Кіріспе
Портальды- өкпелік гипертензия (ППГ) портальды және өкпелік гипертензияның бірге болуымен анықталады. PPH - бұл бауыр ауруының ауыр асқынуы, циррозмен ауыратын барлық науқастардың 0, 25- 4% - ында кездеседі. Бір кездері бауыр трансплантациясының абсолютті қарсы көрсетілімі болған бұл жағдай енді бұл жағдайды емдеудегі жылдам жетістіктердің арқасында жоқ. Қазіргі таңда PPH бауыр трансплантациясы үшін жіберілгендердің 4 6% - ында кездеседі.
Презентация
PPH циррозы бар ерлер мен әйелдерде шамамен бірдей кездеседі; американдық серияда 71% әйелдер және үлкен француз сериясында 57% ерлер. Әдетте, науқастар бесінші онжылдықта, орташа жасы 49 +/ 11 жаста. Жалпы алғанда, ППГ диагнозы пациенттің порталды гипертензиясы диагнозы қойылғаннан кейін 4 - 7 жылдан кейін қойылады және шамамен 65% - ға жуық жағдайларда диагноз шын мәнінде бауыр трансплантациясының алдында анестезия индукциясынан кейін инвазивті гемодинамикалық бақылау кезінде қойылады. Пациенттердің жүрек жағдайы нашар, 60% - ының III- IV NYHA жүрек жетіспеушілігі сатысында. Орталық парадигма тамыр кеңейуі жүйелі түрде басым болған кезде пайда болатын тамыр қысқартушы заттардың жергілікті өкпе өндірісінің артық болуына жауапты. Мұнда негізгі факторлар - тамырларды кеңейтетін және тамырларды қысқартатын молекулалар арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы; эндогенді простациклин және тромбоксан (Купффер клеткаларынан) немесе азот оксиді (NO) және эндотелин 1 (ET 1). цирроз және өкпе гипертензиясы кезінде де жоғарылау байқалады. Эндотелин 1- дің өкпе артериялық ағашында екі рецепторы бар, олар: АТТ, бұл тамырлардың ықшамдалуына әсер етеді, ал ВТТ, бұл тамырлардың кеңеюіне әсер етеді. Сірроз және порталды гипертониямен ауыратын жануарлардың өкпе артерияларында ET B рецепторларының экспрессиясының төмендеуі, эндотелин 1- ге тамыр жұқтыру реакциясының басымдылығына әкелетінін көрсеткен. Портальді гипертония кезінде қан порталдан жүйелік айналымға, бауырдан тыс айналады. Бұл метаболизмге ұшырамайтын, ықтимал улы немесе қан тамырларын қысқартатын заттардың өкпе қан айналымына жетуіне және оған шабуыл жасауына әкеледі. Әдетте бауырда метаболизмге ұшыраған серотонин өкпеге қайтарылады, онда тегіс бұлшық еттердің гиперплазиясы мен гипертрофиясына ықпал етеді. Сонымен қатар, бұл ауысумен байланысты ППГ- мен ауыратын науқастардың жағдайының төмендеуінің негізгі патогендік факторы миокардтың қалыңдауы мен диастолалық дисфункциямен бірге циррозды кардиомиопатия болып табылады. Ақырында, ППГ- ның өкпе патологиясы бастапқы өкпе гипертензиясына өте ұқсас. Бұлшықетті өкпе артериялары фиброздыққа ұшырап, гипертрофияға ұшырайды, ал кіші артериялар тегіс бұлшықет клеткалары мен икемді интимасын жоғалтады. Бір зерттеуде циррозмен ауыратын науқастардың өкпе артерияларының қалыңдауы байқалды. Бұл қалыңдану және қайта құру оң кері байланыс циклін құрайды, бұл PAP-ті арттыруға және оң жүрек гипертрофиясы мен дисфункциясын тудырады.
