Кіріспе

Сенегал құлы Аюба Сулейман Диалло (17011773), сондай-ақ Джоб Бен Соломон деп те аталады, Батыс Африкадан шыққан белгілі фулани мұсылман князі, Атлантикалық құл саудасы кезінде Америкаға ұрланып әкетілді. Бұрын ол құлдарды өзі иеленіп, сатты. Сенегалдың Бунду қаласында туған Аюбаның естеліктері Томас Блуеттің "Африкадағы Бунданың Соломон бас діни қызметкерінің ұлы Әйүптің өмірінен кейбір естеліктер" атты алғашқы құл оқиғаларының бірі ретінде жарияланды. Ол Мэрилендте екі жылдай құлдықта болған; кейін Англияға әкелінді, босатылды және 1734 жылы туған еліне жіберілді. Алайда бұл нұсқа бірінші тұлғалық жазба емес. Аюбаның тұтқындалуы мен үйге қайтуы туралы алғашқы мәлімет Фрэнсис Мурдың "Африканың ішкі аймақтарына саяхат" кітабында кездеседі.

Ерте өмір

Аюба Сүлеймен Ибрагим Диалло 1701 жылы Бондұда, Ефн Санжарада туған. Баскыншылар Диалло мен Лумейннің басын соғыста тұтқынға түскендер ретінде көрсету үшін қырқып тастады, содан кейін оларды құл ретінде қабылдауға болады. Екі адам Корольдік Африка компаниясының факторына сатылды. Кейіннен Аюба Пайк есімді құл кемесі капитанын олар бұрын Аюба құл сатылған кезде кездескеніне сендірді. Ол Пайкты өзінің жоғары әлеуметтік мәртебесіне сендірді және әкесі төлем төлеуге қабілетті екенін түсіндірді. Пайк Аюбаның отбасына хабарласу үшін оған рұқсат берді. Бір хабаршы жіберілді, бірақ ол уақтылы қайтып келмеді. Пайктің бастығы капитан Генри Ханттың өсиеті бойынша екі тұтқын (Аюба мен Лумейн) Атлантиканы ашып, Мэриленд штатының Аннаполис қаласына жіберілді. Бұл жерде Диаллоны басқа факторға, Вачелл Дентонға тапсырды. Осы кезде оның есімі өзгертіліп, Диалло Иоуб Бен Соломон деп аталды, бұл оның бастапқы есімінің библиялық аудармасы.

Америкада

Кейін Аюбаны Мэриленд штатының Кент аралынан келген Толси сатып алды. Аюбаға бастапқыда темекі өсіруде жұмыс істеуге тапсырылды, бірақ мұндай жұмысқа жарамсыз болып табылғаннан кейін, оны мал бағушы етіп тағайындады. Аюба тұтқында болған кезде орманға барып, дұға ететін. Алайда, намаз оқып жатқанда баладан қорлық көргеннен кейін, 1731 жылы Айуба қашып кетеді және тұтқындалып, Кент округінің сотына қамалады. Өкінішке қарай, Аюбаның қашу себептері африкалық аудармашы табылғанға дейін түсініксіз болды. Аюбаның қожайыны оның мұқтаждықтарын білдіре алатындай, құл қайтып оралғанда, оған тыныш дұға етуге арналған орынды бөлді. Сот ғимаратында ол заңгер және англикандық діни қызметкер Томас Блуетт евангелизмді тарату қоғамынан бизнеспен саяхаттап жүргенде табылды. Адвокат Аюбаның араб тілінде жазу қабілетіне таңғалады. Баяндамада Блуетт былай деп жазады: Біз сөйлесіп, оған белгілер жасағанда, ол бізден бұрын бір-екі жол жазып, оны оқығанда, Алла және Мұхаммед сөздерін айтты; осы арқылы және біз оған ұсынған шараптан бас тартуы арқылы біз оның Мұхаммед екенін түсіндік, бірақ ол қандай ел екенін немесе оған қалай келгенін елестете алмадық; өйткені оның мейірімділігімен және оның бет-әлпетімен біз оның қарапайым құл емес екенін түсіндік. Көршілес африкалық этностың тілі - волоф тілінде сөйлейтін басқа африкалық адам оның аудармашысына айналғанда, оның ақсүйек қаннан шыққандығы анықталды. Толсей жағдайдан жігерленіп, Аюбаға араб тілінде Африкаға барып, әкесіне хат жазуға рұқсат береді. Ақырында, хат Корольдік Африка компаниясының директоры Джеймс Оглторптың кеңсесіне жетті. Оксфорд университетінің араб тілі кафедрасының профессоры Джон Гагнье хатты растағаннан кейін Оглеторп Аюбаны 45 фунтқа сатып алды.

