Кіріспе

1877 жылғы Осман империясының азаматтық кодексі (Оттоман империясының азаматтық кодексі) - 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Осман империясының азаматтық кодексі. Бұл Ислам мемлекетінің шариғат заңын алғаш рет заңдастыруы.

Атауы

Осман түркі тіліндегі кодтың атауы - Mecelle ʾi Aḥkām ı ʿAdlīye, ол араб тіліндегі مجلة الأحكام العدلية, Majallah el Ahkam i Adliya сөзінен шыққан. Еуропа тілдерінде ол Меджель, Маджалла, Меджель немесе Мегель деп аударылады. Француз тілінде ол Medjéllé немесе Осман азаматтық кодексі деп аталады.

Қабылдау

Кодекс Ахмет Чевдет-паша бастаған комиссиямен, оның ішінде ғалымдардың үлкен тобымен дайындалды, ол 1869 жылдан 1876 жылға дейін он алты томда (оларда 1851 бап бар) шығарылды және 1877 жылы күшіне енді. Оның құрылымы мен тәсілінде бұрынғы еуропалық кодификациялардың әсері айқын болды. Бастапқыда босатылған және діни соттардың қарамағына берілген отбасылық құқық ақырында 1917 жылы отбасылық құқықтар заңы ретінде оның бір бөлігіне айналды. Бұл ханафи фикһінің тек ислам ғалымдары ғана емес, кез келген діни идеологияға жататын жай адам үшін түсінікті азаматтық кодекске алғашқы табысты аудармасы ретінде мақталды. Кодекстің мәні империяда ресми мәртебеге ие болған Ханафи заң дәстүріне негізделген, ол Еуропалық кодекс түріне енгізілген. Алайда, артықшылық әдісін (Истихсан) пайдаланып, ол басқа да заңдық пікірлерді, соның ішінде ханафи еместерден, сол кездегі жағдайға сәйкес келеді деп есептелген. Мецель ақырында империяның зайырлы (низами) соттарында, сондай-ақ шариғат соттарында қолданылғандықтан, яһудилер мен христиандар алғаш рет өздерінің заңдары орнына ислам заңдарына бағынды, бірақ енді сотта куәгер ретінде шақырылуы мүмкін.

1- кітап: Сату

Мецельдің бірінші кітабы жеті тараудан тұрады, олар сатылымға қатысты заңдарды заңға айналдыруға және заңдарға айналдыруға бағытталған. Бұған келісімшарт стандарттары, сатудың мәні, баға, жеткізу және алу, сатылатын заттардың әртүрлі санаттары және олардың әсері жатады.

2-кітап: Жалға алу

2-кітап - жалдау (жалға алу) жағдайына қатысты заңды кодтау. Бұл кітапта жалдау шартының жалпы ережелері, жалдау шартына қатысты мәселелер, жалдау сомасына қатысты мәселелер, жалдау мерзімі, жалданатын заттың түрі және оған қатысты мәселелер, келісімшарт жасалғаннан кейін жалдауға беруші және жалдауға алушы адамның құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ өтемақы мәселелері қамтылған.

3-кітап: Кепілдік

3-кітап заңдық кепілдікке арналған. Бұл келісімшарттық келісімдер мен кепілдік шартынан босату мәселелерін қамтиды.

4-кітап: Қарызды аудару

Бұл кітапқа қарыздарды берумен айналысатын келісімшарттар мәселелері кіреді.

5-кітап: Кепілдіктер

Кепіл - белгілі бір талапты төлеу немесе қанағаттандыру үшін мүлікті бөліп қою. Мұндай мүлікті кепілге беру деп аталады. 5-кітапта кепілге беру шартының негізгі негізі, кепіл беруші мен кепіл алушы туралы шарттар, кепілге қатысты негізгі ережелер және кепілге сату қамтылған.

6-шы кітап: Сенім және сенімгерлік

Бұл кітапта сенімгерлік пен сенімгерлік туралы барлық заңдық мәліметтер бар. Сенім - бір адамға басқа біреуден сақтап қалуға берілген нәрсе. Сенімхаттар пайдалану үшін бір нәрсені қарыз алуды да қамти алады, яғни қарызды қабылдаған адам сенімхаттың тақырыбында пайдалануды пайдаланады. Осы бөлімде сенімгерлік шарттарының жалпы шарттары, сондай-ақ сақтауға депозиттер мен пайдалануға несиелер туралы ережелері қамтылған

7-кітап: Белек

Сыйлық - бұл басқа біреудің меншігіне иелік ету құқығын беріп, ал ол үшін ештеңе алмау. Бұл бөлім сыйлық келісімшартына қатысты мәселелерді және сыйлық туралы негізгі ережелерді, мысалы сыйлықтың күшін жою туралы нұсқауларды қамтитын екі тараудан тұрады.

8-кітап: Қате пайдаланып, жойылу

Қате пайдаланғандық - бұл біреудің мүлкін иесінің рұқсатынсыз алып, ұстап қалуы. Бұл кітапта біреудің мүлкін басқа біреудің мүлкіне теріс пайдалану мен жою туралы заңдар жазылған. Бұл кітапта сондай-ақ мүлікті тікелей және жанама жою және мүліктік жойылудың әр түрімен байланысты құқықтық салдарлар анықталады.

