Кіріспе

Тибет асханасының аспаздық дәстүрлері Тибет асханасы Тибет аймағындағы тибет халқының аспаздық дәстүрлері мен тәжірибесін қамтиды. Асхананың ерекшелігі - таулар мен платолардағы Тибет пейзажының көрінісі. Бұл тағамның тағамдық құрамы: лапша, ешкі, як, қой еті, кнедлинг, ірімшік (көбінесе як немесе ешкі сүті), сары май, йогурт (Тибет климатына бейімделген жануарлардан да алынатын), шұбалар. Вегетариандықты 11 ғасырдан бері діни ұстаздар талқылап келеді, бірақ көкөністерді өсірудің қиындығына және ет тұтынуды насихаттайтын мәдени дәстүрлерге байланысты кең таралған емес. Өсімдіктер биіктікте өсіп-өнуі керек, бірақ кейбір жерлер күріш, апельсин, банан және лимон сияқты дақылдарды өсіру үшін жеткілікті төмен. Ең маңызды дақыл - арпа. Тшампа деп аталатын қуырылған арпадан ұнтақталған ұн Тибет халқының негізгі тағамдары болып табылады. Балеп - таңғы және түскі асқа тибет наны. Балаптың басқа да түрлі нан түрлері мен қуырылған пирогтар желеді. Тхукпа - бұл түскі ас, ол көкөністерден, ет пен шұжықтағы әр түрлі пішінді тағамдардан тұрады. Тибет асханасы әдетте күміс ыдыстармен ұсынылады, бұл басқа гималайлық асханалардан айырмашылығы бар, олар қолмен желеді. Мұстад тұқымы өсіріледі және оның тағамдарында көп орын алады. Тибет автономиялық аймағынан тыс жерлерде тибет тағамдары Үндістанның Ладакх, Химачал Прадеш, Уттаракханд штаттарында, Непалдың солтүстік аймақтарында, мысалы Мустангта және тибет диаспорасы қауымдастықтарында қолданылады. Үлкен тибет қалалары мен қалаларында көптеген мейрамханалар қазір Сычуань стиліне сәйкес хан қытай тағамдарын ұсынады. Батыстан әкелінген және фьюжн тағамдары, мысалы, қуырылған як пен чипстер де танымал. Дегенмен, қалаларда да, ауылдарда да дәстүрлі тибет тағамдарын ұсынатын көптеген шағын мейрамханалар бар.

Ас дайындауға арналған ыдыстар

Тибеттіктер әр түрлі материалдардан жасалған ыдыстар, табалар, банкалар, булы ыдыстар мен қораптарды қолданады. Тибет әйелдері су алуға күніне бір рет 25 литрге дейін сыйымдылығы бар үлкен ағаш ыдыстарды алып жүреді. Үйге қайтып келгенде, олар суды 100 литрден астам сыйымдылығы бар мыс құмыраларға құяды. Ошақта темірден немесе мыстан жасалған ыдыстар қолданылады. Дәстүрлі түрде, табалар сирек қолданылады, бірақ олар барған сайын танымал бола түсуде. Ағаш қораптарда цампа, сары май және ірімшік сақталады. Тибеттіктер құрғақ жемістерді, күріш пен қантты сақтау үшін бір-біріне сәйкес келетін қақпақтары бар, өте жақсы тоқылған себеттерді қолданады. Жол жүргенде олар себеттерді құрғақ ет пен ірімшікті сақтауға пайдаланады. Оңтүстік Тибетте қымызды ұнтақтау үшін миномет қажет.

Тамақ ішетін ыдыстар

Традициялық түрде тибет асханасы ағаштан жасалады, бірақ кейде лакталған саздан да қолданылады. Жергілікті дәстүрге сай, бұл қолөнер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп келеді. Ал мұндай ыдыстарды сатып алуға мүмкіндігі барлар басқа жерден сапалы фарфор ыдыстар сатып алатын. Қазіргі уақытта Қытайдан немесе басқа жерлерден келетін фарфордың басқа түрлері қолданылады. Қасық тағамның көпшілігі үшін өте қажет. Кедейлер мен балалар оларды мойнына байлап, үнемі және оңай қол жетімді болу үшін киетін. Кейде жемістерді жеу үшін пышақ қолданылады. Тибеттіктер де шұбатқа арналған шағын ыдыстарды қолданады, ал байлар алтын мен күміс ыдыстарды қолданады.

