Кіріспе

Рим теңіз командирінің көтерілісі, Караузий (286 - 296) Караузий көтерілісі (б.з.д. 293 жылы оның галл аумақтарын батыс императоры Констанций Хлор қайтадан басып алды, содан кейін Караузийді оның бағыныстысы Аллект өлтірді. Британияны 296 жылы Констанций мен оның бағыныстысы Асклепиодот қайтадан басып алды.

Көтеріліс

Қараузий - қарапайым тектес менапийлік, римдік әскер қатарына кірді және Франк пен Саксон жауларының ағылшын арнасын тазартуды тапсырған Бонония (Болонья) теңіз командасына тағайындалды. Алайда оны қарақшылармен бірлесіп, байлыққа қол жеткізді деп айыптап, батыстың августы Максимиан оны өлімге кесуге бұйырды. Қараузиус өзін Британияның императоры деп жариялады. Оның күштері тек өзі салған жаңа кемелермен және Британияда орналасқан үш легионмен ғана емес, сонымен қатар Галлияда басып алған легионнан, бірқатар шетелдік көмекші бөлімшелерден, Галлия сауда кемелерінің және олжа перспективасымен тартылған варвар жалдамалылардан тұратын. 288 немесе 289 жылы Максимианға берілген панегирик императордың Караузийді құлату үшін шабуылға дайындалғанын айтады. Кейінірек Констанций Хлорға арналған панегирикте бұл шабуыл ауа райының нашарлауы салдарынан сәтсіз аяқталды, дегенмен Караузиус оны әскери жеңіске айналдырды, ал Евтропиус Караузиустың әскери шеберлігінің арқасында жаулық бекер болды және бейбітшілік келісілді дейді.

Британ империясы

Өз билігіне қауіп төндіргендіктен, Караузиус заңдылық пен ресми мойындау туралы көріністерді көруге кірісті. Ол өз монеталарын соғып, олардың құнын Римнің монеталарына сәйкес келтірді, сондай-ақ Максимианды, содан кейін Диоклетианды мойындады және құрметтеді. Бұл оның басқалар келіскен жағдайда татуласуға қатысатынын көрсетеді. Ол римдік билікке деген британдықтардың қанағаттануын білдірген көрінеді: ол Restitutor Britanniae (Британияны қалпына келтіруші) және Genius Britanniae (Британияның рухы) сияқты аңыздар бар монеталар шығарды. Бұған дейін Британия 260 жылы Постум құрған Галл империясының құрамына кірген, оған Галлия мен Гиспания да кірген, оны 274 жылы Аурелиан қалпына келтірген. Карлайл қаласындағы оның есімі жазылған ескерткіш бүкіл Рим Британиясы Караузийдің қолында болғанын көрсетеді.

Рим империясының қалпына келуі

293 жылы Констанций Хлор, қазіргі батыс Цезарь, Караузийді ол Галлияда ұстап тұрған аумақты қайтарып, оқшаулады. Констанций одан кейін Бонония портын қоршап алды, көтерілісшілердің теңіз арқылы қашып кетуіне жол бермеу және теңіз көмегін ала алмауын қамтамасыз ету үшін порт аузында кесір салуды және Рейн дельтасындағы Батавияға басып кіріп, Караузийдің франк одақтастарына қарсы артын қорғады. Алайда, Британияға шабуыл жасау мүмкін емес еді, өйткені ол үшін қажетті флотты құрастыру мүмкін емес еді. Жеті жыл билік жүргізген Караузийді оның қол астындағы Аллектус өлтіріп, билікті өз мойнына алды. Үш жылдан кейін, 296 жылы Британияны қайтадан басып алу басталды. Максимиан Рейн шекарасын ұстап тұрғанда, Констанций өзінің флотын бірнеше дивизияға бөлді. Ол Бонониядан бір дивизияны басқарды, ал Ле-Хаврден басқа дивизияны преториан әскерінің префекті Асклепиодот басқарды. Аллект өзінің флотын Уайт аралына орналастырды, бірақ тұман Асклепиодоттың кемелеріне қорғаушыларды көрінбей өтуіне мүмкіндік берді. Асклепиодот Саутгемптонның маңайында қонып, кемелерін өртеп жіберді. Көтерілісшілер жағалаудан кері шегінуге мәжбүр болды, бірақ бұл ретте басқа дивизияның қолына түсіп, жеңілді. Аллектус өзінің денесін ешкімге танытпаймыз деген үмітпен барлық белгілерін алып тастап, шайқаста қаза тапты. Археология оның жеңілген жері Каллева Атребатум (Силчестер) болған деп болжайды. Кемеден өту кезінде тұманнан бөлінген римдік әскерлер тобы, ең алдымен франктар, Аллекттың адамдарының қалдықтарын Лондондиумда (Лондон) ұстап алды және оларды өлтірді. Констанцийдің өзі, бәрі біткенше, Британияға жетпеген сияқты, ал панегирист британиялықтар оны азат етуші ретінде қарсы алды деп мәлімдейді. Аралды империяның қалпына келтіруінен кейін белгілі бір уақытта Диоклетиан реформалары енгізілді: Британия тұтастай алғанда Аугуста Треверорумда (Триер) орналасқан Галлия префектурасының басқаруымен британиялықтардың епархиясына айналды және екі провинциядан төрт немесе беске бөлінді.

Ортағасырлық ағылшын аңызы

Караузий, Аллект, Асклепиодот және Констанций Джеффри Монмуттың Historia Regum Britanniae (1136) еңбегінде Британияның билеушілері ретінде бұрмаланған түрде кездеседі. Бұл жерде, Караузиус - британдық, ол римдіктерді өзіне әскери командалық беруіне көндіреді, және оны Британияның патшасы Бассианды, немесе Каракалланы құлату үшін қолданады. Римдіктер оны жою үшін үш легионмен бірге Алектті жібереді, бірақ Алекттидің қатыгез билеуші екенін дәлелдейді, ал Асклепиодот, мұнда Корнуолл герцогы, оны биліктен шығару үшін халық көтерілісін бастайды. Ол Лондон маңында Аллектусты жеңіп, қаладағы соңғы легионын қоршап алады. Римдіктер Британиядан қауіпсіз жолмен шығуға рұқсат беру шартымен берілді, бұл Асклепиодотқа беріледі, бірақ оның одақтастары - Венедотилер оларды бас жарып, бастарын Галлоброк өзеніне лақтырады. Он жылдан кейін Асклепиодот Диоклетианның кезінде христиандарды қудалаудағы рөлі үшін Колчестер герцогы Коэльмен алмасты. Римдіктер Констанцийді онымен келіссөз жүргізуге жібереді. Коэль Римге алым-салық төлеуге келіседі және Констанцийге қызы Еленаны береді, ал оның өліміне байланысты Констанций Британияның жаңа патшасы болады.