Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаңа экономикалық жүйе (Neues Ökonomisches System), ресми түрде Жаңа экономикалық жоспарлау және басқару жүйесі, 1963 жылы Германия Демократиялық Республикасының (ГДР) биліктегі Социалистік бірлік партиясы (СЕД) жүзеге асырған экономикалық саясат болды. Оның мақсаты - 1951 жылдан бастап ГДР экономикасын басқару үшін қолданылған бесжылдық жоспарлар жүйесін ауыстыру. Жүйені Уолтер Ульбрихт экономиканы мүмкіндігінше тиімді жүргізу үшін қолданыстағы орталық жоспарлаудың жұмысын жақсартуға тырысу үшін енгізді. Оның негізгі мақсаты шикізаттың ысырап болуын азайту, өндіріс әдістерінде қолданылатын механикаландыру деңгейін арттыру және ең бастысы, сапаға қарағанда сапаға басымдық беретін жүйе құру болды. Ол сондай-ақ экономиканы қалпына келтіру үшін пайдаланылды Republikflucht 13 тамызда 1961 жылы Берлин қабырғасы салынар алдында ГДР экономикасын қиратып жіберген. Жүйе негізінен сәтті болды және 1968 жылы ГДР-дің жоғары технологиялық өндірістерін дамытуға бағытталған Социалистік экономикалық жүйемен ауыстырылды.
The New Economic System (Neues Ökonomisches System), officially the New Economic System of Planning and Management, was an economic policy that was implemented by the ruling Socialist Unity Party (SED) of the German Democratic Republic (GDR) in 1963. Its purpose was to replace the system of Five Year Plans which had been used to run the GDR's economy from 1951 onwards. The System was introduced by Walter Ulbricht to try to improve the performance of the existing central planning, so that the economy might be run in as efficient a manner as possible. Its main aims were to reduce the wastage of raw materials, increase the level of mechanisation used in production methods and, most significantly, to create a system in which quality rather than quantity was foremost. It was also used to rebuild the economy following the Republikflucht which had devastated the GDR's economy prior to the building of the Berlin Wall on 13 August 1961. The System was largely successful and was replaced in 1968 by the Economic System of Socialism which concentrated on building up the GDR's high tech industries.
Өмірбаян
Жаңа экономикалық жүйені 1963 жылдың бірінші жартысында Шығыс Германияда оның жетекшісі Уолтер Ульбрихт бастады. Оның мақсаты - ГДР-дің батыс неміс экономикалық кереметімен бәсекеге қабілеттілігін көрсету арқылы биліктегі режимді тұрақтандыру. Олбрихт қазіргі сталиндік мемлекеттік жоспардың үлгісіне өте шектеулі еркін нарық элементтерін енгізу арқылы экономикалық өсуге қол жеткізуге тырысты. Идеологиялық себептерден улам, NES ешқашан толық іске асырылмаған, күтілетін нәтижелерді бермеді және 1967-68 жылдан кейін жаңа Экономикалық Социалистік Жүйеге қайта ұйымдастырылды, бұл қатаң социалистік экономикаға одан да көп кедергі келтірді және 1970 жылдың аяғында / 1971 жылдың басында SED-тің консервативті қанаты Эрих Хонеккердің Уолтер Ульбрихтті биліктен шығаруымен аяқталды. Олбрихт реформалау бағытына бірден реформатор болғаны үшін емес, өзінің режимін тұрақтандырудың жолын іздеп жүргендіктен кірісті. Ескі сталинші Уолтер Ульбрихт табиғи реформатор емес еді, ол бес жылдық жоспар жүйесін өзі жасаған. Не алғашқы екі бесжылдық жоспар, не 1960 жылғы мәжбүрлі коллективтендіру жоспарланған нәтижелерге қол жеткізе алмады. Бірінші бесжылдық жоспар 1953 жылдың көктемінде, Шығыс Германияда 17 маусым көтерілісін басудан кейін Жаңа курс енгізілгеннен кейін өзгертілді. Өсе түскен проблемаларға байланысты екінші бесжылдық жоспар жеті жылдық жоспарға (1958-1965 жж.) айналдырылды, ол 1961 жылы кем дегенде тоқтатылды, содан кейін жоспарлауға NES және ESS әсер етті. Экономикадағы өсіп келе жатқан проблемалар (азық-түлік және басқа да жетіспеушіліктер) батысқа жаппай көшіп кету сияқты саяси проблемаларды тудырады. Бұл мәселелердің бір бөлігі Берлин қабырғасын тұрғызу арқылы шешілді.
