Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Вэй императоры Вэньчжэнь (Тың немесе тамыз 440 20 маусым 465), хан аты Туоба Цзюнь (拓拔), Сяньбэй атауы Улей (烏雷), Сяньбэй бастаған Солтүстік Вэй династиясының императоры болды. Ол 12 жасында император болды. Евнух Зонг Айдың бабасы император Тайву мен ағасы Туоба Юды өлтіргенінен кейін, оны тарихшылар әкесінің экспансиялық саясаты мен кеңінен жүргізілген науқандарынан кейін өз халқына демалуға мүмкіндік беруді көздеген билеуші ретінде сипаттады.
Emperor Wencheng of Northern Wei ((北)魏文成帝) (July or August 440 – 20 June 465), Han name Tuoba Jun (拓拔濬), Xianbei name Wulei (烏雷), was an emperor of the Xianbei led Northern Wei dynasty of China. He became emperor aged 12 in the aftermath of the eunuch Zong Ai's assassinations of his grandfather Emperor Taiwu and uncle Tuoba Yu, and he was generally described by historians as a ruler who sought foremost to allow his people to rest after his grandfather's expansionist policies and extensive campaigns, and who also reformed the laws to become more lenient.
Өмірбаян
Туоба Цзюнь 440 жылы туған, оның әкесі Туоба Хуан бабасының, император Тайвуның мұрагер ханзадасы болған. (Байлық тарихи дереккөздер оның 448 жылы туғанын айтады. Бұл оның өзінен 6 жасқа үлкен болғандықтан, мүмкін емес сияқты.) Оның анасы, Консорт Юдзиюлу, Роран патшасының мүшесі болған, бірақ Солтүстік Вэйге бағынған генерал Юдзиюлу Пидің (郁久) қарындасы болды. Ол кішкентай кезінде бабасы император Тайвуның ықыласына ие болды. Ол ресми атақ-даңқ алмаса да, ол "Премьер император немересі" (皇孫) ретінде белгілі болды. 452 жылы жаңа жыл айналасында, әкесі Туоба Хуан 451 жылы евнук Цон Айдың жалған айыптауларынан қорыққаннан кейін ауырып, қайтыс болғаннан кейін, император Тайву оны Гаоянның ханзадасы етіп тағайындады, бірақ кейін оны қайта қарады, өйткені оның үлкен немересіне ханшалық атақ лайық емес деп санайды, сондықтан атақты жоюды. Алайда, Цон Ай, император Тайву хан хан ханзада Хуанға қарсы жалған айыптаулары үшін жазалайтынын ойлап, 452 жылдың көктемінде император Тайвуды өлтірді және Туоба Цзюньді тастап, Туоба Хуанның інісі Туоба Юны Нань ханзадасы етіп тағайындады. Зонг барлық маңызды мемлекеттік мәселелерді бақылады, ал Туоба Ю Зонгтың менмендігіне наразы болып, 452 жылдың күзінде оны биліктен айыруға тырысқанда, Зонг оны да өлтірді. Алайда Дугу Ни (獨孤尼), Юань Хэ, Баба Кэхоу (拔拔渴侯) және Булиугу Ли билік иелері Цонгты құлатып, оны өлтірді, содан кейін Туоба Цзюнь 12 жасында император Вэнчэн ретінде император болды.
Tuoba Jun was born in 440, when his father Tuoba Huang was the crown prince of his grandfather, Emperor Taiwu. (Some historical sources give his birthdate as 448, a date that appears rather unlikely because that would make him only six years older than his son, Emperor Xianwen.) His mother, Consort Yujiulü, was the sister of the general Yujiulü Pi (郁久閭毗), who had been a member of the Rouran royal house but who had surrendered to Northern Wei. When he was little, he was much favored by his grandfather Emperor Taiwu, and often accompanied Emperor Taiwu, even on military campaigns. While he carried no official titles, he was known as the Prime Imperial Grandson (嫡皇孫). Around the new year 452, after his father Tuoba Huang had died in 451 after falling ill over his fear of false accusations by the eunuch Zong Ai, Emperor Taiwu created him the Prince of Gaoyang, but then reconsidered, believing that a princely title was inappropriate for his oldest grandson, and therefore cancelled the title—signifying strongly that he intended for Tuoba Jun to succeed him. However, Zong Ai, in fear that Emperor Taiwu would punish him over his false accusations against Crown Prince Huang, assassinated Emperor Taiwu in spring 452, and, skipping over Tuoba Jun, made Tuoba Huang's younger brother Tuoba Yu the Prince of Nan'an emperor. Zong controlled all important matters of state, and when Tuoba Yu, displeased about Zong's arrogance, tried to strip him of power in fall 452, Zong assassinated him as well. The officials Dugu Ni (獨孤尼), Yuan He, Baba Kehou (拔拔渴侯), and Buliugu Li, however, then overthrew Zong and executed him, making Tuoba Jun emperor at the age of 12, as Emperor Wencheng.
