Кіріспе
Иоанн II-нің тұтқындалуы үшін төлем Иоанн II-нің төлемі Франция мен Англия арасындағы жүз жылдық соғыс кезінде болған оқиға. Джон патшаны ағылшындар 1356 жылы Пуатье шайқасында тұтқынға алып, ағылшын патшалығы төлем талап етті. Ақыры 1360 жылы Бретиньи келісімінде шешілген Иоанн II төлемінің Франция тұрақтылығының төмендеуіне үлкен әсері болды және соғыста ағылшын ықпалының артуына көмектесті.
The ransom of John II of France was an event during the Hundred Years War, between France and England. King John was captured by the English during the Battle of Poitiers in 1356, and held for ransom by the English crown. Finally settled in the Treaty of Brétigny in 1360, the ransom of John II had serious consequences for the ongoing degradation of the stability of France and helped increase English influence during the war.
Өмірбаян
1350 жылы таққа отырғаннан бастап, 1356 жылы тұтқындалғанға дейін Иоанн II патшалық кезінде оның патшалығындағы да, одан тыс жерлерде де жанжалдар орын алды. Иоанн Валуаның француз аумақтарына деген талабын Наварраның Карл II де, Англияның Эдуард III де таласты. Нормандия сияқты маңызды провинциялар корольдік автономияның жоғары деңгейін сақтады және жеке соғыстарға ұшырауы мүмкін деп қауіптенді. Ең жаманы, көптеген ақсүйектер Парижге қарағанда ағылшын тажымен тығыз байланыста болды. Он тоғыз жыл бұрын басталған жүз жылдық соғыс қазіргі заманғы ұлттар арасындағы соғыс емес еді. Бір ғалым айтқандай, бұл "ағылшындықтар жиі бургундтар мен гаскондармен қолдайтын, ара-тұра соғысып жатқан одақтастық соғысы, тіпті жарандық соғыс болды, оның жауынгерлері бір бөлігінде ортақ мұраға көз жүгіртті". Француздар Кресиде Жоханның әкесі Филипп VI-дің қол астында жеңіліп, Кале қаласын жоғалтып алғаннан кейін Валуа отбасына әскери табысқа жету үшін қысым артты. Жоханның өзі де жауынгер әмірші болу мүмкіндігі жоқ еді. Оның қызығушылығы әдебиетке, суретшілер мен музыканттардың қамқорлығына көбірек бағытталды. Мүмкін, өзінің жауынгерлік қабілетінің жоқтығына жауап ретінде Джон Жұлдыздар орденін құрған. Эдуард III-дің "Жартер" орденін құруы сияқты, Джон өзінің беделін және билігін нығайту үшін рыцарлық ерлік ұғымдарын ойнауға үміттенді. Ол салтбастылық пен сатқындықтың арасында өскендіктен, құпиялылықпен билік жүргізді. Оның сенімді кеңесшілердің жақын шеңберіне арқа сүйеуі оның ақсүйектерін жиі аластатты, олар өз еркімен әділдік пен Шарль де ла Серда сияқты лайықсыз серіктестерді көтеру деп санайтын нәрсеге қарсы болды. Француз абыройының арасындағы тартыстар, жеке басқарудағы әлсіздіктер және рыцарлық идеалдар король Джонның төлемінде ойналатын болады.
Ұстау
Екі патшалық үшін де қаржы мәселелерін және Қара өлімнің пайда болуын қатаң ескергеннен кейін, сегіз жылдық үзілістен кейін 1355 жылы соғыс қайта басталды. Джон Францияның материктік бөлігін ұсынғанмен, тыныштық орнатуға тырысқанына қарамастан, Эдуард III тыныштықты сақтау мүмкін емес екенін білген. 1355 жылдың қыркүйегінде Эдуард Қара ханзада ағылшын гаскон әскерін бастап, Францияның оңтүстік-батысына шабуыл жасады. Нормандияға ағылшындықтардың шабуыл жасағанын тексергеннен кейін, Джон 16000 адамнан тұратын әскерді оңтүстікке бастап, 1356 жылдың қыркүйегінде Луара өзенінен өтіп, 7000-нан аз ағылшын сарбаздарын Пуатьеде қоршауға алуға тырысты. Принстің жағдайы нашар еді, оның әскерлері тұтқындалып, саны аз және аурудан әлсіз болды. Джон жеңіске сенімді болды және принстің шешімді келіссөздер жүргізудегі күш-жігерін қабылдамай, принстің барымта ретінде берілуін талап етті және бір капитанның принсті қоршап, аштықтан өлтіру туралы кеңесіне қарсы, патша тікелей шабуыл жасауға бұйрық берді. Жоғарғы билік елорданың атағын жеке қолға алуды, яғни "қаһармандық" танытуды жоғары бағалаған және жеңіс Құдайдың ықыласына ие екендігінің белгісі болған заманда, шешуші шайқастың болашағы алаңдаулы патшаға саяси жағынан тартымды болған болуы керек. Пуатье шайқасы француздар үшін ағылшындық ұзын садақтарды тиімді пайдалануға мүмкіндік беретін қорғаныс позициясы мен стратегиясының нәтижесінде апат болды. Алты жыл өткен соң Ажинкур