Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Азиядан шыққан философиялар жиынтығы, Апатияның альбомы
Set of philosophies originating in Asia
the album by Apathy
Шығыс философиясы немесе Азия философиясы – Шығыс және Оңтүстік Азияда пайда болған түрлі философияларды қамтиды, оның ішінде Қытай философиясы, Жапон философиясы, Корея философиясы және Вьетнам философиясы; бұл философиялар Шығыс Азияда басым, ал Үнді философиясы (хинди философиясы, джайнизм философиясы, будда философиясы) Оңтүстік Азияда, Оңтүстік-Шығыс Азияда, Тибетте және Моңғолияда басым болып табылады.
Eastern philosophy or Asian philosophy includes the various philosophies that originated in East and South Asia, including Chinese philosophy, Japanese philosophy, Korean philosophy, and Vietnamese philosophy; which are dominant in East Asia, and Indian philosophy (including Hindu philosophy, Jain philosophy, Buddhist philosophy), which are dominant in South Asia, Southeast Asia, Tibet, and Mongolia.
Үнді философиясы
Үнді философиясы Үнді субконтинентінің ежелгі философиялық дәстүрлерін (әлемге көзқарастар, оқытулар) білдіреді. Индуизмнің тамырлары Инд аңғары өркениетінің дәуірінен бастау алған болуы мүмкін. Негізгі ортодоксалды мектептер біздің заманымыздың басы мен Гупта империясының арасында пайда болды. Бұл индуистік мектептер буддизм мен джайнизмнің дәстүрлі брахманистік және дәстүрлі емес элементтерін біріктіретін "инду синтезі" деп аталатын нәрсені жасады. Индуизм ой-пікірлері шығысқа қарай Индонезияның Шривиджая империясы мен Камбоджаның Кхмер империясына дейін тарады. Бұл діни-философиялық дәстүрлер кейіннен индуизм деген атаумен топтастырылды. Оңтүстік Азияда индуизм – басым дін немесе өмір сүру тәсілі. Оған көптеген басқа дәстүрлер арасында шивалық, вайшнавистік және шактизм, сондай-ақ карма, дхарма және әлеуметтік нормаларға негізделген "күнделікті мораль" туралы заңдар мен ережелердің кең спектрі кіреді. Индуизм – бұл қатаң, жалпы сенімдер жиынтығы емес, әртүрлі интеллектуалдық немесе философиялық көзқарастардың жіктелуі. Бір миллиардқа жуық ізбасары бар индуизм – христиандық пен исламнан кейін үшінші үлкен дін. Индуизм әлемдегі "ең көне дін" деп аталады және дәстүрлі түрде Санатана Дхарма, "мәңгілік заң" немесе "мәңгілік жол" деп аталады; адам шығу тегінен тыс. Батыс ғалымдары индуизмді әр түрлі үнді мәдениеттері мен дәстүрлерінің бірігуі немесе синтезі ретінде қарастырады, олардың түбірі әр түрлі және жалғыз негізін қалаушы жоқ. Ең ерте сақталған философиялық мәтіндердің кейбірі – кейінгі Веда кезеңінің Упанишадтары (б.з.д. 1000–500). Үнді философиясының маңызды тұжырымдамаларына дхарма, карма, самсара, мокша және ахимса жатады. Үнді философтары эпистемологиялық ойлау (прамана) және логика жүйесін жасады және онтология (метафизика, Брахман-Атман, Шуньята-Анатта), білімнің сенімді құралдары (эпистемология, Прамана), құндылық жүйесі (аксиология) және басқа тақырыптар сияқты тақырыптарды зерттеді. Үнді философиясы сондай-ақ саяси философияны, б.з.д. 4 ғасырға жатқан Арташастрада, және б.з.д. 1-ші ғасыр мен б.з. 5-ші ғасыр арасындағы Сангам кезеңінен кейін жазылған тамил ақыны-философ Валлувардың Курал әдебиетіндегі махаббат философиясын қамтыды. Көптеген ғалымдар Курал әдебиеті джайни немесе индуистік философияларға негізделген деп санайды. Кейінгі дамуына Тантраның дамуы мен Иран исламдық ықпалы кірді. Буддизм мұсылмандық жаулап алудан кейін Үндістаннан көбінесе жоғалып кетті, бірақ Гималай аймақтары мен Оңтүстік Үндістанда сақталып қалды. Қазіргі заманның басында Рагхунатха Сиромани (1460–1540 жж.), дәстүрді негіздеген философ, Джаярама Панкананна, Махадева Пунатамакара және Яшовиджая (джайнистік жауап берген) сияқты философтардың еңбегімен Навья Ньяя ("жаңа ақыл") гүлденді.
Indian philosophy refers to ancient philosophical traditions (; 'world views', 'teachings') of the Indian subcontinent. Hinduism may have roots dating back to the times of the Indus Valley civilization. The major orthodox schools arose sometime between the start of the Common Era and the Gupta Empire. These Hindu schools developed what has been called the "Hindu synthesis" merging orthodox Brahmanical and unorthodox elements from Buddhism and Jainism. Hindu thought also spread east to the Indonesian Srivijaya empire and the Cambodian Khmer Empire. These religio philosophical traditions were later grouped under the label Hinduism. Hinduism is the dominant religion, or way of life, in South Asia. It includes Shaivism, Vaishnavism, and Shaktism among numerous other traditions, and a wide spectrum of laws and prescriptions of "daily morality" based on karma, dharma, and societal norms. Hinduism is a categorization of distinct intellectual or philosophical points of view, rather than a rigid, common set of beliefs. Hinduism, with about one billion followers is the world's third largest religion, after Christianity and Islam. Hinduism has been called the "oldest religion" in the world and is traditionally called Sanātana Dharma, "the eternal law" or the "eternal way"; beyond human origins. Western scholars regard Hinduism as a fusion or synthesis of various Indian cultures and traditions, with diverse roots and no single founder. Some of the earliest surviving philosophical texts are the Upanishads of the later Vedic period (1000–500 BCE). Important Indian philosophical concepts include dharma, karma, samsara, moksha, and ahimsa. Indian philosophers developed a system of epistemological reasoning (pramana) and logic and investigated topics such as Ontology (metaphysics, Brahman Atman, Sunyata Anatta), reliable means of knowledge (epistemology, Pramanas), value system (axiology) and other topics. Indian philosophy also covered topics such as political philosophy as seen in the Arthashastra c. 4th century BCE and the philosophy of love as seen in the Kama Sutra. The Kural literature of the post Sangam period between c. 1st century BCE and 5th century CE, written by the Tamil poet philosopher Valluvar, is believed by many scholars to be based on Jain or Hindu philosophies. Later developments include the development of Tantra and Iranian Islamic influences. Buddhism mostly disappeared from India after the Muslim conquest in the Indian subcontinent, surviving in the Himalayan regions and south India. The early modern period saw the flourishing of Navya Nyāya (the 'new reason') under philosophers such as Raghunatha Siromani (c. 1460–1540) who founded the tradition, Jayarama Pancanana, Mahadeva Punatamakara and Yashovijaya (who formulated a Jain response).
Православ мектептері
Негізгі үнді философиялық мектептері үш баламалы критерийдің біріне байланысты ортодоксалды немесе гетеродоксалды – āstika немесе nāstika – деп жіктеледі: Веданың білімнің жарамды көзі екеніне сенуі; мектептің Брахман мен Атман тұжырымдамаларын қабылдауы; және мектептің өмірден кейінгі өмірге және Деваларға сенуі. Үндістанның ортодоксалды индуистік философиясының алты негізгі мектебі бар – Ньяя, Вайшешика, Самкхья, Йога, Мимамса және Веданта, ал бес негізгі гетеродоксалды мектеп – Джайнизм, Буддизм, Аживика, Аджяна және Карвака. Дегенмен, жіктеудің басқа да әдістері бар; мысалы, Видьяранья индуистік үнді философиясының он алты мектебін анықтайды, оларға Шива және Расешвара дәстүрлеріне жататын мектептер де кіреді. Инду философиясының әрбір мектебі Прамана шастра деп аталатын кең көлемді эпистемологиялық әдебиетке ие. Индуизм тарихында алты ортодоксалды мектептің ерекшелігі Гупта дәуірінде, индуизмнің «алтын ғасырында» қалыптасқан. Вайшешика мен Мимамсаның жоғалуымен ол кейінгі орта ғасырларда ескірді, ол кезде Ведантаның түрлі салалары (Двайта «дуализм», Адвайта Веданта «бірліксіздік» және т.б.) діни философияның негізгі салалары ретінде маңызға ие бола бастады. Ньяя 17 ғасырға дейін Навья Ньяя «Жаңа Ньяя» ретінде сақталды, ал Самкхья тәуелсіз мектеп ретіндегі мәртебесін біртіндеп жоғалтты, оның қағидалары Йога мен Ведантаға сіңірілді.
The principal Indian philosophical schools are classified as either orthodox or heterodox – āstika or nāstika – depending on one of three alternate criteria: whether it believes the Vedas are a valid source of knowledge; whether the school believes in the premises of Brahman and Atman; and whether the school believes in afterlife and Devas. There are six major schools of orthodox Indian Hindu philosophy—Nyaya, Vaisheshika, Samkhya, Yoga, Mīmāṃsā and Vedanta, and five major heterodox schools—Jain, Buddhist, Ajivika, Ajñana, and Cārvāka. However, there are other methods of classification; Vidyaranya for instance identifies sixteen schools of Hindu Indian philosophy by including those that belong to the Śaiva and Raseśvara traditions. Each school of Hindu philosophy has extensive epistemological literature called Pramana sastras. In Hindu history, the distinction of the six orthodox schools was current in the Gupta period "golden age" of Hinduism. With the disappearance of Vaisheshika and Mīmāṃsā, it became obsolete by the later Middle Ages, when the various sub schools of Vedanta (Dvaita "dualism", Advaita Vedanta "non dualism" and others) began to rise to prominence as the main divisions of religious philosophy. Nyaya survived into the 17th century as Navya Nyaya "Neo Nyaya", while Samkhya gradually lost its status as an independent school, its tenets absorbed into Yoga and Vedanta.
