Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1877 жылғы Осман империясының азаматтық кодексі (Оттоман империясының азаматтық кодексі) - 19 ғасырдың аяғы мен 20 ғасырдың басында Осман империясының азаматтық кодексі. Бұл Ислам мемлекетінің шариғат заңын алғаш рет заңдастыруы.
Ottoman Empire civil code of 1877
The Mecelle i Ahkâm ı Adliye , or the Mecelle in short, was the civil code of the Ottoman Empire in the late 19th and early 20th century. It is the first codification of Sharia law by an Islamic nation.
Атауы
Осман түркі тіліндегі кодтың атауы - Mecelle ʾi Aḥkām ı ʿAdlīye, ол араб тіліндегі مجلة الأحكام العدلية, Majallah el Ahkam i Adliya сөзінен шыққан. Еуропа тілдерінде ол Меджель, Маджалла, Меджель немесе Мегель деп аударылады. Француз тілінде ол Medjéllé немесе Осман азаматтық кодексі деп аталады.
The Ottoman Turkish name of the code is Mecelle ʾi Aḥkām ı ʿAdlīye, which derives from the Arabic مجلة الأحكام العدلية, Majallah el Ahkam i Adliya. In European languages, it has also been transliterated as Mejelle, Majalla, Medjelle, or Meğelle. In French, it is known as Medjéllé or as the Code Civil Ottoman.
Қабылдау
Кодекс Ахмет Чевдет-паша бастаған комиссиямен, оның ішінде ғалымдардың үлкен тобымен дайындалды, ол 1869 жылдан 1876 жылға дейін он алты томда (оларда 1851 бап бар) шығарылды және 1877 жылы күшіне енді. Оның құрылымы мен тәсілінде бұрынғы еуропалық кодификациялардың әсері айқын болды. Бастапқыда босатылған және діни соттардың қарамағына берілген отбасылық құқық ақырында 1917 жылы отбасылық құқықтар заңы ретінде оның бір бөлігіне айналды. Бұл ханафи фикһінің тек ислам ғалымдары ғана емес, кез келген діни идеологияға жататын жай адам үшін түсінікті азаматтық кодекске алғашқы табысты аудармасы ретінде мақталды. Кодекстің мәні империяда ресми мәртебеге ие болған Ханафи заң дәстүріне негізделген, ол Еуропалық кодекс түріне енгізілген. Алайда, артықшылық әдісін (Истихсан) пайдаланып, ол басқа да заңдық пікірлерді, соның ішінде ханафи еместерден, сол кездегі жағдайға сәйкес келеді деп есептелген. Мецель ақырында империяның зайырлы (низами) соттарында, сондай-ақ шариғат соттарында қолданылғандықтан, яһудилер мен христиандар алғаш рет өздерінің заңдары орнына ислам заңдарына бағынды, бірақ енді сотта куәгер ретінде шақырылуы мүмкін.
The code was prepared by a commission headed by Ahmed Cevdet Pasha, including a large team of scholars, issued in sixteen volumes (containing 1,851 articles) from 1869 to 1876 and entered into force in the year 1877. In its structure and approach it was clearly influenced by the earlier European codifications. Family law, which had been originally exempted and left in the domain of religious courts, eventually became a part of it in 1917, as the Law of Family Rights. It has been praised as the first successful rendition of Hanafi fiqh into legal civil code comprehensible to the layperson belonging to any religious ideology and not just to Islamic scholars. The substance of the code was based on the Hanafi legal tradition that enjoyed official status in the Empire, put into European code form. However, using the method of preference (Istihsan), it also incorporated other legal opinions that were considered more appropriate to the time, including from non Hanafis. As the Mecelle was eventually applied in the secular (nizamiye) courts as well as in the Sharia courts of the Empire, Jews and Christians were for the first time subjected to Islamic law instead of their own law, but could now be called as witnesses in court.
1- кітап: Сату
Мецельдің бірінші кітабы жеті тараудан тұрады, олар сатылымға қатысты заңдарды заңға айналдыруға және заңдарға айналдыруға бағытталған. Бұған келісімшарт стандарттары, сатудың мәні, баға, жеткізу және алу, сатылатын заттардың әртүрлі санаттары және олардың әсері жатады.
The first book of the Mecelle is composed of seven chapters that focus on the jurisprudence and codification of laws regarding sale. These include standards of contracts, the subject matter of sales, matters relating to price, giving and taking delivery, and various categories of things sold and the effect thereof.
