Оскар Уайльдтің «Бақытты ханзада» және басқа ертегілер жинағы

Кіріспе

1888 ж. Оскар Уайльдтың ертегілер жинағы

«Бақытты ханзада және басқа да әңгімелер» – Оскар Уайльдтың балаларға арналған әңгімелер жинағы, алғаш рет 1888 жылдың мамыр айында жарық көрген. Онда бес әңгіме бар: «Бақытты ханзада», «Жұлдызқұс пен гүл», «Өзгенің қасіретін білмейтін алып», «Шын дос» және «Таңғажайып зымыран». 2003 жылы екінші, үшінші және төртінші әңгімелер Lupus Films және Terraglyph Interactive Studios компаниялары Channel 4 телеарнасы үшін «Wilde Stories» атты үш бөлімдік серияға бейімделді.

Бақытты ханзада

Кедейлер көп азап шегіп жатқан қалада, қалың қорасы қыста Египетке ұшып кеткеннен кейін қалған қарлығаш, қайтыс болған "Бақытты ханзаданың" мүсінімен кездеседі. Ханзада ешқашан нағыз қайғыны сезінбеген, себебі ол қайғыға кіруге рұқсат етілмеген сарайда өмір сүрген. Биік тұрған мүсінінен қаладағы кедейлікте азап шегіп жатқан адамдардың түрлі көріністерін көріп, Бақытты ханзада қарлығаштан қылышының сабынан рубин, көздерінен сапфир және денесін жапқан алтын жапырақтарды алып, кедейлерге таратуын сұрайды. Қыс келгенде Бақытты ханзада барлық сұлулығынан айырылып, оның қорғасыннан жасалған жүрегі қарлығаштың өзімшілдікпен жасаған жақсылықтары мен қатыгез суықтан қаза болуынан сынып қалады. Адамдар олардың жасаған жақсылықтарына мән бермей, мүсінді бағанадан түсіріп, оның орнына қала әкімінің мүсінін қою ниетімен металлын пешке балқытады. Сынған жүрек пен өлген қарлығаш қоқысқа тасталады. Періште оларды көкке көтеріп, қаладағы ең бағалы екі нәрсе деп санайды. Құдай оны растайды, олар Оның "алтын қаласында" және жұмақ бағында мәңгі өмір сүреді.