Самкхья және йога
Самкхья – Самкхьякарикаға (б.з. 320–540 ж.ш.) негізделген дуалистік философиялық дәстүр, ал Йога мектебі медитация мен азаттыққа баса назар аударған, негізгі мәтіні – Йога сутралары (б.з. 400 ж.ш.). Дегенмен, прото-Самкхья идеяларының элементтерін ертедегі Упанишадтар дәуірінен табуға болады. Екі жақын мектептің арасындағы басты айырмашылық – Йога Құдайдың бар екендігін мойындаса, Самкхья ойшылдарының көпшілігі бұл идеяны сынаған. Самкхья эпистемологиясы білім алудың сенімді жолы ретінде алты прамананың (дәлелдердің) үшеуін қабылдайды: пратьякша (тәжірибе), анумана (логикалық қорытынды) және шабда (сенімді дереккөздердің сөзі/мәлімдемесі). Бұл мектеп сана мен материяның эволюциясы туралы күрделі теориялық тұжырымдаманы жасады. Самкхья деректері ғаламның екі шындықтан тұратынын көрсетеді: пуруша (жаңару) және пракрити (материя). Сāmkhyapravacana Sūtraсында (б.з. 14 ғасыр) көрсетілгендей, Самкхья орта ғасырлар бойы дамуын жалғастырды.
Sāmkhya is a dualist philosophical tradition based on the Samkhyakarika (c. 320–540 CE), while the Yoga school was a closely related tradition emphasizing meditation and liberation whose major text is the Yoga sutras (c. 400 CE). Elements of proto Samkhya ideas can, however, be traced back to the period of the early Upanishads. One of the main differences between the two closely related schools was that Yoga allowed for the existence of a God, while most Sāmkhya thinkers criticized this idea. Sāmkhya epistemology accepts three of six pramanas (proofs) as the only reliable means of gaining knowledge; pratyakṣa (perception), anumāṇa (inference) and śabda (word/testimony of reliable sources). The school developed a complex theoretical exposition of the evolution of consciousness and matter. Sāmkhya sources argue that the universe consists of two realities, puruṣa (consciousness) and prakṛti (matter). As shown by the Sāṁkhyapravacana Sūtra (c. 14th century CE), Sāmkhya continued to develop throughout the medieval period.
Ньяя
Ньяя эпистемология мектебі білімнің көздерін (праманна) зерттейді және Ньяя сутраларына негізделген (б.з.д. VI ғасыр және б.з. II ғасыры). Ньяя адамзаттың азап-қайғысы білімсіздіктен туындайды, ал құтылу дұрыс білім арқылы жетеді деп санайды. Сондықтан олар дұрыс білімнің, яғни эпистемологияның көздерін зерттеуге ұмтылды. Ньяя дәстүрлі түрде білім алудың сенімді құралы ретінде төрт прамананы қабылдайды: Пратьякша (тәжірибелік сезіну), Анумана (дедукция, логикалық қорытынды), Упамана (салыстыру және аналогия) және Шабда (сөз, өткен немесе қазіргі сенімді сарапшылардың куәлігі). Ньяя сутралары үнді философиясында өте ықпалды мәтін болып табылады, ол түрлі философиялық мектептер арасындағы классикалық үнді эпистемологиялық пікірталастардың негізін қалады. Мысалы, ол буддалық "өздік жоқ" (анатта) аргументтеріне қарсы классикалық индуистік жауаптарды қамтиды. Бұл еңбек сондай-ақ, орта ғасырларда индуизмде маңызды мәселе болған, құдайдың (Ишвара) жаратушы екендігіне қарсы пікір білдіреді.
The Nyāya school of epistemology explores sources of knowledge (Pramāṇa) and is based on the Nyāya Sūtras (circa 6th century BCE and 2nd century CE). Nyāya holds that human suffering arises out of ignorance and liberation arises through correct knowledge. Therefore, they sought to investigate the sources of correct knowledge or epistemology. Nyāya traditionally accepts four Pramanas as reliable means of gaining knowledge – Pratyakṣa (perception), Anumāṇa (inference), Upamāṇa (comparison and analogy) and Śabda (word, testimony of past or present reliable experts). The Nyāya Sūtras was a very influential text in Indian philosophy, laying the foundations for classical Indian epistemological debates between the different philosophical schools. It includes, for example, the classic Hindu rejoinders against Buddhist not self (anatta) arguments. The work also famously argues against a creator God (Ishvara), a debate which became central to Hinduism in the medieval period.
Ваишесика
Вайшешика – естелік мектебінің атомдық бағыты, ол білімнің тек екі көзін қабылдайды: сезіну және логикалық қорытынды. Бұл философия әлемді парамануға (атомдарға) дейін тоғытуға болады деп санайды, олар жойылмайтын (анитья), бөлінбес, және "кішкентай" (ану) деп аталатын ерекше өлшемге ие. Біз сезінетін барлық нәрсе – осы атомдардың жиынтығы. Вайшешика барлық тәжірибе нысандарын падартхалар (сөзбе-сөз: "сөздің мағынасы") деп аталатын категорияларға ұйымдастырды, оларға алты түр кіреді: дравья (зат), гуна (қасиет), карма (әрекет), саманья (жалпылық), вишеша (ерекшелік) және самавая (біртүтастық). Кейінірек Вайшешика философтары (Шридхара, Удаяна және Шивадития) тағы бір категорияны – абхава (болмау) қосты. Алғашқы үш категория арта (сезілуге жататын) деп анықталады және олардың нақты объективті мәні бар. Соңғы үш категория будьяпекшам (ақыл-ойдың талдауының нәтижесі) деп анықталады және олар логикалық категориялар болып табылады.
Vaiśeṣika is a naturalist school of atomism, which accepts only two sources of knowledge, perception, and inference. This philosophy held that the universe was reducible to paramāṇu (atoms), which are indestructible (anitya), indivisible, and have a special kind of dimension, called "small" (aṇu). Whatever we experience is a composite of these atoms. Vaiśeṣika organized all objects of experience into what they called padārthas (literally: 'the meaning of a word') which included six categories; dravya (substance), guṇa (quality), karma (activity), sāmānya (generality), viśeṣa (particularity) and samavāya (inherence). Later Vaiśeṣikas (Śrīdhara and Udayana and Śivāditya) added one more category abhava (non existence). The first three categories are defined as artha (which can be perceived) and they have real objective existence. The last three categories are defined as budhyapekṣam (product of intellectual discrimination) and they are logical categories.
Мимамса
Мимамса – ритуалдық ортопракси мектебінің бірі және Ведаларды герменевтикалық тұрғыдан зерттеуімен және түсіндіруімен танымал. Бұл дәстүр үшін дхарманы ритуал және әлеуметтік міндет ретінде зерттеу ең маңызды болды. Олар сондай-ақ Ведалардың "мәңгілік, авторсыз, [және] қатесіз" екенін, ал Ведалық нұсқаулар мен мантралардың ритуалдардағы бірінші кезектегі маңызды нұсқаулар болып табылатынын айтты. Олар тілдің мақсаты – дұрыс іс-әрекеттерді, рәсімдерді және дхарманы (міндет немесе ізгілік) дұрыс белгілеу деп есептеді. Мимамса көбінесе атеистік болып табылады, Құдайдың бар екендігіне дәлел жеткіліксіз деп санайды және Ведаларда аталған құдайлар есімдер, мантралар мен олардың күшінен басқа жаралған жоқ деп біледі. Мимамса мектебінің негізгі мәтіні – Джайминидің Мимамса Сутрасы, ал ірі мимамса ғалымдары – Прабхакара (шамамен 7 ғасыр) және Кумарила Бхатта (шамамен 700 жылы). Мимамса мектебі Ведантаға зор әсер етті, ол Уттара Мимамса деп те белгілі; алайда, Мимамса төрт ерте Веданы қолданып, кармакандға, яғни ритуалдық әрекеттерді зерттеуге баса назар бөлгенімен, Веданта мектептері Упанишадтар сияқты Веданың кейінгі бөлімдерін қолданып, білімді зерттеуге баса назар бөлді. Веданта Ведаларды, әсіресе Упанишадтарды, білімнің сенімді көзі деп қарастырады. Бұл мектептердің басты мәселесі – Брахманның (соңғы шындық, әмбебап сана), Атманның (жеке жан) және Пракритидің (эмпирикалық әлем) табиғаты және олардың арасындағы қарым-қатынас. Ведантаның кіші дәстүрлеріне Адвайта (дуализм емес), Вишиштадвайта (квалификацияланған дуализм емес), Двайта (дуализм) және Бхедабеда (айырмашылық және айырмашылық емес) жатады. Бхакти қозғалысының танымалдығына байланысты Веданта ортағасырлық кезеңнен кейінгі индуизмнің басым ағынына айналды.
