2023 жылғы Soulslike «Lies of P» ойынында Көк Жұлдыз София есімді кейіпкер ретінде пайда болады, ол «Dark Souls 3» ойынындағы отты сақтаушы сияқты, ойыншыларға деңгейлеуге көмектеседі және ойын әлемі мен сюжет туралы маңызды ақпарат береді.