2-кітап: Жалға алу
2-кітап - жалдау (жалға алу) жағдайына қатысты заңды кодтау. Бұл кітапта жалдау шартының жалпы ережелері, жалдау шартына қатысты мәселелер, жалдау сомасына қатысты мәселелер, жалдау мерзімі, жалданатын заттың түрі және оған қатысты мәселелер, келісімшарт жасалғаннан кейін жалдауға беруші және жалдауға алушы адамның құқықтары мен міндеттері, сондай-ақ өтемақы мәселелері қамтылған.
Book 2 is the legal codification of circumstances dealing with hire (renting). This book contains general hire specifications, questions relating to the contract of hire, questions relating to the amount of the hire, period of the hire, type of thing hired and matters relating thereto, rights and obligations of person giving and person taking on hire after the conclusion of contract, and matters of compensation.
3-кітап: Кепілдік
3-кітап заңдық кепілдікке арналған. Бұл келісімшарттық келісімдер мен кепілдік шартынан босату мәселелерін қамтиды.
Book 3 deals with legal guarantee. This includes matters of contractual agreement and release from a contract of guarantee.
4-кітап: Қарызды аудару
Бұл кітапқа қарыздарды берумен айналысатын келісімшарттар мәселелері кіреді.
This book includes matters of contracts dealing in transfer of debts.
5-кітап: Кепілдіктер
Кепіл - белгілі бір талапты төлеу немесе қанағаттандыру үшін мүлікті бөліп қою. Мұндай мүлікті кепілге беру деп аталады. 5-кітапта кепілге беру шартының негізгі негізі, кепіл беруші мен кепіл алушы туралы шарттар, кепілге қатысты негізгі ережелер және кепілге сату қамтылған.
A pledge consists of setting aside property from which it is possible to obtain payment or satisfaction of some claim. Such property is then said to be pledged, or given in pledge. Book 5 includes the fundamental basis of the contract of the pledge, stipulations of the pledgor and pledgee, fundamental rules relating to the pledge, and sale of the pledge.
6-шы кітап: Сенім және сенімгерлік
Бұл кітапта сенімгерлік пен сенімгерлік туралы барлық заңдық мәліметтер бар. Сенім - бір адамға басқа біреуден сақтап қалуға берілген нәрсе. Сенімхаттар пайдалану үшін бір нәрсені қарыз алуды да қамти алады, яғни қарызды қабылдаған адам сенімхаттың тақырыбында пайдалануды пайдаланады. Осы бөлімде сенімгерлік шарттарының жалпы шарттары, сондай-ақ сақтауға депозиттер мен пайдалануға несиелер туралы ережелері қамтылған
This book contains all legal information regarding trusts and trusteeship. A trust involves something that is entrusted to one person from another person for safe keeping. Trusts can also involve the loaning of something for use, meaning that the one accepting the loan is to enjoy use in the subject of the trust. This section includes general conditions of trusteeship, as well as stipulations for depositing for safe keeping and loaning for use
7-кітап: Белек
Сыйлық - бұл басқа біреудің меншігіне иелік ету құқығын беріп, ал ол үшін ештеңе алмау. Бұл бөлім сыйлық келісімшартына қатысты мәселелерді және сыйлық туралы негізгі ережелерді, мысалы сыйлықтың күшін жою туралы нұсқауларды қамтитын екі тараудан тұрады.
A gift consists of bestowing the ownership of property upon some other person without receiving anything in return. This section consists of two chapters that outline matters relating to the contract of gift and fundamental rules relating to gift, such as guidelines for the revocation of a gift.
8-кітап: Қате пайдаланып, жойылу
Қате пайдаланғандық - бұл біреудің мүлкін иесінің рұқсатынсыз алып, ұстап қалуы. Бұл кітапта біреудің мүлкін басқа біреудің мүлкіне теріс пайдалану мен жою туралы заңдар жазылған. Бұл кітапта сондай-ақ мүлікті тікелей және жанама жою және мүліктік жойылудың әр түрімен байланысты құқықтық салдарлар анықталады.
Wrongful appropriation is when a person takes and keeps another person's property without the owner's consent. This book is composed of law regarding wrongful appropriation and destruction of one's property by another. This book also defines direct and indirect destruction of property and the legal ramifications associated with each type of property destruction.
9-кітап: Тыйым, шектеу және алдын алу
Бұл кітапта тыйым салу, шектеу және алдын алу заң жүзінде заңдастырылған, онда тыйым салу белгілі бір адамға өз мүлкімен жұмыс істеуге тыйым салудан тұрады; Оқшаулау қорқыныш арқылы адамды оның келісімінсіз бір нәрсе жасауға мәжбүрлеуден тұрады. Еріктілік сатып алынған мүлікті сатып алушыға ол үшін төлеген ақыны төлеу арқылы иелікке алудан тұрады. Бұл кітапта кәмелетке толмағандарды, ақылдан тайғандарды, ақымақтарды, сондай-ақ бос балаларды және қарызгерлерді тыйым салуға қатысты мәселелер анықталады. Алдын алу туралы осы кітапта алдын алу құқығына, алдын алу туралы талапқа және алдын алудың әсеріне байланысты шарттар қамтылған.