Mīmāṃsā is a school of ritual orthopraxy and is known for its hermeneutical study and interpretation of the Vedas. For this tradition, the study of dharma as ritual and social duty was paramount. They also held that the Vedas were "eternal, authorless, [and] infallible" and that Vedic injunctions and mantras in rituals are prescriptive actions of primary importance. They primarily held that the purpose of language was to correctly prescribe proper actions, rituals, and correct dharma (duty or virtue). Mīmāṃsā is also mainly atheistic, holding that the evidence for the existence of God is insufficient and that the Gods named in the Vedas have no existence apart from the names, mantras and their power. A key text of the Mīmāṃsā school is the Mīmāṃsā Sūtra of Jaimini and major Mīmāṃsā scholars include Prabhākara (c. 7th century) and Kumārila Bhaṭṭa (fl. roughly 700). The Mīmāṃsā school strongly influenced Vedānta, which was also known as Uttara Mīmāṃsā; however, while Mīmāṃsā emphasized karmakāṇḍa, or the study of ritual actions, using the four early Vedas, the Vedānta schools emphasized jñanakāṇḍa, the study of knowledge, using the later parts of Vedas like the Upaniṣads. Vedānta sees the Vedas, particularly the Upanishads, as a reliable source of knowledge. The central concern for these schools is the nature of and the relationship between Brahman (ultimate reality, universal consciousness), Ātman (individual soul) and Prakriti (empirical world). The sub traditions of Vedānta include Advaita (non dualism), Vishishtadvaita (qualified non dualism), Dvaita (dualism), and Bhedabheda (difference and non difference). Due to the popularity of the bhakti movement, Vedānta came to be the dominant current of Hinduism in the post medieval period.
Басқа
Үнді философиясының классикалық тізбегінде алты ортодоксалды мектеп тіркелген, бірақ кейде басқа мектептер де ортодоксалды саналады. Оларға мыналар жатады: Шрамаṇa қозғалысы Ведалық емес сан алуан идеяларды тудырды, олар атман, атомизм, материализм, атеизм, агностицизм, фатализм тұжырымдарын қабылдаудан не жоққа шығарудан бастап, еркін ерікке, қатаң аскетизмге, қатал ахимсаға (зұлымдық жасамауға) және вегетариандыққа дейін жетеді. Шрамаṇa қозғалысынан пайда болған белгілі философиялар – джайнизм, ерте буддизм, Чарвака, Аджяна және Аживика.
While the classical enumeration of Indian philosophies lists six orthodox schools, there are other schools that are sometimes seen as orthodox. These include: The Śramaṇa movement gave rise to a diverse range of non Vedic ideas, ranging from accepting or denying the concepts of atman, atomism, materialism, atheism, agnosticism, fatalism to free will, extreme asceticism, strict ahimsa (non violence) and vegetarianism. Notable philosophies that arose from Śramaṇic movement were Jainism, early Buddhism, Cārvāka, Ajñana, and Ājīvika.
Джайнистік философия
Джайнистік философия метафизика, шындық, космология, онтология, эпистемология және құдайлық мәселелерімен кеңінен айналысады. Джайнизм – ежелгі Үндістанның транс-теистік діні. Ол ежелгі уақыттан бері Веда дәстүрімен қатар өмір сүрген ежелгі Шрамаṇa дәстүрін жалғастырады. Джайнистік философияның ерекше белгілері – ақыл-дене дуализмі, шығармашылық және шексіз құдіретті Құдайдың бар екенін жоққа шығару, карма, мәңгілік және жаратылмаған ғалам, зорлық-зомбылыққа қарсылық, шындықтың көп қырлылығы туралы теория және жанның азаттыққа негізделген моралі. Джайнизм философиясы болмыстың және өмірдің мәнін, Ғаламның табиғатын және оның құрамдас бөліктерін, құлдықтың себептерін және азаттыққа жету жолдарын түсіндіруге тырысады. Ол өзін-өзі бақылауға, аскетизмге және құрметтен бас тартуға берілгендігі үшін жиі аскетикалық қозғалыс ретінде сипатталады. Сондай-ақ, ол шындықтың салыстырмалы және көп қырлы екендігіне, сондай-ақ қарсы философиялардың барлық мүмкін көзқарастарын қабылдауға дайындығы үшін философиялық либерализмнің үлгісі деп аталады. Джайнизм жанның жеке табиғатын және адамның өз шешімдеріне жауапкершілігін, сондай-ақ өзін-өзі сенудің және жеке күш-жігердің ғана азаттыққа жетуге жауапты екенін қатаң түрде жариялайды. Джайндардың үнді философиясының дамуына қосқан үлесі зор. Ахимса, Карма, Мокша, Самсара сияқты джайнистік философиялық ұғымдар индуизм және буддизм сияқты басқа да үнді діндерімен түрлі формаларда ортақ. Джайнизм өзінің философиясын Махавира мен басқа Тиртханкаралардың ілімдерінен бастаса, Кундакунда мен Умасвати сияқты ежелгі философтардан бастап Ясовиджая мен Шримад Раджчандра сияқты заманауи философтарға дейін джайнистік философтар үнді философиялық дискурсына ерекше джайнистік көзқараспен үлес қосты.
Jain philosophy deals extensively with the problems of metaphysics, reality, cosmology, ontology, epistemology, and divinity. Jainism is essentially a transtheistic religion of ancient India. It continues the ancient Śramaṇa tradition, which co existed with the Vedic tradition since ancient times. The distinguishing features of Jain philosophy include a mind body dualism, denial of a creative and omnipotent God, karma, an eternal and uncreated universe, non violence, the theory of the multiple facets of truth, and morality based on liberation of the soul. Jain philosophy attempts to explain the rationale of being and existence, the nature of the Universe and its constituents, the nature of the bondage and the means to achieve liberation. It has often been described as an ascetic movement for its strong emphasis on self control, austerities, and renunciation. It has also been called a model of philosophical liberalism for its insistence that truth is relative and multifaceted and for its willingness to accommodate all possible view points of the rival philosophies. Jainism strongly upholds the individualistic nature of the soul and personal responsibility for one's decisions, and that self reliance and individual efforts alone are responsible for one's liberation. The contribution of the Jains in the development of Indian philosophy has been significant. Jain philosophical concepts like Ahimsa, Karma, Moksa, Samsara, and the like are common with other Indian religions like Hinduism and Buddhism in various forms. While Jainism traces its philosophy from teachings of Mahavira and other Tirthankaras, various Jain philosophers from Kundakunda and Umasvati in ancient times to Yasovijaya and Shrimad Rajchandra in recent times have contributed to Indian philosophical discourse in uniquely Jain ways.
Карвака
Карвака немесе Локаята – атеистік философия, ол скептицизм мен материализм негізінде құрылған және Ведаларды және олармен байланысты барлық мистикалық ілімдерді жобады. Брихаспати сияқты Карвака философтары сол заманғы басқа философиялық мектептерді қатаң сынады. Карвака Ведаларды үш кемшілікпен – жалғандық, өзіне қайшылық және қайталаушылық – бұзған деп есептеді. Олар Ведаларды адамдардың тек қана дін қызметкерлерінің күнкөрісін қамтамасыз ету үшін ойлап тапқан, мағынасыз сөздер жинағы деп жариялады. Сонымен қатар, олар буддистер мен джайнистерді де сынап, карма арқылы жақсылыққа немесе жамандыққа жиналатын азаттық, жанның көшіп-қонуы тұжырымдамасын ұсынды. Олар азабынан сақтану үшін ләззаттан бас тартуды "ақымақтардың ойлауы" деп білді. Карваканың Бархаспатия сутралары (б.з.д. 600 ж. шамасы) сияқты негізгі мәтіндері жоғалып кеткен.
Cārvāka or Lokāyata was an atheistic philosophy of scepticism and materialism, who rejected the Vedas and all associated supernatural doctrines. Cārvāka philosophers like Brihaspati were extremely critical of other schools of philosophy of the time. Cārvāka deemed the Vedas to be tainted by the three faults of untruth, self contradiction, and tautology. They declared the Vedas to be incoherent rhapsodies invented by humans whose only usefulness was to provide a livelihood to priests. Likewise, they faulted Buddhists and Jains, mocking the concept of liberation, reincarnation, and accumulation of merit or demerit through karma. They believed the viewpoint of relinquishing pleasure to avoid pain was the "reasoning of fools". The primary texts of Cārvāka, like the Barhaspatya sutras (c. 600 BCE) have been lost.
Ажывика
Аживика Макхали Госаламен құрылған, ол Шрамана қозғалысы және ерте буддизм мен джайнизмнің басты қарсыласы болды. Аживика философиялық мектебінің түпнұсқа жазбалары болған болуы мүмкін, бірақ қазіргі уақытта қол жетімді емес және, әдетте, жоғалған. Олардың теориялары ежелгі үнді әдебиетінің екіншілік деректеріндегі Аживика туралы айтылымдардан, әсіресе джайнизм мен буддизмнің Аживиканы сынаған мәліметтерінен алынған. Аживика мектебі абсолютті детерминизм (тағдыр) туралы Нияти доктринасымен белгілі, яғни еркін ерік жоқ деген пікір, және болған, болып жатқан және болатын барлық нәрсе толығымен алдын ала белгіленген және ғарыштың заңдылықтарының нәтижесі. Аживика карма доктринасын жаңылыс деп есептеді. Аживикалар дінсіз болды және Ведалардың билігін мойындамады, бірақ олар әрбір тірі жанда атман бар деп сенді – бұл индуизм мен джайнизмнің негізгі ұстанымы.
Ājīvika was founded by Makkhali Gosala, it was a Śramaṇa movement and a major rival of early Buddhism and Jainism. Original scriptures of the Ājīvika school of philosophy may once have existed, but these are currently unavailable and probably lost. Their theories are extracted from mentions of Ajivikas in the secondary sources of ancient Hindu Indian literature, particularly those of Jainism and Buddhism which polemically criticized the Ajivikas. The Ājīvika school is known for its Niyati doctrine of absolute determinism (fate), the premise that there is no free will, that everything that has happened, is happening and will happen is entirely preordained and a function of cosmic principles. Ājīvika considered the karma doctrine as a fallacy. Ājīvikas were atheists and rejected the authority of the Vedas, but they believed that in every living being is an ātman – a central premise of Hinduism and Jainism.