Англияда

Өзінің айтуынша, Оглторп Аюбаның көрген азабын естігенде, қатты қайғырды. Оглеторп Аюбаны сатып алып, Лондонға Корольдік Африка компаниясының кеңсесіне жіберді. 1733 жылы Блуетт пен Аюба Англияға сапар шегеді. Сапар барысында Аюба ағылшын тілінде сөйлеуді үйренді. Ол өзінің хаттарында қаншалықты эмоционалды болғанына қарамастан, Оглеторп 1733 жылдың сәуір айының соңында келген Аюбамен не істеу керектігіне қатысты Лондондағы RAC кеңсесіне нұсқаулар қалдыруға соншалықты адал емес еді. Аюбаның құлдыққа түсуіне жауапты алғашқы факторлардың бірі капитан Генри Хант (немесе, мүмкін, оның ағасы Уильям Хант) оны провинциядағы бір провинцияда тұруға дайындады. Алайда Аюба Хант оны үйіне жеткіземіз деген саудагерлерге сатпақшы деген хабарларды естіді. Аюба тағы да алдап-арбаудан қорқып, Блуетт пен Лондонға бара жатқан жолда кездескен басқа да ер адамдармен байланысқа түсті. Блуетт Аюбаны Хертфордширдің Чешунд қаласындағы өз үйіне алып барып, оған хабарламай сатпаймын деп уәде берді. RAC, Оглеторптың бұйрықтарына сәйкес, Лондондағы қызығушылық танытқан адамдардың үнемі өтініштерін орындап, кейіннен Аюбаның барлық шығыстарын және облигациясын сатып алу бағасын төледі. Аюба Блуетті тағы да жалбарынды, бұл оның құлдыққа түспейтінін қамтамасыз етпейтінін түсіндірді. Блюеттің айтуынша, қатысқан барлық ардагерлер Аюбаны құлдыққа сатпаймыз деп уәде берген. Сондықтан, Аюбаға ешқандай қауіп төнбесе де, Блюетт және басқа да қолдаушылар "елу тоғыз фунт, алты шиллинг және он бір пенс жарты пенни" төледі. Лондон мен оның маңындағы провинцияларда тұратын ағылшындар Аюбамен кездескенде, оның "бостандық формасы" үшін ақша жинады. Блюетт түсіндірді: "Жобтың ақыл-ойы қазір өте оңай", ол Лондонның элитасымен достаса алады, көптеген сыйлықтар мен жаңа достық қарым-қатынастар жасайды, сонымен қатар Ханс Слоунға араб тілінен ағылшын тіліне аудару қабілеті арқылы қызмет етеді. Ханс Слоанға қызмет етуі Британ мұражайындағы араб қолжазбаларының жинағын ұйымдастыруды қамтиды. Англияда болған кезінде Аюба көптеген басқа көрнекті адамдармен, соның ішінде патша отбасы мен Джон Монтегю, Монтегюдің 2-ші герцогы және оның әйелі Мэри, Монтегю герцогинясымен бірге болды, бұл оны Спэлдинг ерлер қоғамына кіруге әкелді. Англияда жүрсе де Аюба үнемі дұға етіп, ислам дінін ұстануды жалғастырды. Ол Құранды үш рет жадынан қолмен көшіріп алған. Алайда оның таныстары оны мәсіхшілікке айналдыру үшін, оған араб тіліндегі Жаңа Келісімді сыйға тартты. Аюба мәсіхшілердің наным-сенімдерімен таныс болған, Исаның пайғамбарлық рөлін