In this book, interdiction, constraint, and pre emption are legally codified where interdiction consists of prohibiting any particular person from dealing with his own property; Constraint consists of wrongfully forcing a person through fear to do something without his consent. Pre emption consists of acquiring possession of property which has been purchased, by paying the purchaser what he paid for it. This book defines matters relating to the interdiction of minors, lunatics, and imbeciles, as well as prodigals and debtors. In regards to pre emption, this book includes conditions attaching to the right of pre emption, the claim of pre emption, and the effect of pre emption.
10-кітап: Бірлескен меншік
Бұл кітапта бір заттың бірден көп адамға мүлтіксіз тиесілі болуымен байланысты заңдар бар. Бұл кітапта екі класты ортақ меншік деп бөліп қарастыруға болады. Бірінші топ - сатып алу немесе сыйлықпен байланысты ортақ меншік пайда болған кезде. Екінші топ - ортақ меншік ортақ меншік тараптарының келісім-шарты және келісімі арқылы жүзеге асады. Бұл кітап сегіз тараудан тұрады, оның ішінде бөлгіш, қабырғалар мен көршілерге, ортақ меншіктегі мүлiкке, ортақ шығындарға және серіктестікке қатысты заң кодексі бар.
This book is composed of law regarding joint ownership, in which a thing belongs absolutely to more than one individual. In this book, there is a distinction made between two classes of joint ownership. The first class is when joint ownership arises due to purchase or gift. The second class is when joint ownership comes about through contract and agreement of parties in the joint ownership. This book is composed of eight chapters including legal code on partition, walls and neighbors, jointly owned property which is free, joint expenses, and partnership.
11-кітап: Агенттік
11-кітап бір адамның басқа адамға өз атынан іс-әрекет жасауға өкілеттік беруінен тұрады. Бұл кітап агенттіктің негізгі негізі мен жіктелуі, агенттікке байланысты шарттар және агенттіктің негізгі элементтері туралы үш тараудан тұрады.
Book 11 is based on agency, which consists of one person empowering another person to perform some act for him. This book is composed of three chapters regarding the fundamental basis and classification of agency, conditions attaching to agency, and essential elements of agency.
12-кітап: Орындықтар мен босату
Бұл кітапта тұрақтандыру үш бөлімге, босату екі бөлімге бөлінеді. Келісу: Бірінші бөлім жауапкердің мойындауы арқылы келісуден тұрады. Екінші бөлім жауапкердің бас тартуы арқылы төрелік жасаудан тұрады. Үшінші бөлім жауап берушінің мойындамауы немесе мойындамауынан туындайтын үнсіздік арқылы төрелік етуден тұрады. Босату: Бірінші бөлім - құқықтан бас тарту арқылы босату. Екіншісі төлемді мойындау арқылы босату. Бұл кітапта келісімшарт жасау және босату туралы келісімшарт жасасу, келісімшарттың мәні мен мәні, келісімшарттың мәні және келісімшарт пен босатудың негізгі шарттары туралы тараулар бар.
This book divides settlement into three parts and release into two parts. Settlement: The first part consists of a settlement by admission of the defendant. The second part consists of a settlement by denial of the defendant. The third part consists of a settlement by the silence of the defendant consequent upon the absence of any admission or denial. Release: The first part consists of release by way of renunciation of a right. The second consists of release by admission of payment. This book includes chapters dealing with conclusion of a contract of settlement and release, the consideration and subject matter of the settlement, the subject matter of the settlement, and fundamental conditions governing settlement and release.
13-кітап: Қабылдаулар
Бұл кітапта қабылдау шарттарына, қабылдаудың жарамдылығына, қабылдаудың әсеріне және жазбаша қабылдауларға қатысты заңдар бар.
This book is composed of law regarding conditions governing admissions, the validity of an admission, the effect of an admission, and written admissions.
14-кітап: Іс-әрекеттер
Бұл кітап іс-әрекеттерге негізделген, онда іс-әрекет - бұл басқа адамның сот алдында жасаған жеке тұлғаға қарсы талап. Бұл кітапта іс-қимылға және қорғанысқа қатысты шарттар мен негізгі ережелер, сондай-ақ іс-қимылға шектеулер бар.