The New Economic System was launched in the first half of 1963 in East Germany by its leader Walter Ulbricht. Its goal was to stabilize the ruling regime by demonstrating the GDR’s competitiveness with the West German economic miracle. Ulbricht tried achieving higher economic growth by introducing very limited free market elements into the existing Stalinist state plan model. Due to ideological reasons, the NES was never fully implemented, did not generate the expected results and after 1967–68 was reorganized into the new Economic System of Socialism, which caused even more disruptions to the rigid socialist economy and was ended by the SED's conservative wing in late 1970/early 1971 with the removal of Walter Ulbricht from power by Erich Honecker. Ulbricht embarked on the reform course not because he had suddenly become a reformer, but because he was desperately looking for a way to stabilize his regime. The old Stalinist Walter Ulbricht was not a natural reformer, after all, he himself had created the five year plan system. Neither the first two five year plans, nor the forced collectivization of 1960 had delivered the planned results. The first five year plan was changed in spring of 1953 as the New Course was introduced and altered after the suppression of 17 June uprising in East Germany. Due to the growing problems, the second five year plan was transformed into the seven year plan (1958–1965), which was more or less abandoned in 1961 and from then on planning was influenced by the NES and ESS. The growing problems in the economy (food and other shortages) were creating political problems, like the mass exodus to the West. These were partially solved by erecting the Berlin Wall.
Орындау және проблемалар
NES-тің табысты болуы үшін екі проблеманы жеңу керек болды: КСРО-дан шикізатты тұрақты жеткізуді қамтамасыз ету және экономиканың өндірістік қабілетін арттыру. 1963 жылы, өзінің жетіспеушілігіне тап болған КСРО ГДР-ге революциялық Кубаны қолдау қажеттілігі үшін уәде етілгеннен аз мұнай алатынын хабарлады. Сонымен қатар, болат, мақта, дәнді дақылдар мен ет жеткізу 25-35%-ға қысқарды. Компанияларға қажетті инвестицияларды өз пайдаларынан шешуге және қаржыландыруға немесе мемлекеттен ақша сұрауға рұқсат етілді. Көптеген компаниялар пайда таппағандықтан, бұл мемлекеттік бюджеттен қаржыландыруға арналған өтініштердің нақты емес өсуіне әкелді. 1966 және 1967 жылдары мемлекеттік өндіріс көрсеткіштері саны одан әрі қысқарды және министрліктерге өз жоспарларын құруда еркіндік берілді. Сонымен қатар, пайдасыз компанияларды жабу және жұмысшыларды басқа компанияларға ауыстыру жоспарлары (жұмыссыздықты елестету мүмкін емес еді) жұмысшылардың қарсылығына тап болды және жоспар ешқашан іске асырылмады. Саяси және беделді себептермен мемлекет пайдасыз зауыттарды жабуға дайын емес еді және шығынға ұшыраған өндірістерге инвестиция салуды жалғастырды. Сондай-ақ саяси себептермен Ульбрихт тұтыну өнімдерінің бағасын көтеруге немесе либерализациялауға дайын емес еді. SED режимі жұмысшы класының кез келген бейбітшілік белгілеріне сезімтал болды және бұл жылдары жалақының өсуі өнімділіктің өсуінен асып түсті. Өздеріне ғана қалдырылған компаниялар жалақы мен бонустарды көбейтуді бастады. Ал, ақының өсуі тауардың көбеюінен жылдам болды, бұл халық арасында жетіспеушілік пен қанағатсыздықты арттырды. Бұрын экономиканы партия идеологтары басқарып, басқаратын болса, NES экономиканы көбірек білуді талап етті және SED-де екі қанат пайда болды: бірі партияның ескі мүшелерінен, екіншісі идеологиялық себептер экономика туралы шешім қабылдау кезінде абсолютті басшылық принцип болып табылмайтын жақсы білімді технократтардан құралған.
