Поль Эмиль Лекок де Буабодран: Француз химигі және элементтерді ашушысы
Paul-Émile Lecoq de Boisbaudran
Поль Эмиль Лекок де Буабодран – француз химигі, галлий, самарий және диспрозий элементтерін ашқан. Спектроскопияны дамытудағы пионер, сирек кездесетін элементтерді зерттеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз химигі (1838–1912)
French chemist (1838–1912)
Пол Эмиль Лекок де Бойсбаудран, сондай-ақ Франсуа Лекок де Бойсбаудран (18 сәуір 1838 – 28 мамыр 1912), – француз химигі, галлий, самарий және диспрозий химиялық элементтерін ашқанымен танымал. Ол сирек кездесетін жер элементтерін бөлу және тазарту әдістерін жасады және спектроскопия ғылымының негізін қалаушылардың бірі болды. Лекок де Бойсбаудран отбасы Нант эдиктің жойылғанға дейін мол мүлікке ие болды, содан кейін олардың мүлкі тәркіленіп сатылды. Пол Лекок де Бойсбаудран коньякте сәтті шарап бизнесін құрды, бұл бүкіл отбасының, оның ішінде жас Пол Эмильдің қажырлы еңбегінің арқасында мүмкін болды. Анна Луиза Лекок де Бойсбаудран жақсы білім алған және ұлы Пол Эмильге тарих және шет тілдерін, соның ішінде ағылшын тілін үйретті. Ол Политехникалық мектептің оқу жоспарын алды және оның курстарында тапсырылған кітаптарды оқыды. Осылайша ол өзін-өзі ғалым ретінде дамытты. Сондықтан де Бойсбаудран – автодидакттың көрнекті мысалы. Отбасының қолдауымен ол Лузиньян көшесіндегі үйінің екінші қабатында шағын химиялық зертхана құрды. Бұл зертханада ол кітаптарда оқыған тәжірибелерді қайталады. Осы тәжірибелер арқылы ол спектроскопия теориясын жетілдірді және галлийді бөліп алуды қоса алғанда, көптеген жаңалықтар ашты. Ол буын шығару ауруына (анкилозға) шалдықты, ал 1895 жылдан кейін нашарлаған денсаулығы оның жұмысына кедергі келтірді. Ол 1912 жылы 74 жасында қайтыс болды.
Paul Émile Lecoq de Boisbaudran, also called François Lecoq de Boisbaudran (18 April 1838 – 28 May 1912), was a French chemist known for his discoveries of the chemical elements gallium, samarium and dysprosium. He developed methods for separation and purification of the rare earth elements and was one of the pioneers of the science of spectroscopy. The Lecoq de Boisbaudran family was of considerable fortune until the revocation of the Edict of Nantes, after which much of their property was confiscated and sold. Paul Lecoq de Boisbaudran established a successful wine business in Cognac, benefiting from the hard work of the entire family including young Paul Émile. Anne Louise Lecoq de Boisbaudran was well educated and taught her son Paul Émile history and foreign languages, including English. He obtained the syllabus of the École Polytechnique, and he studied the books assigned in its courses. In this way, he was self taught as a scientist. As such, de Boisbaudran is an example of an autodidact. With the support of his family, he assembled a modest chemical laboratory on the second floor of their home on the Rue de Lusignan. In this laboratory, he repeated the experiments that he had studied in books. Through these experiments, he developed his theories of spectroscopy and made most of his discoveries, including the isolation of gallium. He developed ankylosis of the joints, and failing health hindered his work after 1895. He died in 1912, at the age of 74.
Зерттеу
Лекок де Бойсбаудранның алғашқы зерттеулері заттардың қалыпты жағдайлардағы мүмкіндіктерден асып, ерітіндіде жоғары концентрацияда болуын қамтамасыз ететін суперқанығу құбылысын түсінуге бағытталған. Ол суперқанығу ерітінділерінің изоморфты тұз кристалдарымен жанасқанда ерітіндіден заттың тұнбаға түсуіне себеп болатынын көрсетті. Сонымен қатар, көптеген сусыз тұздарды ерітіп суперқанығу ерітіндісін жасауға болатынын дәлелдеді. Бұл зерттеулер 1866 жылдан 1869 жылға дейін жүргізілді. 1874 жылы Лекок де Бойсбаудран кристалл беттерінің кейбіреуінің басқаларына қарағанда жылдам еритінін анықтады. Атап айтқанда, аммоний квасцы кристалдарында сегіз қырлы беттердің текше беттерге қарағанда нашар еритінін байқады. Бойсбаудран жаңа тәжірибелік құралдар жасап, оларды әртүрлі химиялық элементтердің спектрлік талдауларын жүргізу үшін пайдаланды. Тәжірибелік протоколдарында жарқын спектрлерді бақылау үшін тұз ерітіндісін герметикалық жабық шыны түтікке орналастырды, онда платина сымы ерітіндіде теріс полюс, ал сұйықтық бетінің үстіндегі тағы бір платина сымы оң полюс ретінде қолданылды. Ол ашқан жаңа элементті самарскит минералының құрамында табылуына орай "самар" деп атады. Ал минералдың өзі бұрын орыс кен басқармасының шенеунігі, полковник Василий Самарский Быховецтің құрметіне аталған.