Ажанья
Аджьяна – радикалды үнді скептицизмінің Шрамана мектебі және ерте буддизм мен джайнизмнің қарсыласы болды. Олар метафизикалық мәнді білу немесе философиялық тұжырымдардың растығын анықтау мүмкін емес деп есептеді; тіпті білім мүмкін болған жағдайда да, ол соңғы құтқарылу үшін қажетсіз және зиянды деп санайтын. Олар өздерінің ешқандай нақты ілімін тарату емес, тек жоққа шығаруға маманданған софистер ретінде танылды. "Таттвопалавасимха" ("Барлық санаттарды жейтін арыстан" / "Барлық принциптерді құлату") атты скептикалық еңбектің авторы, шамамен 800 жыл шамасында өмір сүрген Жаяраси Бхатта, маңызды Аджьяна философы саналады.
Ajñana was a Śramaṇa school of radical Indian skepticism and a rival of early Buddhism and Jainism. They held that it was impossible to obtain knowledge of metaphysical nature or ascertain the truth value of philosophical propositions; and even if knowledge was possible, it was useless and disadvantageous for final salvation. They were seen as sophists who specialized in refutation without propagating any positive doctrine of their own. Jayarāśi Bhaṭṭa (fl. c. 800), the author of the skeptical work entitled Tattvopaplavasiṃha ("The Lion that Devours All Categories"/"The Upsetting of All Principles"), has been seen as an important Ajñana philosopher.
Буддистік философиялар
Буддистік философия Гаутама Будданың (б.з.д. VI-IV ғасырлар аралығында өмір сүрген) ойларымен басталып, ерте буддалық мәтіндерде сақталған. Бұл термин көбінесе Үндістандағы түрлі буддалық мектептерде қалыптасқан және кейіннен Жібек жолы арқылы Азияға тараған философиялық зерттеулерді білдіреді. Буддистік ой транс-аймақтық және транс-мәдени сипатқа ие. Бұл Тибет, Шри-Ланка және Бирма сияқты Оңтүстік-Шығыс Азия елдеріндегі басты философиялық дәстүр болып табылады. Буддизмнің негізгі мәселесі – сотериологиялық, яғни дуккхадан (қуанышсыздықтан) құтылу. Нәрселердің нағыз табиғатын білмеу – азаптың түбірлерінің бірі саналатындықтан, буддалық ойшылдар эпистемология және ақыл-ойды қолдануға қатысты философиялық сұрақтармен айналысты. Буддизмнің маңызды ұғымдарына Төрт Асыл Шындық, анатта (өзіңнің жеке еместігі), жеке тұлғаның тұрақты еместігін сынау, барлық нәрсенің өтімділігі (аничча) және метафизикалық сұрақтарға қатысты белгілі бір күмәнділік жатады. Үндістандағы және одан кейінгі Шығыс Азиядағы буддалық ойшылдар феноменология, этика, онтология, эпистемология, логика және уақыт философиясы сияқты алуан түрлі тақырыптарды қарастырды. Кейінгі буддалық философиялық дәстүрлер «Абхидхарма» деп аталатын күрделі феноменологиялық психологияны дамытты. Нагарджуна және Васубандху сияқты Махаяна философтары Шуньята (барлық құбылыстардың бос екендігі) және Виджняпти-матра (тек қана көрініс) теорияларын жасады, бұл феноменологияның немесе трансценденттік идеализмнің бір түрі. Прамана мектебінің Дигнағасы (шамамен 480–540 жж.) эпистемологияның және буддалық логиканың күрделі формасын ұсынды. Бұл дәстүр Үндістан философиясындағы «эпистемологиялық бұрылыс» деп аталатын құбылысқа үлкен үлес қосты. Дхармакиртидің еңбектері арқасында буддалық логиканың бұл дәстүрі тибеттік буддалық философия мен пікірталстарда қолданылатын негізгі эпистемологиялық жүйеге айналды. Буддизм Үндістаннан жоғалып кеткеннен кейін, бұл философиялық дәстүрлер Тибеттік буддизм, Шығыс Азиялық буддизм және Тхеравада буддизмінде дамуын жалғастырды. Тибетте Үндістан дәстүрі Сакия Пандита, Цонкхапа және Джу Мипхам сияқты ойшылдардың еңбектері арқылы одан әрі дамыды. Шығыс Азия буддизмінде жаңа дамуларға Парамарта, Сюаньцзан, Вонхё сияқты Шығыс Азиялық Йогакара мектебінің өкілдері және Джизан сияқты Шығыс Азиялық Мадхьямака мектебінің өкілдері жетекшілік етті. Цзийі құрған Тяньтай, Фазан сияқты тұлғалар қорғаған Хуаян және Гуйфен Цзонгми сияқты философтарды қамтитын Дзен сияқты жаңа синиттік мектептер де пайда болды.
Buddhist philosophy begins with the thought of Gautama Buddha (fl. between sixth and fourth centuries BCE) and is preserved in the early Buddhist texts. It generally refers to the philosophical investigations that developed among various Buddhist schools in India and later spread throughout Asia through the silk road. Buddhist thought is trans regional and trans cultural. It is the dominant philosophical tradition in Tibet and Southeast Asian countries like Sri Lanka and Burma. Buddhism's main concern is soteriological, defined as freedom from dukkha (unease). Because ignorance of the true nature of things is considered one of the roots of suffering, Buddhist thinkers concerned themselves with philosophical questions related to epistemology and the use of reason. Key Buddhist concepts include the Four Noble Truths, Anatta (not self) a critique of a fixed personal identity, the transience of all things (Anicca), and a certain skepticism about metaphysical questions. Buddhist thinkers in India and subsequently in East Asia have covered topics as varied as phenomenology, ethics, ontology, epistemology, logic, and philosophy of time. Later Buddhist philosophical traditions developed complex phenomenological psychologies termed 'Abhidharma'. Mahayana philosophers such as Nagarjuna and Vasubandhu developed the theories of Shunyata (emptiness of all phenomena) and Vijnapti matra (appearance only), a form of phenomenology or transcendental idealism. The Dignāga (c. 480–540) school of Pramāṇa promoted a complex form of epistemology and Buddhist logic. This tradition contributed to what has been called an "epistemological turn" in Indian philosophy. Through the work of Dharmakirti, this tradition of Buddhist logic has become the major epistemological system used in Tibetan Buddhist philosophy and debate. After the disappearance of Buddhism from India, these philosophical traditions continued to develop in the Tibetan Buddhist, East Asian Buddhist, and Theravada Buddhist traditions. In Tibet, the Indian tradition continued to be developed under the work of thinkers like Sakya Pandita, Tsongkhapa, and Ju Mipham. In East Asian Buddhism, new developments were led by East Asian Yogacara thinkers such as Paramartha, Xuanzang, and Wŏnhyo and East Asian Madhyamaka thinkers like Jizang. New sinitic schools also arose, like Tiantai, founded by Zhiyi, Huayan, defended by figures like Fazang, and Zen, which included philosophers like Guifeng Zongmi.
Буддистік модернизм
Қазіргі кезеңде батыс ықпалымен буддалық модернизм мен гуманистік буддизмнің пайда болуы және заманауи психология мен батыс философиясының ықпалымен батыс буддизмінің дамуы болды. Буддистік модернизмнің маңызды өкілдеріне Анагарика Дхармапала (1864–1933) және американдық Генри Стил Олькотт, қытайлық модернисттер Тайксу (1890–1947) және Инь Шун (1906–2005), Дзен ғалымы Д. Т. Сузуки және тибеттік Гендун Чопел (1903–1951) жатады. Буддистік модернизм – бұл «қазіргі заманның басым мәдени және интеллектуалдық күштерімен байланысқа түскен буддизмнің түрлері». Дхаммапала мен Инь Шунь сияқты модернисттерге әсер еткен күштерге Ағартушылық құндылықтары мен Батыс ғылымы кірді. 1950-ші жылдары ықпалды үнділік далит көшбасшысы Б.Р. Амбедкар нео-буддистік қозғалысты құрды, ол әлеуметтік және саяси реформаларға баса назар аударды. Буддистік модернизмге гуманистік буддизм, зайырлы буддизм, Випассана қозғалысы және белсенді буддизм сияқты түрлі ағымдар кіреді. Қытайлық гуманистік буддизм немесе «Адам өмірі үшін буддизм» (қытайша: 人生佛教; пиньинь: rénshēng fójiào) – табиғаттан тыс сенімдерден азат болуға тиіс, және ол Азиядағы қазіргі буддизмнің ықпалды түрі болды.
The modern period saw the rise of Buddhist modernism and Humanistic Buddhism under Western influences and the development of Western Buddhism with influences from modern psychology and Western philosophy. Important exponents of Buddhist modernism include Anagarika Dharmapala (1864–1933) and the American convert Henry Steel Olcott, the Chinese modernists Taixu (1890–1947) and Yin Shun (1906–2005), Zen scholar D. T. Suzuki, and the Tibetan Gendün Chöphel (1903–1951). Buddhist modernism refers to "forms of Buddhism that have emerged out of engagement with the dominant cultural and intellectual forces of modernity." Forces which influenced modernists like Dhammapala and Yin Shun included Enlightenment values and Western science. A Neo Buddhist movement was founded by the influential Indian Dalit leader B. R. Ambedkar in the 1950s who emphasized social and political reform. Buddhist modernism includes various movements like Humanistic Buddhism, Secular Buddhism, the Vipassana movement, and Engaged Buddhism. Chinese humanistic Buddhism or "Buddhism for Human Life" (Chinese: 人生佛教; pinyin: rénshēng fójiào) which was to be free of supernatural beliefs has also been an influential form of modern Buddhism in Asia.