мойындаған, бірақ ол қасиетті Үштік туралы түсінікті жоққа шығарған. Ол өзінің монотеистік дін көзқарасын "әке", "Ұл" және "Киелі Рух" деген мәсіхшілердің сенімдерімен үйлеспейтін деп есептеді. Ол "Үштік" сөзі Жаңа Келісімде кездеспейтінін анықтады. Сондай-ақ, ол Құдайдың есімін адамның бейнелеріне жатқызуға қарсылық білдірді, сондықтан Рим-католик дінін және оның құдайларға табынуына тән қасиет деп қарастырған нәрселерін әсіресе жек көреді. 1734 жылы шілдеде Аюба Гамбияға еркін оралды, кейіннен туған еліне оралды. Бұл туралы Блюетт былай деп түйіндейді: "Өткен шілде айының соңында ол Африка компаниясының кемелеріне отырып, Гамбияға бет алды. Біз оның аман-есен жетіп, достарының қуанышына, ағылшын халқының құрметіне ие болғанын үміттенеміз. Алайда, Аюба әкесі қайтыс болғанын, ал оның бір әйелі Аюбаның қайтыс болғанын ойлап, қайтадан үйленгенін біледі. Туған жерін соғыс қиратты, бірақ ол өркендеген адам болғандықтан, ол бұрынғы өмір салтын қалпына келтіре алды, оның ішінде африкалықтарды құлдыққа түсірді. Оның естеліктерін "Bluett" баспасы ағылшын және француз тілдерінде басып шығарды. Әйюба құл саудасында өте сирек кездесетін ерекшелік болды. Білімділігі мен ақшалай қабілеті арқасында ол құлдықтың қиындықтарынан заңды түрде құтылып, Африкаға оралды. Алайда кейінірек Әйүптің басынан қиындықтар өтті. 1736 жылы маусымда француздар оны тұтқынға алды. Аюба француздардың нысанасына британдықтармен одақтастығы үшін түскен болуы мүмкін. Ол француздардың тұтқынында бір жыл болған, содан кейін Аюбаның жерлестері оны босатты. Кейіннен ол Лондонға бару үшін Лондонның RAC-ына жолдама алу туралы хат жіберді, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Аюба Лондондағы таныстарын Луменді босатуды талап етуге үндеуін жалғастырды. Аюбаның және Блуеттің көмегімен Лумейн құлдықтан босатылып, 1738 жылы Гамбия аймағына оралды. Аюбаның өлімі 1773 жы�...

Сурет

Диаллоның Батыс Африканың дәстүрлі киімін киген портреті Уильям Хоар Батпен 1733 жылы суреттелген. Бұрын тек баспадан ғана белгілі болған түпнұсқа суретті Катар мұражайлар басқармасы (QMA) 2009 жылдың қарашасында Кристис аукционында сатып алды. Ұлыбритания үкіметі британдық тарих пен мәдениет үшін маңызды болғандықтан, оның экспортына уақытша тыйым салды. Лондонның Ұлттық портрет галереясы экспортын болдырмау үшін 554 937 фунт жинауға шақырды. Бұл ақшаның көп бөлігі Heritage Lottery Fund және Art Fund-тен берілді, ал галерея қалған £ 100,000 үшін қоғамдық шағым жариялады. Ақша жұмысты сатып алу үшін жиналды, бірақ QMA оны қарыз беруге келісті.