Lecoq de Boisbaudran's early investigations focused on understanding the phenomenon of supersaturation, in which substances can exist in solution in higher concentrations than is possible under normal conditions. He showed that contact of supersaturated solutions with crystals of an isomorphous salt causes the substance to precipitate from the solution. He further showed that many anhydrous salts can be dissolved to create a supersaturated solution. These investigations were carried out from 1866 to 1869. In 1874 Lecoq de Boisbaudran found that certain crystal faces dissolve more rapidly than other crystal faces. Specifically, he found that octahedral faces are less readily soluble than cubic faces in the case of ammonium alum crystals. Boisbaudran developed new experimental apparatus and used these to carry out spectral analyses of various chemical elements. To observe spark spectra in his experimental protocols, he typically placed a solution of a salt in a sealed glass tube, with a platinum wire in the solution as a negative pole, and another platinum wire above the surface of the liquid as a positive pole. He named his new element "samarium" after the mineral samarskite from which it was isolated. The mineral itself was earlier named for a Russian mine official, Colonel Vassili Samarsky Bykhovets.
Галлий
Лекок де Бойсбаудранның маңызды жетістігі – 1875 жылы галлий элементін ашуы болды. 1874 жылдан бастап Лекок де Бойсбаудран Пиренейдегі Пьеррефитте кенінен алынған 52 кг минералды кеннің үлгісін зерттеді. Одан ол бірнеше миллиграмм галлий хлоридін бөліп алды. Спектроскопиялық әдістерді пайдалана отырып, ол үлгінің спектрінде 4170 және 4031 ангстрем толқын ұзындығында бұрын хабарланбаған екі жаңа сызық байқады. Ол жаңа элемент туралы зерттеулерін «Sur un nouveau métal, le gallium» (1877) еңбегінде жариялады. Де Бойсбаудран галлийдің атомдық массасын 69.86 деп есептеді, бұл қазіргі қабылданған 69.723 мәніне жақын.
A significant achievement of Lecoq de Boisbaudran was his discovery of the element gallium in 1875. Beginning in 1874, Lecoq de Boisbaudran investigated a sample of 52 kg of the mineral ore sphalerite obtained from the Pierrefitte mine in the Pyrenees. From it, he extracted several milligrams of gallium chloride. Using spectroscopic methods, he observed what appeared to be two previously unreported lines in the sample's spectrum, at wavelengths of 4170 and 4031 angstroms. He published an account of his investigations on the new element in Sur un nouveau metal, le gallium (1877). De Boisbaudran calculated the atomic mass of gallium as 69.86, close to the currently accepted value of 69.723.
Диспрозий
Лекок де Бойсбаудран сулы ерітінділерден сирек кездесетін жер элементтерінің қосылыстарын тұнбаға түсіру үшін калий сульфатын пайдаланды. Одан кейін ол сұйықтық оң полюс ретінде қолданылған ерітінділердің спектрлерін өлшеді. Лекок де Бойсбаудран спектрдің сары-жасыл бөлігінде жаңа элементтің бар екенін көрсететін спектральдік жолақты байқады. 1886 жылы ол жаңа спектральдік жолақтың көзінен тазартылған үлгіні бөліп алуға жетістікке қол жеткізді. Ол бұл элементті грек тілінде "алуға қиын" деген мағына беретін диспрозиум деп атады.
Lecoq de Boisbaudran experimented with the precipitation of rare earth compounds from water solution using potassium sulfate to induce precipitation. He then measured the spectra of solutions in which the liquid served as a positive pole. Lecoq de Boisbaudran noted a spectral band in the yellow green portion of the spectrum, indicative of a new element. In 1886 he succeeded in isolating a purified sample of the source of the new spectral band. He named the element dysprosium, meaning "difficult to obtain" in the Greek language.
Элементтердің кезеңдік жіктелуі
Лекок де Буабодран элементтердің периодтық жіктелуін дамытуға үлес қосты. Оның осы үлесі жаңадан ашылған аргон элементінің асыл газдар деп кейіннен аталған, бұрын белгісіз химиялық элементтер тобының құрамына кіретінін айтқанда болды.
Lecoq de Boisbaudran contributed to the development of the periodic classification of elements. This contribution occurred when he proposed that the newly discovered element argon was a member of a new, previously unrecognized, chemical series of elements that came to be known as the noble gases.