To succeed NES needed to overcome two problems: to ensure steady supplies of raw materials from USSR and to increase productive capacity of economy. In 1963, faced with its own shortages, the USSR informed the GDR that it would receive less oil than promised because of the need to support revolutionary Cuba. Also, deliveries of steel, cotton, grain and meat were reduced by 25 35%. Companies were allowed to decide and finance necessary investments from their own profits or to request money from the state. Since many companies did not generate any profit at all, this led to unrealistic increases in requests for financing from the state budget. During 1966 and 1967 the number of state determined production indicators was further reduced and ministries were given more freedom in creating their own plans. At the same time plans for closing down unprofitable companies and transferring workers to other companies (unemployment was unimaginable) met with resistance from workers and the plan was never implemented. For political and prestige reasons the state was unwilling to close unprofitable factories and continued investing in loss making industries. Also for political reasons Ulbricht was not ready to increase or liberalize the prices of consumer products. The SED regime was sensitive to any signals of working class unrest and wage increases in these years outpaced productivity increases. Left to their own devices, companies started increasing salaries and bonuses. Salaries began to rise faster than the volume of available goods, creating more shortages and dissatisfaction among people. While previously the economy was administered and managed by party ideologues, NES required more knowledge of economics and within the SED two wings developed: one was made up of the old party members and the other of better educated technocrats for whom ideological reasons were not the absolute guiding principle when making decisions about the economy.
NES сын және аяқталуы
Проблемалар көбейген сайын, партия мен үкімет басшылары экономикаға мемлекеттік бақылауды күшейту арқылы жауап берді. Экономикадағы нарықты бақылауды күшейтудің орнына олар экономикалық жоспарлау жүйесіне оралды және оны технологияны қолдану және шешім қабылдауды орталықтандыру арқылы жақсартуға тырысты. 1965 жылы барлық тараптан NES-ті сынға алу көбейді. 1965 жылдың желтоқсанында өткен 11-ші SED пленарлық отырысы Эрих Хонеккер бастаған консервативті партияның кейбір жетістіктерін көрсетті. Тез арада көркем өнер мен мәдениетті мемлекеттік бақылауға алуды қамтамасыз еткенмен, экономиканы мемлекеттік бақылауға алу идеясын нығайту арқылы экономикалық реформаның саяси реформаға айналмауын қамтамасыз етті. NES сыншылары командалық экономика социалистік жүйенің негізі екенін және пайда мен нарыққа баса назар аудару капиталистік ұғымдар екенін атап өтті. Олбрихт NES-ті экономикалық жоспарлаудың дәстүрлі кеңестік моделінің жалғасы ретінде қорғады. Мемлекеттік жоспарлау комиссиясының төрағасы Эрих Апель мүмкін емес тапсырмаға беріліп, 1965 жылдың 3 желтоқсанында өз-өзіне қол жұмсады. НЭС-ті іске асыру Хрущевті құлатудан да теріс әсер алды. Ол Ульбрихттің Евсей Либерманның идеяларына сай келуін ұсынғаннан кейін, КСРО одан әрі бағыт-бағдар бермеді және Хрущевтің құлдырауынан кейін реформалар курсы белгісіз болды, дегенмен бірнеше жылдан кейін КСРО Косыгиннің басшылығымен ұқсас реформаларды жүзеге асырды. Бұл Ульбрихтке нақты кеңес саяси қолдауы болмағандығын білдірді, бұл оны консерваторлар ғана емес, сонымен қатар экономикаға жауапты адамдар тарапынан ішкі сынға ұшырауға мәжбүр етті. Сыншыларды тыныштандыру және NES социализммен үйлесімді екенін көрсету үшін 1967 жылдың сәуірінде 7-ші партия съезі кезінде Ульбрихт өзінің экономикалық реформаларын "Социализмнің экономикалық жүйесі" (ESS) деп атады. 1968 жылдан бастап экономикаға мемлекеттік бақылау қайта енгізіліп, өнеркәсіптің таңдалған сегменттерінде жеделдетілген өсуге қол жеткізілді.