Сәй

Кейде чайды чубаның іш жағына салып жүреді. Дзабия ағашынан жасалған ағаш шайқастар ерекше жақсы болып саналады. Олардың беті тегіс, таңғажайып пішінді және сырье ағашының құрамына сәйкес тең салмақты пішінді. Оларды ұстап тұру ыңғайлы. Бұл ыдыстар қымбат, көпшілігі сатып ала алмайды. Көбінесе, қымбат шай құтыларының ішіне күміс қаптары салынады, бұл оларды тазалауды жеңілдетеді. Асыл және жоғары лама мифологиялық мотивтермен әсем безендірілген тұрақтар мен төбелерді қолданды. Үстіңгі жағы шайдың иісін сақтау үшін қолданылады. Басқа аймақтардан әкелінетін ең қымбат тостағандар ақ жакеттен жасалады. Олардың тұтқалары жоқ. Ең жақсы шайқастар металл немесе күміспен жасалады, олар тек қонақтар мен мереке күндері қолданылады. Дергедегі күміс шеберлері керемет шай дайындамаларымен танымал. Чай құмыралары әдетте ағаштан немесе балшықтан жасалады, ал жақсылары мыс немесе мыс сияқты сәнді металдардан жасалады. Дунмо - бұл тибет майлы шайды дайындау үшін қолданылатын шай араластыру цилиндрі. Оның көлемі 4 литрге жуық, мыс орнатылған ағаштан жасалады. Дунмоның үстіне тесікке шапқыш қойылады және 15 - 20 тік қозғалыспен майлы шай эмульсияланады.

Монастырь асханалары

Тибет монахтары өздерін-өзі қамтамасыз етеді. Олар өздері үшін тамақ пісіріп, шаруалар мен көшпелілер үшін дұға етіп немесе отбасыларының игілігі үшін рәсімдер жасап, ақша жинап тұрады. Монастырлық асханаларда шұпыны жасау үшін үлкен ыдыстар қолданылады. Дін оқуларындағы үзілістер кезінде монахтарға шай мен шұбат ұсынылады. Жаңа монахтар қатарға кіріп, сәнді шай құмыраларынан шай құяды.

Нан және қуырылған қамыр азықтары

Papza Mogu қамыры балшықпен балқытылған сары май, қоңыр қант және құрғақ сырмен. Олардың дәмi тәтті-сырын, ал түстерi қызыл.

Ірімшік, йогурт және сары май

Тибет сырлары, йогурт және сары май негізгі азық болып табылады. Оның ішінде сүтпен дайындалған, құра лоенпа (немесе сер) деп аталатын, көкөніс ірімшігіне ұқсайтын жұмсақ ірімшік бар . Қатты ірімшікті чура кампо деп атайды. Қатты йогурттан жасалған қатты сыр чхурпи деп аталады, сондай-ақ Сикким мен Непалда кездеседі. Шошқа немесе шүрөл деп аталатын, Лимбургерге ұқсайтын дәмді басқа ірімшік түрі де желеді. Ол қаймақ пен сүттің қабығынан жасалады. Майлы шай ұлттық сусындар. Бұл қымыз қымыз құрамында көп май бар болғандықтан, Тибет алқабының экстремалды климаттық және географиялық жағдайларына өте қолайлы. Майлы шай ең танымал шай болса да, қара шай да өте танымал. Жасмин шығыс Тибетте өседі. Тибеттіктер жасмық шайын хан қытай мәдениетінен алған болса керек. Үндістан мен Непалда тұрып жатқан босқындар арасында дәмдеуіш шай өте танымал. Бұл Тибетте танымал емес. Бұл сөз, әрине, үнді мәдениетінен алынған. Дара - бұл тибет тіліндегі сүт. Бұл йогурт сусындарына қатысты. Бұл сөзді үнділік ласси үшін де қолданады.

Құрамында бар заттар

Б. з. V ғасырдан бері арпа негізгі азық-түлік болып келеді. Бұл ұннан "Цампа" деп аталатын өнім жасалады, ол әлі күнге дейін негізгі өнім болып табылады. Ұнды қуырып, маймен және майлы шаймен араластырып, кішкентай шаршап жейтін қатты қамыр жасайды.