Емдеу
Жалпы алғанда, ППГ- ні емдеу өкпе гипертензиясын емдеуден басталады. Ең жақсы емдеу - бұл дәрілік терапия мен бауыр трансплантациясы. ППГ- ні емдеудің ең жақсы әдісі - өкпе тамырларының кеңеюіне және тегіс бұлшық еттердің сергітуіне жүйелік гипотензияны ушықтырмай қол жеткізу. ППГ- ның көптеген терапиясы бастапқы өкпе гипертензиясы туралы әдебиеттен алынған. Кальций арналарын блокаторлар, В блокаторлар және нитраттар қолданылды, бірақ ең күшті және кеңінен қолданылатын көмекші заттар - простагландин (және простациклин) аналогтары, фосфодиэстераза ингибиторлары, азот оксиді және соңғы уақытта эндотелин рецепторларының антагонисттері және өкпе тамырларының ремоделирлеуін кері қайтаруға қабілетті агенттер. Ингаляциялық азот оксиді тамырларды кеңейтеді, өкпе артериялық қысымын (ПАҚ) және өкпе қан тамырларының кедергісін (ПВР) төмендетеді, бірақ жүйелік артериялық қысымға әсер етпейді, өйткені ол гемоглобинмен тез белсенділенбейді және өкпе қан ағынын өкпенің желдетілген аймақтарына қайта бөлу арқылы оттегімен қамтамасыз етуді жақсартады. Ингаляциялық азот оксиді пациенттерді бауыр трансплантациясы мен операциядан кейінгі кезеңнен өткізу үшін сәтті қолданылды, бірақ екі маңызды кемшілігі бар: ол интубацияны қажет етеді және метгемоглобинемияға байланысты ұзақ уақыт қолданылмайды. Простагландин PGE1 (Алпростадил) қан тамырларының тегіс бұлшық еттерін демалу үшін аденилат циклазаны белсендіретін G белдіктерімен байланысты жасушалар бетіндегі рецепторлармен байланысады. Простациклин PGI2, арахидоникалық қышқылдан алынған липид медиаторы (Epoprostenol, Flolan, Treprostenil) тамырларды кеңейтетін және сонымен бірге тромбоциттердің жинақталуын ең күшті тежегіш. Ең бастысы, ПГИ2 (әрі азот оксиді емес) сонымен қатар сланхналық перфузия мен оттегімен қамтамасыз етуді жақсартады. Эпопростенол мен илиопрост (қазақ әрекет ететін тұрақты түр) пациенттерге сәтті көбейе алады және көбейеді. Эпопростенолмен емделу ПАП- ты 29 46% - ға, ал ПВР- ді 21 71% - ға төмендетуі мүмкін. Пациенттердің бір бөлігі ешқандай терапияға жауап бермейді, ықтимал, тамыр анатомиясының тұрақты өзгерістері бар. Фосфодиэстераза ингибиторлары (ФДЭ i) өте жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Ол орташа PAP- ті 50% - ға дейін азайтатыны дәлелденді, бірақ ол коллагенді қозғайтын тромбоциттердің жинақталуын тежеу арқылы қан кету уақытын ұзартады. Тағы бір препарат - Мильринон, 3- типті ПДЭ- мен тамырлы тегіс бұлшық еттердегі аденозин 3, 5 циклдік монофосфат концентрациясын көтереді, бұл іріктеп өпкө тамырларын кеңейтеді. Сонымен қатар, миокардта cAMP жинақталуына себепші бола отырып, Milrinone жүрек созылу күшін, жүрек соғуының жиілігін және демалу деңгейін арттырады. PPH дәріханасының жаңа буыны үлкен үміт береді. Босентан эндотелин рецепторларының бейтарап антагонистi болып табылады, ол циррозға байланысты ең көп анықталатын сосудистік констрикторды бейтараптандыруға, әсіресе силденафилмен бірге, оттегімен қамтамасыз етуді және PVR- ді қауіпсіз және тиімді түрде жақсартуға қабілетті. Ақырында, жоғары қысым мен өкпе ағашының дәнекерленуі арқылы PPH тамырлардың қалыңдауына (тұйық бұлшық еттің көшірілуі мен гиперплазия) себеп болады, себебі - қысымды бақылау, бауыр трансплантациясы - бірақ бұл морфологиялық өзгерістер сақталады, кейде өкпе трансплантациясы қажет болады. Созылмалы миелоидты лейкемияны емдеуге арналған иматиниб ППГ- мен байланысты өкпе ремоделирлеуін теріске шығарады.