Бейімделулер

1936 жылдың 26 желтоқсанында Колумбия шеберханасының радио драмалық бейімделуі эфирге берілді. 1941 жылы Орсон Уэллс пен Меркурий театры Бернард Херманның музыкасымен "Рождестволық шоуда" осы туындының нұсқасын көрсетті. 1944 жылдың 24 желтоқсанында Philco Radio Hall of Fame арнасында тағы бір радио нұсқасы таратылды. Бұл қойылымда Орсон Уэллс (баяндаушы), Бинг Кросби (Принц рөлінде) және Лурен Таттл (Салаң рөлінде) ойнады. "Бақытты ханзада" атты грампластинка 1945 жылдың 21 тамызында жазылып, 1946 жылы American Decca Records компаниясы шығарды. Орсон Уэллс баяндама оқыды, ал Бинг Кросби ханзада рөлінде болды. 1968 жылы британдық Bee Gees тобы "Бақытты ханзада" ертегісіне анық сілтеме жасайтын "Салғақтар ұшқанда" әнін жариялады. 1969 жылы Жаңа Зеландиялық The La De Das тобы осы оқиғаға негізделген рок-опера жаздырып, орындады. Топ мүшелері Брюс Ховард пен Тревор Уилсон 1967 жылы осы идеяны ойлап тапты, ал музыкасын австралиялық ақын Адриан Роулинс баяндап берді. 1974 жылы канадалық продюсер Майкл Миллс Глинис Джонстың (салаң) және Кристофер Пламмердің (принц) қатысуымен анимациялық фильм түсірді. "Батысқа саяхат II" (Journey to the West II) туындысының маңызды сюжеттік желісі екі қарсыластың өмірбаянын баяндады. Ұзын қолды маймылға (Дерек Кок) ғашық болған Питон патшайымы (Энжи Ченг) бұрын салаң болғанын, оның алтын мүсініне ғашық болғанын, содан кейін мүсіннің қазынасын алып, оны мұқтаж жандарға таратып, оларға көмектескенін айтты. "Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child" кітабында Нью-Йорк қаласындағы оқиға баяндалды. Эд Кох Бақытты ханзада (қаланың бұрынғы мэрі), ал Синди Лаупер "Пидж" (салаңның орнына) аталған көшедегі көгершін рөлінде ойнады. Leo the Lion Records Ричард Килидің оқыған жазбасын (#GD01603) шығарды, онда Джули Харрис пен Ян Мартиннің қатысуымен Чарльз Диккенстің "The Magic Fishbone" драмалық қойылымы және Рэдъярд Киплингтің "The Potted Princess" әңгімесі (оны Харис оқыды) кірді. "МакДалл, принц де ла Бун" оқиғасының бір бөлігі осы ертегіге негізделген. 2012 жылы ирланд композиторы Винсент Кеннеди мен драматург Джон Ни осы оқиғаны баяндаушы, хор және оркестр үшін бейімдеді. "Бақытты ханзада" 2012 жылдың сәуір айында Ирландияның Донегал графтығында тұңғыш рет қойылды. Джон Ни баяндап, актерлік шеберлігін көрсетті, ал Винсент Кеннеди дирижерлік етіп, орындауға қатысты. Бұл қойылым RTÉ Jr радиосында көрсетілді. Сью Кассонның осы оқиғаға негізделген камералық мюзиклі алғаш рет 1992 жылы Ұлыбританияда гастрольде болды, содан кейін 20 жылдығына орай 2012-2014 жылдары қайтадан гастрольдік сапарға шықты. Джон Баррдың Бақытты ханзада рөліндегі және Мина Анвардың салаң рөліндегі түпкілікті актерлік құрамның жазбасы 1993 жылы Dress Circle Records компаниясынан шықты. Эдвард Шиффоуэрдің Оскар Уайльдтың "Бақытты ханзада" туындысына жазған музыкасы ("Бақытты ханзада және басқа да әңгімелер" кітабынан) шамамен 2000 жылы жазылды. 2016 жылы британ-канад композиторы Тони Мэттьюс балаларға арналған опералық нұсқасын жазды, ол 2016 жылдың 4 желтоқсанында Канаданың Калгари қаласында тұңғыш рет қойылды. 2020 жылдың күзінде Токиодағы 1010 театрында осы оқиғаның "Rock Reading" драмалық қойылымы өтті. Басты рөлде Мотодака Кацуки (принц) және Конно Тайки (салаң) ойнады, екеуі де J-pop тобы 7 Men Samurai мүшелері. "Сакура но Ута" көрнекі романы "Бақытты ханзадаға" әр түрлі сілтемелер жасайды. 2023 жылы белгілі музыкалық режиссер және драматург Дэвид У. Янгтың "Бақытты ханзада" мюзиклі 2023 жылдың 19 және 20 мамырында Брисбеннің Вест-Энде, Metro Arts New Benner театрында қойылды.

A radio drama adaption by Columbia Workshop was broadcast on 26 December 1936. In 1941 Orson Welles and The Mercury Theatre broadcast a version on their "Christmas Show," with music by Bernard Herrmann. Another radio version was broadcast in the Philco Radio Hall of Fame on 24 December 1944. This featured Orson Welles (narrator), Bing Crosby (as The Prince) and Lurene Tuttle as The Swallow. A record album called The Happy Prince was recorded on 21 August 1945 and issued in 1946 by American Decca Records, with Orson Welles narrating and Bing Crosby as the Prince. In 1968 the British group Bee Gees published the song "When the Swallows fly" with clear references to The Happy Prince tale. In 1969 New Zealand group The La De Das recorded and performed a rock opera based on the story. Band members Bruce Howard and Trevor Wilson conceived the idea in 1967, composing the music with Australian poet Adrian Rawlins narrating the story. Canadian producer Michael Mills, created an animated film adaptation of the story in 1974 starring Glynis Johns as the swallow and Christopher Plummer as the Prince. A major story arc in Journey to the West II presented the tale as the backstory of two antagonists. The Python Demon Queen (Angie Cheung) who is in love with the Long Armed Ape Monkey (Derek Kok), explained that she was once a swallow besotted with his statue of gold, and later helped the suffering commoners by stripping the statue of its treasures and distributing it. Happily Ever After: Fairy Tales for Every Child presented a version of the title story set in New York City featuring Ed Koch as the Happy Prince (who was the statue of the city's previous mayor) and Cyndi Lauper as a streetwise pigeon named "Pidge" (in place of the Swallow). Leo the Lion Records released a reading of the story performed by Richard Kiley on a recording (#GD01603) including a dramatization of "The Magic Fishbone" by Charles Dickens featuring Julie Harris and Ian Martin and a reading of Rudyard Kipling's story "The Potted Princess" performed by Ms. Harris. McDull, Prince de la Bun was partially based on this story. In 2012 the Irish composer Vincent Kennedy and playwright John Nee adapted the story for narrator, chorus and orchestra. "The Happy Prince" was premiered in County Donegal, Ireland, in April 2012 with Nee narrating and acting and Kennedy conducting and performing. It was broadcast on RTÉ Jr Radio. A chamber musical, by Sue Casson, based on the story first toured Britain in 1992, touring again for its 20th anniversary 2012 2014. Original cast recording featuring John Barr as the Happy Prince and Mina Anwar as the Swallow released in 1993 on Dress Circle Records. Music for Oscar Wilde's "Happy Prince" from his book "The Happy Prince and Other Tales", composed by Edvard Schiffauer, c.2000
In 2016, British Canadian composer Tony Matthews composed an operetta version for children which premiered in Calgary, Alberta, Canada, on 4 December 2016. In the fall of 2020, a "Rock Reading" dramatic presentation of the story was performed for the Theatre 1010 in Tokyo Japan. It starred Motodaka Katsuki as the titular prince and Konno Taiki as the swallow, both of the J pop boyband 7 Men Samurai. The visual novel "Sakura no Uta" makes various references to The Happy Prince. In 2023, "The Happy Prince", a musical by well known musical director and writer David W. Young, was performed at Metro Arts New Benner Theatre, in West End, Brisbane on the 19 and 20 May 2023.