Сикх философиясы
Сикхизм – Мұғұл дәуірінде Пунджаб аймағында Гуру Нанак (1469–1539) қалыптастырған үнді діні. Олардың басты қасиетті кітабы – "Гуру Грант Сахиб". Негізгі нанымдарына Құдайдың есімін үнемі рухани зерделеу, ерік-қалауға бой алмай Гурудың басшылығымен өмір сүру, шраманизмнің орнына отбасылық өмірді бағалау, дхармаға (туралық, моральдық парыз) адал болу, барлық адамдардың теңдігі және Құдайдың кеңшілігіне сенім жатады. Басты ұғымдары – Симран, Сева, Сикхизмнің үш тірегі және Бес дұшпан.
Sikhism is an Indian religion developed by Guru Nanak (1469–1539) in the Punjab region during the Mughal Era. Their main sacred text is the Guru Granth Sahib. The fundamental beliefs include constant spiritual meditation of God's name, being guided by the Guru instead of yielding to capriciousness, living a householder's life instead of monasticism, truthful action to dharma (righteousness, moral duty), equality of all human beings, and believing in God's grace. Key concepts include Simran, Seva, the Three Pillars of Sikhism, and the Five Thieves.
Қазіргі заманғы үнді философиясы
Колониялық үстемдікке және батыс философиясымен қарым-қатынасқа жауап ретінде 19 ғасырдағы үндістер қазір неоведанта және индуизмнің модернизмi деп аталатын жаңа ойлау жолдарын дамытты. Олардың идеялары үнді философиясының (әсіресе Ведантаның) әмбебаптығына және түрлі діндердің бірлігіне бағытталған. Осы кезеңде индуизм модернистері біртұтас, идеалданған «индуизмді» ұсынды, оның үлгісі – Адуаита Веданта философиясы. Оларға батыс идеялары да әсер етті. Осы қозғалыстардың алғашқысы – Рам Мохан Ройдың (1772–1833) Брахмо Самаджы. Свами Вивекананда (1863–1902) индуистік реформалық қозғалыстарды дамытуға және оның дүниетанымын Батысқа жеткізуге зор үлес қосты. Вивекананда сияқты үндістердің, сондай-ақ теософиялық қоғамның жақтастары сияқты батыстықтардың еңбегі арқасында қазіргі индуистік ой Батыс мәдениетіне де әсер етті. Қазіргі үнді ойының тағы бір маңызды ағыны – индуистік ұлтшылдықтың саяси ойлары. Махатма Ганди, Диндаял Упадьяя, Рабиндранат Тагор, Ауробиндо, Кришна Чандра Бхаттачарья және Сарвепалли Радакришнаның еңбектері қазіргі үнді философиясына зор әсер етті. Джайнизмнің де Вирчанд Ганди, Чампат Рай Джайн және Шримад Раджчандра (Махатма Гандидің рухани жетекшісі ретінде белгілі) сияқты заманауи түсіндірушілері мен қорғаушылары болды.
In response to colonialism and their contact with Western philosophy, 19th century Indians developed new ways of thinking now termed Neo Vedanta and Hindu modernism. Their ideas focused on the universality of Indian philosophy (particularly Vedanta) and the unity of different religions. It was during this period that Hindu modernists presented a single idealized and united "Hinduism." exemplified by the philosophy of Advaita Vedanta. They were also influenced by Western ideas. The first of these movements was that of the Brahmo Samaj of Ram Mohan Roy (1772–1833). Swami Vivekananda (1863–1902) was very influential in developing the Hindu reform movements and in bringing the worldview to the West. Through the work of Indians like Vivekananda as well as westerners such as the proponents of the Theosophical society, modern Hindu thought also influenced western culture. The political thought of Hindu nationalism is also another important current in modern Indian thought. The work of Mahatma Gandhi, Deendayal Upadhyaya, Rabindranath Tagore, Aurobindo, Krishna Chandra Bhattacharya, and Sarvepalli Radhakrishnan has had a large impact on modern Indian philosophy. Jainism also had its modern interpreters and defenders, such as Virchand Gandhi, Champat Rai Jain, and Shrimad Rajchandra (well known as a spiritual guide of Mahatma Gandhi).
Қытай
Шығыс Азия философиялық ойлары ежелгі Қытайда басталып, қытай философиясы Батыс Чжоу династиясы кезінде және одан кейінгі кезеңдерде, "Жүз мектептің гүлденуі" дәуірінде (б.з.д. 6 ғасырдан 221 жылға дейін) қалыптасты. Бұл кезең маңызды интеллектуалдық және мәдени дамулармен еректелді, сондай-ақ ірі қытай философиялық мектептерінің (конфуциандық, легалистік және даосизм) мен көптеген аз беделді мектептердің (моизм, Есімдер мектебі, Инь-Ян мектебі) пайда болуына куә болды. Бұл философиялық дәстүрлер метафизикалық, саяси және этикалық теорияларды дамытты, олар қытай буддизмімен бірге Шығыс Азия мәдени аймағына тікелей әсер етті. Буддизм Қытайға Хан династиясы тұсында (б.з.д. 206–220 ж.ж.) Жібек жолы арқылы біртіндеп келді және ерекше қытай формаларын (мысалы, Чан/Дзен) дамытты.
East Asian philosophical thought began in Ancient China, and Chinese philosophy begins during the Western Zhou dynasty and the following periods after its fall when the "Hundred Schools of Thought" flourished (6th century to 221 BCE). This period was characterized by significant intellectual and cultural developments and saw the rise of the major Chinese philosophical schools (Confucianism, Legalism, and Daoism) as well as numerous less influential schools (Mohism, School of Names, School of Yin Yang). These philosophical traditions developed metaphysical, political, and ethical theories which, along with Chinese Buddhism, had a direct influence on the rest of the East Asian cultural sphere. Buddhism began arriving in China during the Han dynasty (206 BCE–220 CE), through a gradual Silk road transmission and gradually developed distinct Chinese forms (such as Chan/Zen).
Конфуцийшілдік
Конфуцийшілдік (Kǒngjiào — "Конфуций ілімі"), сонымен қатар "Руизм" (Rújiào — "ғалымдардың ілімі") деп те аталады, — ритуалдық, моральдық және діни салаларда қолданылатын қытай философиялық жүйесі. Бұл дәстүр Конфуцийдің (Конг Фузи, 孔夫子, "Мастер Конг", б.з.д. 551–479 жж.) іліміне негізделіп қалыптасты, ол өзінен бұрынғы ата-бабаларының құндылықтары мен діни көзқарастарын жеткізіп беруші деп санады. Басқа да ықпалды классикалық конфуций философтарының қатарында Мэнцзы және Сюнь Куан бар, олар адамдардың туа біткен моральдық табиғаты туралы пікір келіспеді. Конфуцийшілдік отбасылық және әлеуметтік үйлесім, балалық құрмет (孝, xiào), Жэнь (仁, "пейілділік" немесе "адамгершілік") және Ли (禮/礼) сияқты гуманистік құндылықтарға баса назар аударады. Ли – адамның Көк заңымен үйлесімде болуы үшін қалай әрекет ету керектігін анықтайтын рәсімдер мен нормалар жүйесі. Конфуцийшілдік дәстүрлі түрде осы құндылықтардың Көк (Tiān 天) деп аталатын жоғары принципке негізделгенін және рухтар мен құдайларға (shén) сенуді де қамтиды деп санайды. Конфуцийшілдік Хан әулеті тұсында (б.з.д. 206–220 жж.) императорлық мемлекеттің маңызды идеологиясы болды және Тан әулеті кезінде (618–907 жж.) неоконфуцийшілдік ретінде қайта жаңғыртылды. Кейінгі қытай династиялары, Сун (960–1297 жж.) және Мин (1368–1644 жж.), сондай-ақ Кореяның Жосон әулеті (1392–1897 жж.) кезінде Чжу Си (1130–1200 жж.) және Ван Янмин (1472–1529 жж.) сияқты ойшылдардың жетекшілігімен қайта өркендеген неоконфуцийшілдік басым мектепке айналып, императорлық мемлекет тарапынан қолдауға ие болды. Сун әулетінен бастап конфуций классикасы императорлық емтиханның негізі болды және ғалым-әкімдердің негізгі философиясына айналды. Конфуцийшілдік 20 ғасырда кері соққыға ұшырады, бірақ қазіргі кезде "Жаңа конфуцийшілдік" деп аталатын қайта жандануды басынан өткеруде. Дәстүрлі түрде, Шығыс Азия мәдениеттері мен мәдени аймақтағы елдер, оның ішінде Қытай, Гонконг, Макао, Жапония, Корея, Тайвань және Вьетнам, сондай-ақ Сингапур сияқты қытайлар көптеп қоныстанған шетел аймақтары Конфуцийшілдіктің күшті ықпалында болып келеді.
Confucianism (Kǒngjiào — "Confucius' doctrine"), also known as "Ruism" (Rújiào — "doctrine of the scholars"), is a Chinese philosophical system with ritual, moral, and religious applications. The tradition developed around the teachings of Confucius (Kǒng Fūzǐ, 孔夫子, "Master Kong", 551–479 BCE) who saw himself as transmitting the values and theology of the ancestors before him. Other influential classical Confucian philosophers include Mencius and Xun Kuang who famously disagreed on the innate moral nature of humans. Confucianism focuses on humanistic values like familial and social harmony, filial piety (孝, xiào), Rén (仁, "benevolence" or "humaneness") and Lǐ (禮/礼) which is a system of ritual norms that determines how a person should act to be in harmony with the law of Heaven. Confucianism traditionally holds that these values are based on the transcendent principle known as Heaven (Tiān 天), and also includes the belief in spirits or gods (shén). Confucianism was a major ideology of the imperial state during the Han dynasty (206 BCE–220 CE) and was revived as Neo Confucianism during the Tang dynasty (618–907). During later Chinese dynasties like Song dynasty (960–1297) and the Ming dynasty (1368–1644) as well as in the Korean Joseon dynasty (1392–1897) a resurgent Neo Confucianism led by thinkers such as Zhu Xi (1130–1200) and Wang Yangming (1472–1529) became the dominant school of thought and was promoted by the imperial state. Beginning in the Song dynasty, Confucian classics were the basis of the imperial exams and became the core philosophy of the scholar official class. Confucianism suffered setbacks during the 20th century, but is recently undergoing a revival, which is termed New Confucianism. Traditionally, East Asian cultures and countries in the cultural sphere are strongly influenced by Confucianism, including Mainland China, Hong Kong, Macau, Japan, Korea, Taiwan, and Vietnam as well as various overseas territories settled predominantly by Overseas Chinese, such as Singapore.
