Кіріспе

Лингвистикалық категория Номинализация Лингвистикада номиналды термині ортақ қасиеттерге негізделген есімдер мен қосымша сөздерді біріктіруге арналған категорияны білдіреді. Номиналды топтастырудың мотивациясы көптеген тілдерде есімдер мен қосымша сөздер морфологиялық және синтаксистік қасиеттерді бөліседі. Мұндай тілдерде келісімді көрсету үшін қолданылатын жүйелерді кеңінен гендерлік жүйелер, есімдіктер класының жүйелері немесе кейс белгілері, жіктеуіш жүйелері және аралас жүйелер деп жіктеуге болады. Әдетте, сөйлемде сөйлемнің басқа бөліктеріне қосылған зат есімге қатысты қосымша сөз пайда болады. Мұндай морфологиялық келісім, әдетте, анықтауыштар мен қосымшалар сияқты есімдік сөз тіркесінің ішінде кездеседі. Ашық номиналды келісімге ие тілдер келісімді қалай және қаншалықты қажет ететіндігіне байланысты әртүрлі болады.

Тарих

Номиналды зерттеу тарихы латын және банту тілдері бойынша Еуропалық зерттеулерге барып такалады, онда зат есімнің сыныбына сәйкес зат есімдер мен қосымша сөздер арасындағы келісімді ашық түрде көруге болады.

Латын грамматикасының дәстүрі

Еуропа тілдерін зерттеуде атаулы топтаманы тану латынға негізделген дәстүрлі грамматикалық зерттеулерде көрініс табады, онда жоғары өнімді таңбалау жүйесі бар. Номиналды есімдіктер есімдіктер мен қосымша сөздердің аяғына жалғанатын және кейс пен жыныста келісетін ортақ морфемаларда көруге болады. Төмендегі мысалда "бала" және "жақсы" сөйлемнің тақырыбы болғандықтан, атаулар қатарында келіседі, сонымен бірге олар жыныста келіседі, өйткені аяқталуы еркектік. Сол сияқты, "ит" және "жабайы" деген сөздер бірдей морфемаларды бөліседі, бұл олардың айыптау және еркек жынысында келісетінін көрсетеді. Латын тілінде келісім есімдер мен қосымша сөздерден асып түседі. Түсініктеме: Жақсы бала жапайы итті жақсы көреді. Латынша: fīlius bonus amat) 1) canem) 2) (acc) ferocem) 3) (acc). Ағылшынша: [The] ұлы жақсы [he] сүйеді [the] ит жабайы.

Сөз кластары теориясы

Номиналды зерттеулердің көп бөлігі олардың морфологиялық және семантикалық қасиеттеріне бағытталған болса да, синтаксистік тұрғыдан номиналды есімдіктер мен қосымша есімдер басқан "супер-санат" деп қарастыруға болады. Бұл ашық келісімді сипаттайтын тілдердің қосымшалар мен есімдіктерде келісімге ие болуының себебін түсіндіреді.

Банту тілдері

Банту тілдерінде де атаулы құрылымдар кездеседі. Бұл тілдер Африкадағы Нигер-Конго тілдерінің кіші топтарын құрайды. Банту тілінің шамамен 250 түрі бар. Бұл тілдерде есімдер ортақ сипаттамаларға негізделген белгілі бір топтарға жіктеледі. Мысалы, 1 және 2-сыныптағы есімдер адамдар мен басқа да тірі заттарға, ал 11-сыныптағы есімдер ұзын заттарға және абстрактіл есімдерге жатады. Банту тілдері шамамен 24 түрлі протобанту есімдер кластарының әр түрлі комбинацияларын қолданады. Есімдіктер кластарының ең көп саны бар тіл - Ганда, ол 24 зат есім класының 21-ін пайдаланады. Бұл нөлге дейін жетеді, бұл Комо D23-де, оның зат есімдер класы жүйесі уақыт өте келе жойылып кетті. Шамамен алты сыныпты бірлік және көптік үшін жұптастырған және жұптастырмаған тағы алты сыныпты (мысалы, инфинитив және локатив сыныптары) қамтитын тілдер каноникалық зат есімдер сыныптары жүйесі ретінде жіктеледі, бұл көптеген зат есімдер сыныптары бар жүйелер. Бұл жүйелер Банту тілдеріне қарағанда, алғы, қысқартылған зат есімдер кластары жүйелеріне қарағанда, мысалы, Комо D23 және есімдер кластары шектеулі басқа тілдерге қарағанда әлдеқайда ерекше.