As problems increased, the party and government leaders reacted by increasing state control over the economy. Instead of increasing the markets control in the economy they returned to a system of economic planning and sought to improve it through application of technology and less centralized decision making. During 1965 criticism of the NES increased from all sides. The 11th plenum of the SED in December 1965 marked some gains for the party conservatives led by Erich Honecker. While the immediate result was renewed state control over arts and culture, it also made sure that economic reform would not turn into political reform by reinforcing the notion of state control over the economy. Critics of the NES pointed out that a command economy was the basis of a socialist system, and that emphasis on profits and the market were capitalist concepts. Ulbricht defended the NES as a continuation of the traditional Soviet model for economic planning. Erich Apel, chairman of the State Planning Commission, cracked under the impossible task and on 3 December 1965 committed suicide. Implementation of the NES was also negatively influenced by the overthrow of Khrushchev. After suggesting that Ulbricht should follow Evsei Liberman's ideas, the USSR did not provide more guidance and after Khrushchev’s downfall the reform course was uncertain, although some years later the USSR implemented similar reforms under Kosygin. This meant that Ulbricht had no clear Soviet political backing, which left him vulnerable to internal criticism not only from conservatives but also from those responsible for the economy. In order to pacify the critics and to show that the NES was compatible with socialism, during the 7th Party congress in April 1967, Ulbricht renamed his economic reforms as "Economic System of Socialism" (ESS). From 1968, greater state control over the economy was reintroduced to achieve accelerated growth in selected segments of industry.
Германияның бірігу мақсаты
Ол азаматтардың өмір сүру жағдайын жақсарту арқылы Шығыс Германия режимін тұрақтандырудан басқа, Олбрихт әлі де екі Германияны SED басшылығымен біріктіру туралы армандайды. Ол NES пен EES-тің табысты болуын, Батыс Германияны экономикалық жағынан басып өтуін, содан кейін бірігуін қалаған. Бұл арманға жету үшін ГДР алдымен өзінің экономикалық жүйесінің артықшылығын көрсетуі керек еді. Басқа басшылар, әсіресе Эрих Хонеккер, ГДР экономикалық жағынан жеңе алмайды және капиталистік Батыспен салыстыруды тоқтату керек деп ойлады. Олар КСРО-мен тығыз ынтымақтастық орнатуды, социализмді нығайтуды және капитализмге қарсы таптық күресті жақтады. Олар социализмнің мақсаты капиталистерден бай болу емес, басқа жүйе құру деп айтқан. Олардың пікірінше, ГДР өзінің бірегей социалистік болмысына назар аударуы керек еді. 1971 жылдан бастап бұл Хонекер кезінде, әсіресе 1974 жылы Германия Демократиялық Республикасының конституциясына енгізілген түзетулермен жүзеге асырылды. Негізгі шарт ГДР-ді ФРГ-ның мәдени ықпалына көбірек жол ашқан кезде, ГДР режимі өз өмірін ақтап, қорғау үшін мәдениеттер арасындағы Abgrenzung (шектеу) қажет болды, бұл фактор Стазидің ішкі қадағалауының бұрыннан-соңды өте жоғары деңгейін арттырды.
Besides stabilizing the East German regime by improving the living situation of its citizens, Ulbricht was still dreaming about uniting both Germanies under SED leadership. He wanted NES and EES to succeed, to overtake West Germany economically and then to achieve unification. To achieve this dream the GDR had to first demonstrate the superiority of its economic system. Other leaders, especially Erich Honecker, thought that the GDR could not win economically and that comparisons with the capitalist West had to stop. They advocated closer cooperation with the USSR, strengthening of socialism and class struggle against capitalism. They argued that the goal of socialism was not to be richer than capitalists, but to create a different system. In their opinion the GDR had to concentrate on its own unique socialist identity. Starting from 1971 this was achieved and implemented under Honecker, especially with the 1974 amendments of the constitution of the Democratic Republic of Germany. At the same time as the Basic Treaty opened the GDR to much greater cultural influence from the FRG, the GDR regime needed all the more Abgrenzung (delimitation) between the cultures to both justify and protect its existence, a factor that only drove up the already extreme degree of Stasi domestic surveillance.