Кіріспе

Стамбулдағы мешіт Жаңа мешіт (Yeni Cami, , бастапқыда Валиде Сұлтан мешіті, Валиде Сұлтан Camii деп аталды) және кейіннен Жаңа Валиде Сұлтан мешіті (Yeni Valide Sultan Camii) 1660 және 1665 жылдар аралығында ішінара қайта жаңартылып, аяқталғаннан кейін, Түркияның Стамбул қаласында орналасқан Осман императорлық мешіт. Ол Алтын мүйізде, Галата көпірінің оңтүстік шетінде орналасқан және қаланың ескі тарихи өзегінен Беёглу (Пера) ауданына өтуді белгілейтін елеулі Стамбулдың көрнекті жері болып табылады. Бұл мешіт Осман империясындағы әйелдер сұлтандарының дәуірінің көрнекті үлгісі болып табылады.

Валид Сұлтан мешіті

Мешіттің құрылысы 1597 жылы басталды. Бұл сарайды Сафие Сұлтан III Мұрад сұлтанның әйелі, кейіннен Мехмед III сұлтанның Валиде сұлтан (патша анасы) тапсырған. Ол мешітті 1595 жылы Османдық таққа Мехмед III көтерілгеннен екі жыл өткен соң, Валиде Сұлтан ретінде тапсырды, сондықтан бастапқы ресми атауы "Валиде Сұлтан мешіті". Бастапқы сәулетшісі - Дауыт Аға, ұлы Мимар Синанның шәкірті. Алайда, Дауыт Аға 1599 жылы қайтыс болып, оның орнын Далжик Ахмет Чавуш иеленді. Құрылысы жарты ғасырдан астам уақытқа созылды және оны тағы бір Валид сұлтан, Сұлтан Мехмед IV-тің анасы Турхан Сұлтан аяқтады. Жобаға саяси байланыстар бұзылуы кедергі келтірді, ал оның орналасуы мен ақшалай әсері соттың арасында келіспеушіліктер тудырды. Эминону ауданы қаланың ең басты сауда орталығы болды және негізінен яһуди халқының мекені болды. Мұнда мешіт орнату арқылы Сафие Сұлтан қаладағы ислам ықпалын кеңейтуге үміттенді, бұл жергілікті және шетелдік саудагерлердің еврей әріптестерінің күшейіп келе жатқан күші мен ықпалынан туындаған наразылығын пайдаланып, Сұлтанға олардың мүлкін тәркілеуге оңай негіздеме берді. Алайда, бұл үлкен ақшалай шығындар қатты сынға ұшырады. Әсіресе, янисарлар Валиде сұлтанның саяси күші артып келе жатқанына ренжіді және мешітті қажетсіз шығындар деп санады. Сафие 1603 жылы Мехмед III қайтыс болғаннан кейін жобадан бас тартуға мәжбүр болды. Жаңа сұлтан Ахмед I Сафие харемге ауысқаннан кейін жобаны жүзеге асыруға мүдделі емес еді, ал құрылыс тоқтатылды.

Жаңа Валиде Сұлтан мешіті (Жаңа мешіт)

1603 жылдан кейін ішінара салынған құрылым біртіндеп қираған; және 1660 жылғы Ұлы өрт кезінде қатты зақымдалған. Сол жылы императорлық сәулетші Мұстафа Аға сол сұлтан Мехмед IV-тің анасы Турхан Сұлтанның жобаны дінге ұнамдылық ретінде аяқтауды ұсынды. Сондай-ақ, Түрхан жаңа мешіттің күлліеінің бір бөлігін құрайтын жақын маңдағы дәмдеуіш базарын салуды тапсырды.

Жерлеу

Бұл қабірде он жеті қабір бар. Хасан Бедердин бидің бірі, Сұлтан Әбділәзиздің қызы Эсма Сұлтанның ұлы. 16 ғасырда салынған тағы бір қабір бар, ол Седид Хаватин қабірі деп аталады. Бұл қабірде жиырма бір қабір бар. Қабірде Абдулмеджид І-нің қыздары мен Абдулазиз қыздарының қабірлері бар. Мұрад V және оның жұбайлары осы қабірге жерленген. Императорлық отбасы жер аударылғанға дейін қайтыс болған Абдул Хамид II-нің қыздары мен ұлдары және оның анасы Тиримуджган Кадин осы қабірге жерленген. Соңғы жылдары қалпына келтіру кезінде қабірде суфи баталарының іздері ашылды.

Күрделі

Стамбулдағы басқа да императорлық мешіттер сияқты Жаңа мешіт де діни және мәдени қажеттіліктерді қамтамасыз ету үшін іргелес құрылыстармен бірге "күллие" немесе кешен ретінде жобаланған. Бастапқыда мұнда мешіт, аурухана, бастауыш мектеп және паллпан сарайы болған. L пішінді үлкен базар бүгінде Стамбулдың танымал туристік жері болып табылатын дәмдеуіш базары (мысырлық базары деп те аталады) ретінде сақталған. Мавзолейде Валиде сұлтан Турхан Хатиче, оның ұлы IV Мехмед, сондай-ақ кейінгі бес сұлтанның (Мұстафа II, Ахмет II, Махмуд I, Осман III және Мурад V) және соттың түрлі мүшелерінің қабірлері орналасқан. Қазіргі уақытта қалпына келтіру және техникалық қызмет көрсету жұмыстарын Түркияның Қорлар бас басқармасы жүзеге асырады.