Заңшылдық
Заңшылдық (пинин: Fǎjiā; «әдістер» немесе «стандарттар» мектебі) – заңдарға, саяси реализмге және бюрократиялық басқаруға бағытталған философиялық дәстүр. Олар моральдық қағидаларды немесе қоғам қалай болуы керек деген идеалдық көзқарастарды ескермей, автократ пен мемлекеттің күші арқылы тиімді үкіметке назар аударды. Олардың мақсаты – тәртіпті, қауіпсіздікті және тұрақтылықты арттыру болды. Бастапқыда олар мохистік идеялардың ықпалында болды. Осы мектептің негізгі өкілі – әкімші және саяси философ Шен Бухай (б.з.д. 400–337 жж.). Тағы бір маңызды тұлға – Шан Ян (б.з.д. 390–338 жж.) – Цин мемлекетін 221 жылы Қытайдың қалған бөлігін бағындырған үстем күшке айналдырған көрнекті мемлекет қайраткері және реформатор. Шеннің ізбасары Хан Фэй (б.з.д. 280–233 жж.) өзімен аттас «Хан Фэйзи» трактатында басқа заңшылдардың ойларын біріктірді. «Хан Фэйзи» – ең ықпалды заңшылдық мәтіндердің бірі, оны кезекті қытай мемлекет қайраткерлері мен билеушілері императорлық мемлекетті басқару және бюрократиялық құрылымды ұйымдастыру жөніндегі нұсқаулық ретінде пайдаланды.
Legalism (pinyin: Fǎjiā; school of "methods" or "standards") was a philosophical tradition which focused on laws, realpolitik, and bureaucratic management. Largely ignoring morality or idealized views of how society should be, they focused on the pragmatic government through the power of the autocrat and state. Their goal was to achieve increased order, security, and stability. They were initially influenced by Mohist ideas. A key figure of this school was administrator and political philosopher Shen Buhai (c. 400–337 BCE). Another central figure, Shang Yang (390–338 BCE), was a leading statesman and reformer who transformed the Qin state into the dominant power that conquered the rest of China in 221 BCE. Shen's successor Han Fei (c. 280–233 BCE) synthesized the thought of the other Legalists in his eponymous text, the Han Feizi, one of the most influential Legalist texts which was used by successive Chinese statesmen and rulers as a guide for statesmanship and bureaucratic organization of the imperial state.
Мохизм
Мохизм (Mòjiā; "Мо мектебі") Мози (б.з.д. 470–391 жж.) және оның шәкірттерімен негізделген. Көктем мен Күз және Соғысқан мемлекеттер кезеңінде (б.з.д. 770–221 жж.) Конфуцийшілдік пен даосизмнің маңызды ойлау мектебі және қарсыласы болды. Мектептің негізгі мәтіні – Мози (кітап). Мохизмнің әкімшілік ой-пікірлері кейінірек легализмге сіңірілді, ал олардың этикасы конфуциандыққа сіңіріліп, кітаптары даоистік канонда біріктірілді, себебі Цинь әулеті дәуірінен кейін Мохизм тәуелсіз мектеп ретінде дерлік жойылды. Мохизм "жайсыздыққа қарамастан барлығына бірдей қамқорлық жасау" (қытайша: 兼愛; пиньинь: jiān ài; сөзбе-сөз: "барлыққа деген махаббат/қамқорлық") идеясымен ең жақсы танымал. Мо ұстазының айтуынша, адамдар өздерінің нақты қарым-қатынасына қарамастан, барлық басқа адамдарға теңдей қамқорлық жасауы керек. Мо сондай-ақ үкіметтегі бейтарап меритократияны қолдады, ол туыстық байланыстарға емес, талантқа негізделуі керек еді. Мози конфуцийшілдік ритуалдарына қарсы болды, оның орнына шаруашылық, бекіністер мен мемлекеттік басқару арқылы тіршілік етуді басымдыққа қойды. Дәстүрлер жиі келіспейді, ал адамдарға қай дәстүрлерді қабылдауға болатынын анықтау үшін қосымша дәстүрлі нұсқаулық қажет. Моральдық нұсқаулық одан әрі жалпы пайданы барынша арттыратын әлеуметтік мінез-құлықты насихаттауы және қолдауы керек. Өзінің теориясын негіздеу үшін Мози Көк еркіне жүгінді, бірақ оның философиясы діни емес, утилитаризмге жақын. Мохизм сонымен қатар "Есімдер мектебі" (Míngjiā; сонымен қатар "Логиктер" деп те аталады) деп белгілі жеке философиялық мектеппен байланысты болды және оған ықпал етті, ол тіл философиясы, анықтама және логикаға назар аударды.
Mohism (Mòjiā; "School of Mo"), was founded by Mozi (c. 470–391 BCE) and his students. It was a major school of thought and rival of Confucianism and Taoism during the Spring and Autumn and Warring States periods (c. 770–221 BCE). The main text of the school is the Mozi (book). The administrative thought of Mohism was later absorbed by Legalism, their ethics absorbed into Confucianism and its books were also merged into the Taoist canon, as Mohism all but disappeared as an independent school after the Qin dynasty era. Mohism is best known for the idea of "impartial care" (Chinese: 兼愛; pinyin: jiān ài; literally: "inclusive love/care"). According to Master Mo, persons should care equally for all other individuals, regardless of their actual relationship to them. Mo also advocated impartial meritocracy in government which should be based on talent, not blood relations. Mozi was against Confucian ritualism, instead emphasizing pragmatic survival through farming, fortification, and statecraft. Tradition is inconsistent, and human beings need an extra traditional guide to identify which traditions are acceptable. The moral guide must then promote and encourage social behaviors that maximize the general benefit. As motivation for his theory, Mozi brought in the Will of Heaven, but rather than being religious his philosophy parallels utilitarianism. Mohism was also associated with and influenced by a separate philosophical school known as the School of Names (Míngjiā; also known as 'Logicians'), that focused on the philosophy of language, definition, and logic.
Даоизм
Даоизм (немесе Даосизм) – әртүрлі философиялар мен діни жүйелерді білдіретін термин, олар Даомен (қытайша: 道; пиньинь: Dào; сөзбе-сөз: «Жол») үйлесімділікке ерекше мән береді. Дао – барлық нәрсенің бастауы, үлгісі және мәні болып саналатын қағида ретінде қарастырылады. Даоизмде ву-вэй (күш-жігер жұмсамайтын іс-әрекет), зиран (табиғилық), пу (қарапайымдық) және спонтандылық сияқты қасиеттерге басымдық беріледі, ал нормалар мен рәсімдерге (конфуциандыққа қарағанда) көңіл аз бөлінеді. Сыртқы алхимия (вайдан) және ішкі алхимия (нейдан) арқылы мәңгілікке қол жеткізу көптеген даостар үшін тарихи маңызды мақсат болды. Даоизмнің алғашқы түрлері б.з.д. IV ғасырда, Табиғаттанушылар мектебі мен «И Цзин» космологиялық теорияларының ықпалымен дамыды. Табиғаттанушылар мектебі немесе Инь-Ян – инь-ян және Бес Элемент тұжырымдамаларын біріктірген тағы бір философиялық мектеп; оның негізін қалаушысы – Зу Янь. «Дао Дэ Цзин» (Дао Тэ Цзин, б.з.д. IV ғасыр), дәстүр бойынша Лаоцзыға жатқызылады, ал «Нань Хуа Цзин» («Чжуанцзы») – осы дәстүрдің негізгі мәтіндері саналады. Даоизмнің алғашқы ұйымдастырылған түрі – Тяньши (Аспандық ұстаздар) мектебі б.з. II ғасырында пайда болды. Сюаньсюэ («Терең білім», сондай-ақ «Нео-даоизм») – конфуциандық ғылымның ықпалымен пайда болған, «И Цзин», «Дао Дэ Цзин» және «Чжуанцзы» мәтіндерін түсіндіруге бағытталған және б.з. III-VI ғасырларында гүлденген маңызды философиялық қозғалыс. Бұл қозғалыстың ең маңызды философтары – Хэ Янь, Ван Би, Бамбук тоғайының жеті данасы, Гэ Хун және Го Сян. Хэ Янь және Ван Би сияқты ойшылдар Даоның терең мәніне назар аударды, оны «У» (бос, болмау, жоқтық) терминімен жақсы бейнеленгенін көрді. Қытай тарихында Шанцин мектебі (Тан әулеті, 618–907), Линбао мектебі (Сун әулеті, 960–1279) және Юань әулеті кезеңінде (13–14 ғасырлар) дамыған Кваньчжэнь мектебі сияқты басқа да мектептер маңызға ие болды. Кейінгі даостық дәстүрлерге де қытай буддизмі әсер етті.