This book is based on actions, where an action is a claim against a person made by another person in court. This book includes conditions and fundamental rules relating to an action and the defense, as well as limitations to actions.
15-кітап: Ант берудің дәлелі және оны орындау
Бұл кітапта дәлелдемелердің сипаты, құжаттық дәлелдемелер мен болжамды дәлелдемелер, ант беру және екі тарапқа да ант беру туралы заңдар туралы төрт тарау бар.
This book is composed of four chapters that include law on the nature of evidence, documentary evidence and presumptive evidence, administering an oath, and preferred evidence and administration of an oath to both parties.
16-шы кітап: Соттардың сот төрелігін жүзеге асыруы
Бұл соңғы кітап Мецель әділеттіліктің заңды әкімшілігіне негізделген, оның ішінде судьяларды, сот шешімін, қайта қарауды және төрелікті кодтау.
This final book of the Mecelle is based on the legal administration of justice including codification of judges, judgement, retrial, and arbitration.
Аудармалар
Мецельдің французша нұсқасы Législation ottomane, ou Recueil des lois, règlements, ordonnances, traités, capitulations et autres documents officiels de l'Empire ottoman, Деметрий Николаидс редакциялаған және Грегори Арыстархис жариялаған Осман заңдарының жинағында кездеседі. Мецель 6-7 томдарда кездеседі, онда Аристорхистің аты жоқ. Иоганн Штраустың "Көптілді империяның конституциясы" атты еңбегінің авторының айтуынша, бұл екі томды "әдеттегідей, Димитрий Николаид редакциялаған". Түрік зерттеулері мен армян тектес заңгер Г. Синапиан 7-топтағы Мецельдің сегіз тарауын аударды. Livre des Preuves үшін ол Оханнес Бей Алексанянның жұмысын негізге алды. Константинопольдің (қазіргі Стамбул) заңгері Л. Рота Александр Адамидтің көмегімен басқа да бөліктерді аударды. Грек тіліндегі "Nomikoi kanones ētoi Astykos Kōdēx" (Νομικοί κανόνες ήτοι Αστυκός Κώδηξ) деген нұсқаны Константинос Фотиадис пен Иоаннис Витинос аударды. Ол 1873 жылдан 1881 жылға дейін жарық көрді. Екі адам да Осман түрік тілінде жақсы сөйлейді. Иоганн Штраус "Көптілді империяның конституциясы: Канонның және басқа да ресми мәтіндердің азшылық тілдеріне аударылуы" атты кітабының авторы "Тержіме [ ] - бұл өте күрделі жұмыс болды" деп жазды, ол "көптеген жазбаларды қажет етті". Николайдес сондай-ақ "Мецель" және "Дюстур" кітаптарының бірнеше томдарын болгар тіліне аударғанын мәлімдеген құжат жазды. Ол жинақтың бәрін басып шығаруға қаржысы жетпеді; вилаят кеңесінің басшылары осы томдарды таратуды қаржыландыруға келісті. Ол екі томды аударған, олардың ішінде Дюстур мен Мецель заңдарының жартысы болған.
The French version of the Mecelle is available in Législation ottomane, ou Recueil des lois, règlements, ordonnances, traités, capitulations et autres documents officiels de l´Empire ottoman, a collection of Ottoman law edited by Demetrius Nicolaides and published by Gregory Aristarchis. Mecelle is in volumes 6 7, which do not include Aristarchis's name. According to Johann Strauss, author of "A Constitution for a Multilingual Empire," these two volumes "seem to have been edited solely by Demetrius Nicolaides". G. Sinapian, a scholar of Turkish studies and a jurist of Armenian descent, translated the eight chapters of the Mecelle in volume 7. For Livre des Preuves he used work by Ohannes Bey Alexanian as a basis. L. Rota, a lawyer of Constantinople (now Istanbul), translated other parts, assisted by Alexander Adamides. A Greek version, Nomikoi kanones ētoi Astykos Kōdēx (Νομικοί κανόνες ήτοι Αστυκός Κώδηξ), was translated by Konstantinos Photiadis, and Ioannis Vithynos, and was released from 1873 to 1881. Both men were well versed in Ottoman Turkish. Johann Strauss, author of "A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the Kanun ı Esasi and Other Official Texts into Minority Languages", wrote that "The translation [ ] was a demanding task" which "required abundant notes." Nicolaides also wrote a document stating that he translated volumes of the Mecelle and the Düstur into Bulgarian. He lacked funds to publish the entire collection; vilayet council leaders agreed to fund the distribution of these volumes. He had translated two volumes which together had half of the Düstur and Mecelle laws at the time.