Билік етуінің соңғы кезеңдері
460 жылы жазда император Вэньчжэнның нәресте күтушісі император жесір Чан қайтыс болды. Сондай-ақ 460 жылы жаз айында Цао Ан (曹安) Дингян маркизі берген кеңеске сүйене отырып, император Вэньчжэн Тюююнь ханның ханы Муронг Шиинге (慕容拾) үлкен шабуыл жасады, ол Солтүстік Вей мен Лю Сунның комиссиясын қабылдап, байлығын көрсетіп, Солтүстік Вей лауазымды адамдарының ашуын туғызды. Бас қолбасшылар император Вэньчжэннің ағасы Туоба Синьчжэн (拓拔新成) Янпин ханзадасы және Ли Хуэй (李惠) Нан командирлігінің герцогы болды. Алайда, әскерлер көптеген малдарды қолға түсіре алса да, Муронг Шиин алдын ала ескерту алған және тауларға қашып кетуге мүмкіндік алды, ал әскерлер де аурулардан зардап шекті. 464 жылы император Вэньчжэн империяның әртүрлі аймақтарына саяхат жасап жүргенде, Гаоч тайпасының аспанға құрбандық шалу рәсіміне жеке өзі қатысты, ал Гаоч тайпасы өте қуанышты болды. 465 жылы жазда император Вэньчжэн қайтыс болып, оның орнына ұлы Туоба Хунг (император Сяньвэнь) билік құрды. Билік дереу ресми Ифу Хунның қолына түсті, ол билікті монополияға алуға тырысты және Булиугу Лиді қоса алғанда, басқа да бірқатар лауазымды адамдарды өлтірді, бірақ 466 жылы император Вэньчжэнның әйелі император жесір Фэннің шабуылына ұшырады.
In summer 460, Emperor Wencheng's wet nurse Empress Dowager Chang died. Also in summer 460, based on advice given by Cao An (曹安) the Marquess of Dingyang, Emperor Wencheng launched a major attack on Tuyuhun's khan Murong Shiyin (慕容拾寅), who had drawn Northern Wei officials' ire by accepting commissions by both Northern Wei and Liu Song and by showing off his wealth. The commanding generals were Emperor Wencheng's brother Tuoba Xincheng (拓拔新成) the Prince of Yangping and Li Hui (李惠) the Duke of Nan Commandery. However, while the armies were able to capture a large number of livestock, Murong Shiyin received advance warning and was able to flee into the mountains, and the armies also suffered from illnesses. In 464, while on one of his tours to various parts of the empire, Emperor Wencheng personally attended a Gaoche tribal ceremony to sacrifice to the heavens, and the Gaoche people were very pleased. In summer 465, Emperor Wencheng died and was succeeded by his son Tuoba Hong (as Emperor Xianwen). Power soon fell into the hands of the official Yifu Hun, who tried to monopolize power and executed a number of other officials, including Buliugu Li, but in 466 was in turn ambushed by Emperor Wencheng's wife Empress Dowager Feng.
Танымал мәдениетте
Ли Гуанцзи 2006 жылы Қытайдың "Солтүстік Вэй әулетінің императоршасы Фэн" телесериалда бейнелеген. 2016 жылы Қытайдың "Кәсіпкер қыз" телесериалда Луо Цзинь рөлін сомдаған.
Portrayed by Li Guangjie in the 2006 Chinese TV series Empress Feng of the Northern Wei Dynasty. Portrayed by Luo Jin in the 2016 Chinese TV series The Princess Weiyoung.