шайқасында көптеген француз әскерлері толық қатыспады. Белгілі болғандай, дофин Карл мен оның інісі Людовик соғыстан ерте кетіп қалды, мүмкін, Джонның бұйрығы бойынша. Олардың кетуі ағылшындардың тұтқындауына жол бермеуді білдірді; король Джонға бұдан аз бақыт тиді. Джон өзінің тұтқындалуына қарсы шаралар қолданды; оны соғыста Жұлдыз орденінің тоқсан мүшесі күзетті және жауды шатастыру үшін жеке күзетшісінің тоғызыншы салт аттылары бірдей киінді. Қоршалған және орденнің көпшілігі өлтірілген, король өзіне Англия үшін соғысқан француз жер аударылған Дени де Морбекке жақындағанға дейін, едәуір жеке ерлікпен күресті. "Сэр, - деп жариялады Морбек, - мен Артуаның рыцарымын. Маған бағыныңдар, мен сендерді Уэльс ханзадасына алып барамын". Патша Джон оған қолғап беріп, берілді делінеді. Сол түні патша Джон өзінің жауының қызыл жібек шатырында тамақтанып, Қара ханзада оны жеке өзі күтіп алды. Содан кейін ол Бордоға, содан кейін Англияға әкелінді, онда ол алдымен Савой сарайында, содан кейін Виндзор, Хертфорд, Линкольнширдегі Сомертон қамалы, Гертфордширдегі Беркхемстед қамалы және қысқаша Шығыс Суссектегі король Джон ложасында болды. Ақырында Джон Лондон мұнарасына қамалды. Бірнеше жыл бойы ағылшын тұтқыны болған Джон патшаның мәртебесін көріп, жер-жерлерге саяхаттап, патшалық өмір салтын ұстанды. Оның тұтқында болған кезіндегі есептік кітаптары жылқы, үй жануарлары мен киім сатып алып, астролог пен сарай оркестрін ұстағанын көрсетеді. Жоханның төртінші ұлы Филип те Пуатьеде тұтқынға алынып, оның соңынан тұтқынға түседі.
Төлем
Енді Англия тұтқында болған Джон патша бейбітшілік туралы келісім жасаудың қиын ісін бастады. Осы арада Парижде принц Чарльз өзінің жаңа регенттік лауазымында қиындықтарға тап болды. Карл Парижге абыройы сақталған күйінде оралды, бірақ екінші француз әскери апатына байланысты халық сезімі жоғары болды. Қазан айында Карл ел қорғанысына ақша табу үшін генерал-майорларды шақырды. Бірақ жиналғандардың көбі король Джонның басшылығының нашар және құпиялылығына ашуланып, саудагерлердің провисты Этьен Марсель бастаған оппозициялық топ құрады. Марсель кең көлемде саяси жеңілдіктер талап етті. Карл талаптарды қабылдамады, генерал-майорды жұмыстан босатып, Парижден кетіп қалды. Саяси қақтығыстар басталды. Ақша жинауға тырысқан Карл валютаны құнсыздауға тырысты; Марсель шабуыл жасауға бұйрық берді, ал Дофин өзінің жоспарларын тоқтатуға және 1357 жылдың ақпан айында Эстаттарды қайтарып алуға мәжбүр болды. Үшінші дәрежелі (қалың жұрт) көптеген ақсүйектердің қолдауымен Доффинге 61 баптан тұратын, патша өкілеттігін қатты шектейтін, Ұлы Жарлық ұсынды. Көпшіліктің қысымымен Карл осы жарлыққа қол қойды. Алайда бұл туралы хабар Бордодағы түрмеде отырған король Жонға жеткенде, ол бұл жарлықты дереу жоққа шығарды. Жаз бойы Карл Марсель мен париждік бұқараға қарсы провинциялардан қолдау таба бастады және Парижге сәтті кірді. Соңғы зорлық-зомбылық акциясы - топтың патшаның басты лауазымды адамдарын өлтіруі болды. Шарль тағы да астанадан қашып кетті, бірақ шабуыл Париждің жұртшылықтары мен дворяндары арасындағы уақытша одақты бұзды. 1358 жылдың тамызында Марсель қайтыс болды, ал Карл Парижге қайта оралды. Папаның ықпалымен 1357 жылдың наурыз айында бітімге келіп, Джон патшаны босату туралы келіссөздер басталды. Лондонға келгеннен кейін король Джон Лондон келісімін (1358) қол қойды, онда оның төлем құны 4 миллион эку деп белгіленді. Француздар төлемнің алғашқы бөлігін ала алмағаннан кейін, бұл келісім Лондон келісіммен (1359) ауыстырылды, ол сонымен қатар Батыс Франция жерінің көп бөлігін Англияға берді. Эстаттар генералы екінші келісімді қабылдамады, ал король Эдуард сол жылдың соңында Францияға қайта шабуыл жасап, 1359 жылдың қазан айында Каледе қонып қалды. Эдуард желтоқсанда Реймске, ал наурыз айында Парижге жетті, бірақ оның алға жылжуы француз армиясын шешуші шайқасқа тартуда сәтсіз болды. Король Эдуард өзінің шарттарын Францияның батысының үштен бір бөлігіне (негізінен Аквитания мен Гасконияда) және 3 миллион крона төлемге қысқартты, бұл Бретинь келісімінде келісілді (1360).