Taoism (or Daoism) is a term for various philosophies and religious systems that emphasize harmony with the Tao (Chinese: 道; pinyin: Dào; literally: "the Way") which is seen as the principle which is the source, pattern, and substance of everything that exists. Taoism tends to emphasize virtues such as wu wei (effortless action), ziran (naturalness), pu (simplicity), and spontaneity while placing less emphasis on norms and ritual (as opposed to Confucianism). The attainment of immortality through external alchemy (waidan) and internal alchemy (neidan) was an important goal for many Taoists historically. Early forms of Taoism developed in the 4th century BCE, influenced by the cosmological theories of the School of Naturalists and the I Ching. The School of Naturalists or Yin yang was another philosophical school that synthesized the concepts of yin yang and the Five Elements; Zou Yan is considered the founder. The Dao De Jing (Tao Te Ching, c. 4th century BCE), traditionally attributed to Laozi, and the Nan Hua Jing (Zhuang Zi) are considered the key texts of the tradition. The first organized form of Taoism, the Tianshi (Celestial Masters') school arose in the 2nd century CE. Xuanxue ("deep learning", also "Neo Taoism") was a major philosophical movement influenced by Confucian scholarship, which focused on the interpretation of the Yijing, Daodejing, and Zhuangzi and which flourished during the third to sixth centuries CE. The most important philosophers of this movement were He Yan, Wang Bi, the Seven Sages of the Bamboo Grove, Ge Hong, and Guo Xiang. Thinkers like He Yan and Wang Bi focused on the deep nature of Tao, which they saw as being best exemplified by the term "Wu" (nothingness, non being, negativity). Other schools rose to prominence throughout Chinese history, such as the Shangqing school during the Tang dynasty (618–907), the Lingbao school during the Song dynasty (960–1279) and the Quanzhen School which develop during the 13th–14th centuries and during the Yuan dynasty. The later Taoist traditions were also influenced by Chinese Buddhism.
Қытай
Қазіргі қытай ой-пікірлері көбінесе классикалық конфуциандық (Цзинсюэ), неоконфуциандық (Лисюэ), буддизм, даосизм және шисуэ («Батыс білімі», Мин династиясының соңында пайда болған) ілімдеріне негізделген деп есептеледі. 1839–1842 жылдардағы Апиын соғысы Батыс пен Жапонияның Қытайға басып кіруінің және Қытайды пайдалануының басталуын көрсетті, бұл қытай ойшылдары үшін ұятқа толы жағдай болды. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында Чжан Жидун сияқты қытай ойшылдары дәстүрлі қытай мәдениетін сақтау үшін Батыс практикалық білімін қарастырды, бұл доктринаны ол «қытай білімі мазмұн ретінде, ал батыс білімі функция ретінде» (Жонгти Сюйонг) деп анықтады. Ал дәстүршілдер дәстүрлі қытай философиялық мектептерін қайта жаңғыртуға және нығайтуға тырысты. Қытай буддистік ой-пікірін Ян Рэнсан және Оу Ян Цзиньву сияқты ойшылдар ілгерілетумен болса, тағы бір ықпалды қозғалыс – Жаңа конфуциандық (қытай тілінде: 新儒家; пиньинь: xīn rú jiā) болды. Жаңа конфуциандық – 20 ғасырдағы Қытайдағы конфуциандық ойдың дәстүрлі қайта жаңғыруы, ол сондай-ақ Жаңа консерватизммен байланысты. Бірінші буынның негізгі Жаңа конфуцийшілері – Сюн Шили және Фун Юлан. Екінші буынға (1950–1979) Тан Цзюньи, Му Цонсан және Сюй Фугуан кіреді, олардың үшеуі де Сюн Шилидің шәкірттері болды. Екінші буын 1958 жылы Чжан Цзюньмаймен бірге Жаңа конфуций манифестін жариялады.
Modern Chinese thought is generally seen as being rooted in Classical Confucianism (Jingxue), Neo Confucianism (Lixue), Buddhism, Daoism, and Xixue ("Western Learning" which arose during the late Ming dynasty). The Opium war of 1839–42 saw the beginning of Western and Japanese invasions and exploitation of China which was humiliating to Chinese thinkers. The late 19th and early 20th century saw Chinese thinkers such as Zhang Zhidong looking to Western practical knowledge as a way to preserve traditional Chinese culture, a doctrine that he defined as "Chinese Learning as Substance and Western Learning as Function" (Zhongti Xiyong). The traditionalists meanwhile sought to revive and fortify traditional Chinese philosophical schools. Chinese Buddhist thought was promoted by thinkers like Yang Rensan and Ou Yang Jingwu while another influential movement is New Confucianism (Chinese: 新儒家; pinyin: xīn rú jiā). New Confucianism is a traditionalist revival of Confucian thought in China beginning in the 20th century Republican China which is also associated with New Conservatism. Key New Confucians of the first generation are Xiong Shili and Fung Youlan. The second generation (1950–1979) include individuals like Tang Junyi, Mou Zongsan, and Xu Fuguan, all three students of Xiong Shili. Together with Zhang Junmai, the second generation published the New Confucian Manifesto in 1958.
Жапон тілі
Қазіргі жапон ой-пікіріне батыс ғылымы мен философиясы зор әсер етеді. Жапонияның қарқынды жаңаруына Эдо дәуірінде (1603–1868) батыс ғылымдарын зерттеудің алғашқы кезеңдері (Рангаку деп аталады) көмектескен. Эдо дәуіріндегі тағы бір зияткерлік қозғалыс – Кокугаку (ұлттық зерттеу), ол ежелгі жапон ойларын, классикалық мәтіндерді және мәдениетін зерттеуге баса назар аударды. Бұл қозғалыстың негізгі тұлғасы Мотори Норинага (1730–1801), ол классикалық жапон әдебиеті мен мәдениетінің мәні – «жоюдағы қайғы» (моно но авере) деп аталатын сезім деп санайтын. Мейдзи дәуірінде (1868–1912) модернистік Мейрокуша (Мейдзи 6, 1874 жылы құрылған) зияткерлік қоғамы еуропалық ағартушылық ой-пікірін насихаттады. Мэйрокуша философтары Мори Аринори, Ниши Амане және Фукузава Юкичи сияқты батыс идеяларын жапон мәдениеті мен құндылықтарымен үйлестірудің жолдарын іздеді. Шoва дәуірінде (1926–1989) мемлекеттік синтоизм мен жапон ұлтшылдығы күшейді. Жапон буддалық философиясына батыс философтарының (әсіресе неміс философиясының) және буддалық ойдан алынған Киото мектебінің еңбектері әсер етті, оның ішінде Китаро Нишида, Кейджи Нишитани, Хажиме Танабе және Масао Абэ болды. Киото мектебінің қалыптасуынан кейінгі жапон буддистік ой-пікіріндегі ең маңызды бағыт – Будда табиғаты мен бастапқы ағартушылық сияқты бірнеше Махаяна тұжырымдамаларына қарсы тұратын сын буддизмі. Бұл идеяда жеке адам «өз тағдырының иесі» және Солтүстік Корея халқы «революция мен құрылыстың иесі» ретінде әрекет етуі керек делінеді. Батыстық философияны Шығыс ой-пікіріне енгізуге жасалған соңғы әрекеттердің бірі – Гуссерлдің феноменологиясын Дзен буддизмінің түсініктермен біріктірген Киото мектебінің философтары. 20-ғасырлық жапон философы Уатсуджи Тетсуро Сорен Кьеркегор, Ницше және Хайдеггердің еңбектерін шығыс философиясымен үйлестіруге тырысты. Кейбіреулер Хайдеггер философиясының ішінде белгілі бір шығыс элементі бар деп санайды. Бұл ойды Хайдеггер философиясында, жапондық сұраушымен болған диалогтан басқа жерде айқын көрсетілмейді. Хайдеггер қытайлық шәкірті Пол Хсайомен бірге «Дао Дэ Цзин» кітабын неміс тіліне аударуға тырысты. Сондай-ақ, Хайдеггердің кейінгі философиясының көп бөлігі, әсіресе болмыстың қасиеттілігі, даосистік идеяларға ұқсас екені айтылады. Хайдеггер мен Киото мектебінің жұмысы арасында айқын параллельдер бар, және ақырында Хайдеггердің философиясы Батыс өркениетіндегі дағдарысқа жауап ретінде «шығысқа бет бұру» әрекеті деп қарастыруға болады. Дегенмен, бұл тек бір түсініктеме. 20-ғасырлық индуист гуруы Шри Ауробиндоға неміс идеализмі әсер еткен, ал оның интегралды йогасы Шығыс пен Батыс ойларының синтезі ретінде қарастырылады. Неміс феноменологы Жан Гебсердің сана тарихы туралы жазған еңбектерінде бұл алшақтықты жобауға болатын жаңа планеталық сана туралы айтылған. Бұл екі автордың ізбасарлары көбінесе интегралдық ой терминімен топтастырылады. 1911 жылғы Синьхай революциясынан және Цин әулетінің құлауынан кейін, Төртінші мамыр қозғалысы Қытайдың ескі императорлық институттары мен практикасын (ескі мемлекеттік қызмет жүйесі сияқты) толығымен жоюға тырысты. Бұл кезеңде екі негізгі философиялық бағыт болды. Олардың бірі дәстүрге қарсы болды және батыс білімін және идеяларын насихаттады. Бұл дәстүрге қарсы бағыттың негізгі тұлғасы Ян Фу (1853–1921), ол әртүрлі батыс философиялық еңбектерді, соның ішінде Смиттің «Халықтардың байлығы» және Миллдің «Еркіндік туралы» атты еңбектерін аударды. Сондай-ақ, 20-ғасырдың басында Қытайдың саяси философиясына демократия және республикашылдық туралы батыс идеяларын енгізуге тырысқан Сунь Ят Сен (1866–1925). Тағы бір ықпалды заманауи қытай философы Ху Ши, Колумбия университетінде Джон Дьюидің шәкірті болған және прагматизмнің бір түрін насихаттаған. Марксизмнің қазіргі Қытай саяси ой-пікіріне әсері зор, әсіресе Қытайдың марксистік философиясының ең әйгілі ойшылы Мао Цзэдунның еңбегі арқылы. Маоизм – 20-ғасырлық Қытай Коммунистік партиясының революциялық көшбасшысы Мао Цзэдунның іліміне негізделген қытайлық марксистік философия. Ол ішінара Маркс пен Лениннің бұрынғы теорияларына негізделген, бірақ қалалық пролетариатты және Лениндік ауыр индустрияландыруға баса назар аударуды жоққа шығарып, шаруалар қолдаған революция мен көптеген ұжымдық шаруашылықтарға негізделген аграрлық экономиканы қолдайды. Қазіргі Қытай Халық Республикасының үкіметі социализмнің прагматикалық түрін өз ресми партиялық идеологиясы ретінде жариялайды, оны «қытайлық ерекшеліктері бар социализм» деп атайды. Қытай Коммунистік партиясы билікке келгеннен кейін, Таоизм және Конфуцийшілдік сияқты бұрынғы ой мектептері (Легализмнен басқа) керітартпа деп айыпталды, ал Мәдени революцияның қанағатсыздығы кезінде көптеген Тао және Будда ғибадатханалары мен мекемелері қиратылды. Швейцариялық психолог Карл Юнг Ежелгі Қытай мәтіні – «И Цзин» (Өзгерістер кітабына) терең әсер еткен, ол қола дәуіріндегі Шан әулетіне (шамамен 1700–1050 ж.б.э.) дейін барады. Ол Инь мен Ян жүйесін пайдаланады, оны болжау мақсатында гексаграммаларға орналастырады. Карл Юнгтің синхрондық туралы идеясы, ол Рихард Вильгельмнің «И Цзин» аудармасының алды сөзінде айтқандай, Шығысқа тән себеп-салдар байланысына жақындайды. Ол бұл қытайлық әлемге қараудың Батыс білетін ғылымға емес, кездейсоққа негізделгенін түсіндіреді.