9-кітап: Тыйым, шектеу және алдын алу

Бұл кітапта тыйым салу, шектеу және алдын алу заң жүзінде заңдастырылған, онда тыйым салу белгілі бір адамға өз мүлкімен жұмыс істеуге тыйым салудан тұрады; Оқшаулау қорқыныш арқылы адамды оның келісімінсіз бір нәрсе жасауға мәжбүрлеуден тұрады. Еріктілік сатып алынған мүлікті сатып алушыға ол үшін төлеген ақыны төлеу арқылы иелікке алудан тұрады. Бұл кітапта кәмелетке толмағандарды, ақылдан тайғандарды, ақымақтарды, сондай-ақ бос балаларды және қарызгерлерді тыйым салуға қатысты мәселелер анықталады. Алдын алу туралы осы кітапта алдын алу құқығына, алдын алу туралы талапқа және алдын алудың әсеріне байланысты шарттар қамтылған.

10-кітап: Бірлескен меншік

Бұл кітапта бір заттың бірден көп адамға мүлтіксіз тиесілі болуымен байланысты заңдар бар. Бұл кітапта екі класты ортақ меншік деп бөліп қарастыруға болады. Бірінші топ - сатып алу немесе сыйлықпен байланысты ортақ меншік пайда болған кезде. Екінші топ - ортақ меншік ортақ меншік тараптарының келісім-шарты және келісімі арқылы жүзеге асады. Бұл кітап сегіз тараудан тұрады, оның ішінде бөлгіш, қабырғалар мен көршілерге, ортақ меншіктегі мүлiкке, ортақ шығындарға және серіктестікке қатысты заң кодексі бар.

11-кітап: Агенттік

11-кітап бір адамның басқа адамға өз атынан іс-әрекет жасауға өкілеттік беруінен тұрады. Бұл кітап агенттіктің негізгі негізі мен жіктелуі, агенттікке байланысты шарттар және агенттіктің негізгі элементтері туралы үш тараудан тұрады.

12-кітап: Орындықтар мен босату

Бұл кітапта тұрақтандыру үш бөлімге, босату екі бөлімге бөлінеді. Келісу: Бірінші бөлім жауапкердің мойындауы арқылы келісуден тұрады. Екінші бөлім жауапкердің бас тартуы арқылы төрелік жасаудан тұрады. Үшінші бөлім жауап берушінің мойындамауы немесе мойындамауынан туындайтын үнсіздік арқылы төрелік етуден тұрады. Босату: Бірінші бөлім - құқықтан бас тарту арқылы босату. Екіншісі төлемді мойындау арқылы босату. Бұл кітапта келісімшарт жасау және босату туралы келісімшарт жасасу, келісімшарттың мәні мен мәні, келісімшарттың мәні және келісімшарт пен босатудың негізгі шарттары туралы тараулар бар.

13-кітап: Қабылдаулар

Бұл кітапта қабылдау шарттарына, қабылдаудың жарамдылығына, қабылдаудың әсеріне және жазбаша қабылдауларға қатысты заңдар бар.

14-кітап: Іс-әрекеттер

Бұл кітап іс-әрекеттерге негізделген, онда іс-әрекет - бұл басқа адамның сот алдында жасаған жеке тұлғаға қарсы талап. Бұл кітапта іс-қимылға және қорғанысқа қатысты шарттар мен негізгі ережелер, сондай-ақ іс-қимылға шектеулер бар.

15-кітап: Ант берудің дәлелі және оны орындау

Бұл кітапта дәлелдемелердің сипаты, құжаттық дәлелдемелер мен болжамды дәлелдемелер, ант беру және екі тарапқа да ант беру туралы заңдар туралы төрт тарау бар.

16-шы кітап: Соттардың сот төрелігін жүзеге асыруы

Бұл соңғы кітап Мецель әділеттіліктің заңды әкімшілігіне негізделген, оның ішінде судьяларды, сот шешімін, қайта қарауды және төрелікті кодтау.

Аудармалар

Мецельдің французша нұсқасы Législation ottomane, ou Recueil des lois, règlements, ordonnances, traités, capitulations et autres documents officiels de l'Empire ottoman, Деметрий Николаидс редакциялаған және Грегори Арыстархис жариялаған Осман заңдарының жинағында кездеседі. Мецель 6-7 томдарда кездеседі, онда Аристорхистің аты жоқ. Иоганн Штраустың "Көптілді империяның конституциясы" атты еңбегінің авторының айтуынша, бұл екі томды "әдеттегідей, Димитрий Николаид редакциялаған". Түрік зерттеулері мен армян тектес заңгер Г. Синапиан 7-топтағы Мецельдің сегіз тарауын аударды. Livre des Preuves үшін ол Оханнес Бей Алексанянның жұмысын негізге алды. Константинопольдің (қазіргі Стамбул) заңгері Л. Рота Александр Адамидтің көмегімен басқа да бөліктерді аударды. Грек тіліндегі "Nomikoi kanones ētoi Astykos Kōdēx" (Νομικοί κανόνες ήτοι Αστυκός Κώδηξ) деген нұсқаны Константинос Фотиадис пен Иоаннис Витинос аударды. Ол 1873 жылдан 1881 жылға дейін жарық көрді. Екі адам да Осман түрік тілінде жақсы сөйлейді. Иоганн Штраус "Көптілді империяның конституциясы: Канонның және басқа да ресми мәтіндердің азшылық тілдеріне аударылуы" атты кітабының авторы "Тержіме [ ] - бұл өте күрделі жұмыс болды" деп жазды, ол "көптеген жазбаларды қажет етті". Николайдес сондай-ақ "Мецель" және "Дюстур" кітаптарының бірнеше томдарын болгар тіліне аударғанын мәлімдеген құжат жазды. Ол жинақтың бәрін басып шығаруға қаржысы жетпеді; вилаят кеңесінің басшылары осы томдарды таратуды қаржыландыруға келісті. Ол екі томды аударған, олардың ішінде Дюстур мен Мецель заңдарының жартысы болған.