Найтингейл мен роза

Бұл оқиға замананың моральдық құлдырауын және материализмді бейнелейтін аллегория. Бір түйеқұс студенттің профессордың қызымен билемейтініне шағымданып айтқанын естіп қалады, себебі ол оған қызыл гүл сыйлай алмайды; кесіртке, көбелек және ромашка студенттің осы ісіне күліп қарап тұрады. Түйеқұс бақтағы барлық гүлзарларды аралап шығады, сонда бір гүл қызыл гүлді өндірудің жолы бар екенін айтады, бірақ оған түйеқұс бүкіл түн бойы гүл үшін ең әдемі әнді шырқауға және жүрегін тікенге басып, өмірін құрбан етуге дайын болу керек. Студенттің көзінен жас шығып тұрғанын көргенде, ол оның адам өмірін өз құс өмірінен артық бағалап, осы қағиданы орындап, қатты ауырып көз жұмады. Студент профессордың қызына гүлді апарып береді, бірақ ол оны тағы да қабылдамайды, өйткені Чемберленнің жүйесі оған нағыз зергерлік бұйымдар жіберген, ал "баршаның білуінше, зергерлік бұйымдар гүлдерден әлдеқайда қымбат". Студент ашуланып, гүлді арыққа лақтырып жібереді, метафизиканы зерттеуге қайта оралады және енді нағыз махаббатқа сенбейтінге шешім қабылдайды.

Меншікті алып

Өзін-өзі бағалайтын алыптың 12 шабдалы ағашы мен хош иісті гүлдері бар әдемі бағы болған. Мектептен келген балалар осы бақта ойнағанды ұнататын. Алып жеті жылға досы Корнуолл Огрына қонаққа барып келген соң, балаларға ашуланып, оларды кіргізбейтін қабырға тұрғызады. "Қабырғадан өтуге тырысқандар жазаланады" деген хабарлама іліп қояды. Бақ мәңгілік қысқа ұшырайды. Бір күні алыпты қарлығаш оятып, балалардың қабырғадағы тесіктен кіріп, баққа көктемнің оралғанын көреді. Ол өзінің қатесін түсініп, қабырғаны бұзуға бел буады. Бірақ ол сарайдан шыққанда, бір баладан басқа барлық балалар қашады. Алып сол баланы ағашқа көтерілуге көмектесіп, "Енді бұл сендердің бақшаларың, кішкентайларым" дейді де, қабырғаны қиратады. Балалар қайтадан бақта ойнайды, көктем қайта оралады. Бірақ алып көмектескен бала қайтып келмейді, алыптің жүрегі ауырады. Көп жылдар өткен соң, балалармен қуана ойнағаннан кейін, алып қарттанып, әлсізденеді. Бір қыс күні ол оянып, бағының бір бөлігіндегі ағаштардың гүл ашқанын көреді. Ол бір кезде көмектескен баланы табу үшін сарайдан түседі. Алып баланың денесінде жаралар бар екенін көреді. Ол баланың шын мәнінде Иса Мәсіх екенін түсінбейді және біреудің оны жарақаттағанына ашуланады. Көп ұзамай бақытты алып дүние салады. Сол күні түстен кейін оның денесі гүлге толы ағаш астында жатыр деп табылады.