Modern Japanese thought is strongly influenced by Western science and philosophy. Japan's rapid modernization was partly aided by the early study of western science (known as Rangaku) during the Edo period (1603–1868). Another intellectual movement during the Edo period was Kokugaku (national study), which sought to focus on the study of ancient Japanese thought, classic texts, and culture over and against foreign Chinese and Buddhist cultures. A key figure of this movement is Motoori Norinaga (1730–1801), who argued that the essence of classic Japanese literature and culture was a sense called mono no aware ("sorrow at evanescence"). In the Meiji period (1868–1912), the modernist Meirokusha (Meiji 6, formed in 1874) intellectual society promoted European enlightenment thought. Meirokusha philosophers like Mori Arinori, Nishi Amane, and Fukuzawa Yukichi sought ways to combine Western ideas with Japanese culture and values. The Shōwa period (1926–1989) saw the rise of State Shinto and Japanese nationalism. Japanese Buddhist philosophy was influenced by the work of the Kyoto School which drew from western philosophers (especially German philosophy) and Buddhist thought and included Kitaro Nishida, Keiji Nishitani, Hajime Tanabe, and Masao Abe. The most important trend in Japanese Buddhist thought after the formation of the Kyoto school is Critical Buddhism, which argues against several Mahayana concepts such as Buddha nature and original enlightenment. The idea states that an individual is "the master of his destiny" and that the North Korean masses are to act as the "masters of the revolution and construction". Recent attempts to incorporate Western philosophy into Eastern thought include the Kyoto School of philosophers, who combined the phenomenology of Husserl with the insights of Zen Buddhism. Watsuji Tetsurô, a 20th century Japanese philosopher attempted to combine the works of Søren Kierkegaard, Nietzsche, and Heidegger with Eastern philosophies. Some have claimed that there is also a definite eastern element within Heidegger's philosophy. For the most part, this is not made explicit within Heidegger's philosophy, apart from in the dialogue between a Japanese and inquirer. Heidegger did spend time attempting to translate the Tao Te Ching into German, working with his Chinese student Paul Hsaio. It has also been claimed that much of Heidegger's later philosophy, particularly the sacredness of Being, bears a distinct similarity to Taoist ideas. There are clear parallels between Heidegger and the work of Kyoto School, and ultimately, it may be read that Heidegger's philosophy is an attempt to 'turn eastwards' in response to the crisis in Western civilization. However, this is only an interpretation. The 20th century Hindu guru Sri Aurobindo was influenced by German Idealism and his integral yoga is regarded as a synthesis of Eastern and Western thought. The German phenomenologist Jean Gebser's writings on the history of consciousness referred to a new planetary consciousness that would bridge this gap. Followers of these two authors are often grouped together under the term Integral thought. Following the Xinhai Revolution in 1911 and the end of the Qing dynasty, the May Fourth Movement sought to completely abolish the old imperial institutions and practices of China (such as the old civil service system). There were two major philosophical trends during this period. One was anti traditional and promoted Western learning and ideas. A key figure of this anti traditional current was Yan Fu (1853–1921) who translated various Western philosophical works including Smith's The Wealth of Nations and Mill's On Liberty. There were also attempts to incorporate Western ideas of democracy, and republicanism into Chinese political philosophy, notably by Sun Yat Sen (1866–1925) at the beginning of the 20th century. Another influential modern Chinese philosopher was Hu Shih, who was a student of John Dewey at Columbia University and who promoted a form of pragmatism. The influence of Marxism on modern Chinese political thought is vast, especially through the work of Mao Zedong, the most famous thinker of Chinese Marxist Philosophy. Maoism is a Chinese Marxist philosophy based on the teachings of the 20th century Chinese Communist Party revolutionary leader Mao Zedong. It is based partially on earlier theories by Marx and Lenin, but rejects the urban proletariat and Leninist emphasis on heavy industrialization in favor of a revolution supported by the peasantry, and a decentralized agrarian economy based on many collectively worked farms. The current government of the People's Republic of China continues to espouse a pragmatic form of socialism as its official party ideology which it calls Socialism with Chinese characteristics. When the Chinese Communist Party took over the reign, previous schools of thought such as Taoism and Confucianism (except Legalism) were denounced as backward, and later purged during the violence of the Cultural Revolution which saw many Taoist and Buddhist temples and institutions destroyed. Swiss psychologist Carl Jung was deeply influenced by the I Ching (Book of Changes), an ancient Chinese text that dates back to the Bronze Age Shang dynasty (c. 1700–1050 BCE). It uses a system of Yin and Yang, which it places into hexagrams for the purposes of divination. Carl Jung's idea of synchronicity moves towards an Oriental view of causality, as he states in the foreword to Richard Wilhelm's translation of the I Ching. He explains that this Chinese view of the world is based not on science as the West knows it, but on chance.
Сын
Британдық философ Виктория С. Харрисонның пікірінше, "Шығыс философиясы" санаты, сондай-ақ "Азия философиясы" және "Ориент философиясы" 19 ғасырдағы Батыс ғылымының туындысы болып табылады және Шығыс Азияда немесе Үндістанда мұндай санат болған емес. Себебі Азияда жалғыз түбірден бастау алатын біртұтас философиялық дәстүр жоқ, оның орнына уақыт өте келе бір-бірімен қарым-қатынасқа түскен түрлі дербес дәстүрлер бар. Кейбір евроцентристік ойшылдар философияның өзі тек Батыс мәдениеттеріне ғана тән екенін алға тартады. Неміс философы Мартин Хайдеггер философиямен айналысуға тек грек және неміс тілдерінің қолайлы екенін айтқан делінеді. Батыс университеттерінде әлі де кең таралған практика – тек Батыс философиясын оқыту, ал Азия философиясын мүлдем назарға алмау немесе тек Батыс ықпалынан туған Азиялық ойларды ғана "философия" деп санау. Қытайлық ой-сананың маманы Карин Дефорт мұндай философияның "туыстық" көзқарасын қолдады, ал Рейн Рауд оған қарсы пікір келтіріп, Батыс және Азиялық ойды тең дәрежеде қамтитын философияның икемдірек анықтамасын ұсынды. Оуян Мин философияның өзі Батыс мәдениетінің практикасы екенін, ал ол қытайлықтардың zhexue-сінен түбірлі түрде ерекшеленетінін мәлімдейді, бірақ zhexue (алғашқыда tetsugaku) – 1873 жылы Ниши Амане дәстүрлі Азиялық ойлаудан өзгеше Батыс философиясын сипаттау үшін жасалған жаңа сөз.
According to the British philosopher Victoria S. Harrison, the category of "Eastern philosophy", and similarly "Asian philosophy" and "Oriental philosophy" is a product of 19th century Western scholarship and did not exist in East Asia or India. This is because in Asia there is no single unified philosophical tradition with a single root, but various autonomous traditions that have come into contact with each other over time. Some Eurocentric thinkers claim that philosophy as such is only characteristic of Western cultures. The German philosopher Martin Heidegger is reported to have said that only Greek and German languages are suitable for philosophizing. It is still commonplace in Western universities to teach only Western philosophy and to ignore Asian philosophy altogether, or consider only newer Western influenced Asian thought proper "philosophy". Carine Defoort, herself a specialist in Chinese thought, has offered support for such a "family" view of philosophy, while Rein Raud has presented an argument against it and offered a more flexible definition of philosophy that would include both Western and Asian thought on equal terms. In response, Ouyang Min argues that philosophy proper is a Western cultural practice and essentially different from zhexue, which is what the Chinese have, even though zhexue (originally tetsugaku) is actually a neologism coined in 1873 by Nishi Amane for describing Western philosophy as opposed to traditional Asian thought.