Болжам
Диагноз қойылғаннан кейін ППГ ауруы бар пациенттердің орташа өмір сүру ұзақтығы 15 ай. Циррозмен ауыратын науқастардың өмір сүру ұзақтығы ППГ- мен күрт қысқартылады, бірақ емделушіге емделу және бауыр трансплантациясы арқылы едәуір ұзартылуы мүмкін, егер науқас жарамды болып қала берсе. Трансплантацияға жарамдылық әдетте өкпе артериясының орташа қысымына (ПАҚ) байланысты. Жоғары PAP деңгейі бар PPH пациенттерінде трансплантациядан кейінгі реперфузияның стрессінен кейін немесе операциядан кейінгі кезеңнен кейін оң жүрек жеткіліксіздігі пайда болады деген қауіпті ескере отырып, пациенттер, әдетте, орташа PAP негізінде тәуекелге стратификацияланады. Операциядан кейінгі орташа PAP 35 мен 50 мм. гл аралығында болған жағдайда операцияға байланысты өлім- тірілік 50% - дан асады; егер орташа PAP 40-45 - ден асса, трансплантация 70 - 80% - ға дейінгі операциядан кейінгі өлім- тірілікпен байланысты (операциядан бұрын медициналық емделмеген жағдайларда). Бір мекемеде емсіз 1 жыл өмір сүру көрсеткіші 46% - ды, ал 5 жыл өмір сүру көрсеткіші 14% - ды құрады. Дәрігерлік еммен 1 жыл өмір сүру 88% және 5 жыл өмір сүру 55% құрады. 5 жыл бойы емдеуден кейін бауыр трансплантациясы жүргізілген кездегі өмір сүру деңгейі 67%. Басқа бір мекемеде трансплантация үшін тексерілген 1652 цирроз ауруының 67 пациенті PPH- мен емделген, олардың жартысы (34) күту тізіміне енгізілді. Олардың 16- сы (48%) толық тексерілген пациенттердің 25% жаңа бауыр алған кезде трансплантацияланды, яғни PPH диагнозы күту тізімінде болған кезде пациенттің трансплантациялану ықтималдығын екі есе арттырды. PPH трансплантациясы үшін тізімге енгізілгендердің 11-і (33%) PPH-ға байланысты алынып тасталды, ал 5 (15%) күту тізімінде қайтыс болды. ППГ трансплантацияланған 16 науқастың 11- і (69%) трансплантациядан кейін бір жылдан астам өмір сүрді, ал бұл орталықта бір жылдық жалпы өмір сүру көрсеткіші 86,4% - ды құрады. ППГ- мен ауыратын науқастардың трансплантациядан кейінгі үш жылдық өмір сүру ұзақтығы 62, 5% - ды құрады, ал жалпы алғанда бұл мекемеде 81, 02% - ды құрады.
Survival is best inferred from published institutional experiences. At one institution, without treatment, 1 year survival was 46% and 5 year survival was 14%. With medical therapy, 1 year survival was 88% and 5 year survival was 55%. Survival at 5 years with medical therapy followed by liver transplantation was 67%. At another institution, of the 67 patients with PPH from 1652 total cirrhotics evaluated for transplant, half (34) were placed on the waiting list. Of these, 16 (48%) were transplanted at a time when 25% of all patients who underwent full evaluation received new livers, meaning the diagnosis of PPH made a patient twice as likely to be transplanted, once on the waiting list. Of those listed for transplant with PPH, 11 (33%) were eventually removed because of PPH, and 5 (15%) died on the waitlist. Of the 16 transplanted patients with PPH, 11 (69%) survived for more than a year after transplant, at a time when overall one year survival in that center was 86.4%. The three year post transplant survival for patients with PPH was 62.5% when it was 81.02% overall at this institution.