Кіріспе

Ұйымның мүше еместеріне ұйым қызметіне қатысуға берілген артықшылық Байқаушы мәртебесі - кейбір ұйымдар мүше еместерге ұйым қызметіне қатысуға мүмкіндік беру үшін беретін артықшылық. Байқаушы мәртебесін үкіметаралық ұйымдар (ХҚО) мүше емес партияларға және ХҚО-ның қызметіне мүдделі халықаралық үкіметтік емес ұйымдарға (ХҚО) жиі береді. Байқаушылар, әдетте, IGO-ға қатысу мүмкіндігі шектеулі, дауыс беру немесе қарарлар ұсыну мүмкіндігі жоқ.

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы субъектілерге бақылаушы мәртебесін бере алады. Біріккен Ұлттар Ұйымы көптеген халықаралық агенттіктерді, ұйымдарды және екі мүше емес мемлекетті бақылаушы ретінде қабылдайды, олар Палестина мемлекеті мен Ватикан қаласы. Байқаушылар Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының отырыстарында сөйлеуге құқылы, бірақ резолюцияларға дауыс беруге құқығы жоқ. Қадағалаушы емес мемлекеттер егемен мемлекеттер ретінде танылады және өз қалауы бойынша толық мүшесі ретінде кіру туралы өтініш беруге еркін. Қазіргі уақытта Палестина мемлекеті мен Киелі орын Біріккен Ұлттар Ұйымында бақылаушы мемлекеттер болып табылады. Сонымен қатар, Киелі орын Ватикан қаласы ретінде мемлекетті де, егеменді тұлғаны да қамтиды. Швейцария да осындай мәртебені мүше елге айналғанға дейін сақтады. Басқалары арасында Мальтаның егемендік әскери ордені мен Еуропалық Одақтың да бақылаушы мәртебесі бар; олар халықаралық құқық бойынша мемлекеттер емес, бірақ олар егеменді субъектілер. Байқаушы мәртебесі Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының резолюциясымен белгілі бір уақытта беріледі. Басқа халықаралық ұйымдар (оның ішінде БҰҰ-ның басқа да агенттіктері) бақылаушы мәртебесін бере алады.

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы

Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДСҰ) Конституциясы бақылаушы мәртебесін мойындамайды, бірақ оның шешім қабылдаушы ең жоғары органының Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясының (ДДСҰ) іс жүргізу ережесі Бас директорға жыл сайынғы Ассамблеяның отырысына бақылаушыларды шақыру құқығын береді, егер олар "мүшелікке өтініш берген мемлекеттер, олардың атынан қауымдасқан мүшелікке өтініш берілген аумақтар және Конституцияға қол қойған, бірақ оны қабылдамаған мемлекеттер" болса.

Қытай Республикасы

1997 жылдан 2008 жылға дейін Қытай Республикасы (ТҚР), көбірек Тайвань деп аталатын, ДДҰ-да бақылаушы мәртебесіне әр жыл сайын "Қытай Республикасы", "Тайвань денсаулық сақтау ұйымы" және "Тайвань" сияқты әр түрлі атаулармен өтініш берді. Бұл әрекеттердің барлығы, негізінен, Қытай Халық Республикасының (ҚХР) ҚХР-ды мойындамай, Тайванды өзінің провинцияларының бірі деп санайтын қатаң қарсылықтарына байланысты сәтсіз аяқталды. 2008 және 2009 жылдары ҚХР мен ҚХР үкіметтері арасындағы "Көшелер арқылы" қатынастар айтарлықтай жақсарды және ҚХР үкіметі бұл мәселе бойынша келіссөздер жүргізуге келісті. 2009 жылдың 29 сәуірінде Бас директор Маргарет Чан ҚХР Денсаулық сақтау департаментін 2009 жылғы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ассамблеясына "Қытай Тайбэйі" деп аталып, ҚХР мен ҚХР-дың келіскен атауымен қатысуға шақырды. Бұл мәртебе сегіз жылға ғана созылды және 2016 жылы ДПП президенттікке кандидат Цай Ин Вэнь сайланғаннан кейін аяқталды.