Адал дос

Ежелгі заманда Ханс есімді мейірімді және адал адам өмір сүрген. Ол кішкентай үйінде жалғыз тұратын. Ханс – әдемі бақша иесі, онда ол түрлі-түсті гүлдер өсіріп, нарықта сату арқылы ақша табатын. Ол Хью есімді диірменшімен араласуды ұнататын, ол жаз айларында Хансқа жиі келіп, достық және адалдық туралы ойларын бөлісетін. Ханс Хьюға соншалықты берілгендіктен, тіпті оған өз бақшасынан гүл шоқтарын сыйлаған. Бірақ қыс келгенде Ханс өте қиын жағдайға түсті, өйткені оның гүлдері келесі көктемге дейін гүлдей алмайтын, демек ол кедейленіп, бірнеше алмұрт пен қатты жаңғақтан тұратын қарапайым тамақпен күн көретін. Сол қыс тым суық болғандықтан, ол бау-бақша құралдарының бір бөлігін, соның ішінде арбасын, күміс тізбегін, түтінін және күміс түймелерін сатуға мәжбүр болды. Ал диірменші өз үйінде жайлы өмір сүріп, досына барып, оған көмектесуден жалтарды, оны қызғанышқа тілді етпеу және достығын бұзбау үшін. Соңында көктем келді, және Ханс күміс түймелерін қайта сатып алу үшін өзінің кейбір жұпар гүлдерін сатуға кірісті. Хью соңынан оған келіп, оның проблемасын естіп, бірнеше қызмет үшін ескі, бұзылған арбасын сыйға беруге шешім қабылдады. Ханс келісімді қуана қабылдады, бірақ диірменшінің аяусыз талаптары оны осылайша шаруалануға мәжбүр етті, тіпті бақшасын күтуге уақыты болмады. Бір күні Ханстан Хьюдың ұлына, жарақат алған баласына дәрігер шақыруды сұрады, бірақ бұл дауылды және жаңбырлы түн болғандықтан, ол жолын анық көре алмады. Дәрігерді тауып, үйге қайтып келе жатқанда, ол жолдан адасып, суға толы шұңқырға құлады. Хью қайғысын жосықсыз көрсетіп, Ханстың жерлеу рәсіміне қатысты, ал қарлығаштың әңгімесі келесі сөздермен аяқталады: «Мен үшін үлкен шығын», - деді диірменші; «Мен оған арбамды бердім, енді мен оны не істеу керектігін білмеймін. Ол үйде маған кедергі келтіреді, және ол соншалықты жарамсыз, оны сатсам да ештеңе ала алмаймын. Енді ешқашан мұндай жомарттыққа бармаймын. Жомарттыққа көңіл толады». Алайда су егесі бұл әңгімеге қызығушылық танытпай, үйіне қайтып кетті. Бұл әңгімені карикатурист П. Крейг Рассел «Оскар Уайльдтың ертегілері» жинағының 4-томында комикс түрінде бейімдеді, соның ішінде «Жұлдыз және Гүл» де бар.

Once upon a time, there was a kind and honest man named Hans. He lived alone in a tiny cottage. Hans was a little man who owned a beautiful garden, where he grew flowers of all kinds and colours which were sold in the market to make some money. He enjoyed the company of another man called Hugh, a miller who used to visit Hans very often during the summer time and with whom he shared thoughts about friendship and loyalty. Hans was so devoted to Hugh that he even gifted him whole bunches of flowers from his own garden. However, when winter came, Hans found himself in a very difficult situation, as his flowers wouldn't flourish anymore until the following spring, meaning that he was impoverished, living on a simple diet of a few pears and hard nuts. That winter was so stark that he had to sell some of his useful gardening tools, including his wheelbarrow, a silver chain, his pipe and some silver buttons. Meanwhile, the miller lived comfortably in his own house and avoided visiting his friend or helping him in any way, not to make him jealous and spoil, if not break, their friendship. Finally, Spring came, and it was time for Hans to sell some of his primroses in order to buy back his silver buttons. Hugh finally visits him, and, hearing about his problem, he decides to kindly gift him his old, broken wheelbarrow in exchange for a few favours. Hans naively accepts the deal, but the unceasing requests of the miller keeps him busy to the point that he cannot tend his garden. One day, Hans was asked to go and seek a doctor for Hugh's son, who had hurt himself, but as it was a stormy and rainy night, he could barely see where he was going. After finding the doctor, on the way back home, he gets lost and drowns in a hole full of water. Hugh, exaggerating his sadness, attends Hans's funeral, and the linnet's story is concluded with the following sentence: "'A great loss to me at any rate,' answered the Miller; 'why, I had as good as given him my wheelbarrow, and now I really don't know what to do with it. It is very much in my way at home, and it is in such bad repair that I could not get anything for it if I sold it. I will certainly take care not to give away anything again. One always suffers for being generous.'" The water rat, however, is unmoved by the story, saying that he would rather have not had listened to it, and disappears into his home. This story has been adapted for comics by the cartoonist P. Craig Russell, in Volume 4 of "Fairy Tales of Oscar Wilde," which also includes "The Nightingale and the Rose."