Жүністің қайтып келуі
1360 жылы 25 мамырда қол қойылған Бретиньи келісімінде Джонның босатылуы үшін сексен үш тұтқынға және басқа да төлемдерге қол қою ұсынылды. Төрт жыл тұтқында болғаннан кейін, келісімге қол қойылғаннан кейін король Джон босатылды. Жоханның ұлы, Пуатьеде тұтқындалудан қашып құтылған Людовик ханзада тұтқынға алынуға тиіс адамдардың қатарында болды. 1360 жылдың қазан айында Людовик Каледен Англияға аттанды. Төлем алты ай ішінде толық төленуі тиіс еді, бірақ Франция экономикалық жағынан әлсіз болып, төлемді жоспарланған уақытта төлеуге қабілетсіз болды. Бірнеше жыл тұтқында болғаннан кейін Людовик өзінің бостандығы үшін Англияның Эдуард III-імен жеке келіссөздер жүргізуге тырысты. Бұл әрекет сәтсіз болғандықтан, Людовик қашуға шешім қабылдады; ол 1363 жылдың шілдесінде Францияға оралды. 1360 жылы король Джон қиын жағдайға қайта оралды. Франция әлі де бөлініп, едәуір аумақтарынан айырылып, Англияға қарызы көп болды. Дофиннің екі қызы Жоан мен Бонн екі апта аралығында қайтыс болды. Чарльз өзі қатты ауырып, шашы мен тырнақтары құлап қалған еді; кейбір адамдар оның арсендік улануын болғанын айтады. Оның жақын тобының көпшілігі Пуатье шайқасында қаза тапты. Патшалық әкімшілігі нашар жұмыс істеді. Джон Луидің қашып кеткенін білгенде, өз еркімен Англияға тұтқынға қайтты. Жоханның кеңесінде оны бұған жол бермеуге тырысты, бірақ ол "жақсы сенім мен құрмет" деп атап, табандылық танытты. Сол қыста ол Англияға жүзіп, оны Доверде сэр Алан Букшулл, сэр Ричард Пембридж және лорд Бургерш қарсы алды. Ол Елтемге және Савой сарайына жеткізілді және 1364 жылдың қаңтарында Лондонда жылы қарсы алынды. Алайда Джон ауырып, 1364 жылдың сәуірінде қайтыс болды. Оның денесі Францияға қайтарылып, Сен-Дени базиликасындағы патшалық палаталарда жерленді. Жоханның тұтқынға қайтып оралуының себебі белгісіз, тіпті сол кезде ерлік әдетінің өркендеген кездері болса керек. Орта ғасырларда мейірімділік пен мейірімділік әрекеттеріне оң көзбен қаралды, бірақ егер бұл мемлекеттің мүддесіне сай болса, рыцарлық кодексті бұзған мінез-құлық әдетте ұмытылды. Тұтқыннан қашу ерліксіз болды және салдары болды, бірақ әлі де жиі кездесетін болды. Джонның сыншылары оның Лондонға "causa joci" (күлкі себептері) үшін оралған деп мәлімдеді, бұл оның әскери емес өмір салтын келтіреді. Тарихшылар Жүністің Францияны билеудің қиындықтарын жеңе алмағанын айтады. Джон өзінің сәтсіздіктерін және Чарльздің бақытсыздықтарын Құдайдың белгісі ретінде көрген болуы мүмкін, сондықтан діни құтқарылуды іздеді. Джон Эдуард III-мен тікелей келіссөздер жүргізуді үміттенген болуы мүмкін. Уақыт өте келе, Жохан патшаның төлемінің елеулі әсері болды. Англияға төленген ақша корольдік қазынаға король Генрих V билікке келгенге дейін үлес қосты. Король Карл V-дің қысқа билігі сәтті болғанымен, король Джон тұтқындалғаннан кейін пайда болған саяси тәртіпсіздік король Карл VI билігінің тұрақсыздығына ықпал етіп, Францияны жүз жылдық соғыстың көп бөлігінде әлсіретті.