Кіріспе
Медициналық тұрғыдан түсіндірілмейтін физикалық симптомдар (MUPS немесе MUS) - емдеуші дәрігер немесе басқа да денсаулық сақтау қызметтерін көрсететін адамдар медициналық себеп таба алмаған немесе себептері дауланған белгілер. Бұл терминнің нақты мағынасы симптомдардың себебі белгісіз немесе күмәнді екенін білдіреді. Медициналық тұрғыдан түсіндірілмейтін барлық симптомдарға психологиялық факторлар әсер етпейді. Алайда тәжірибеде бұл терминді қолданатын дәрігерлер мен авторлардың көпшілігі бұл симптомдар психологиялық себептерден туындайды деп санайды. Әдетте, МУПС рецепті бойынша берілетін дәрі-дәрмектер немесе басқа дәрі-дәрмектерден туындауы мүмкін деген ықтималдық елемей кетеді. Бастапқы медициналық көмекке жүгінгендердің 15-30% медициналық себепсіз ауруларға байланысты. Канадада жүргізілген үлкен зерттеулер көрсеткендей, медициналық тұрғыдан түсіндірілмейтін ең жиі кездесетін белгілер - бұлшықет-құралы, құлақ, мұрын және жұтқыншақ аурулары, іштің ауыруы және асқазан-ішек аурулары, шаршау және бас айналу. Медициналық тұрғыдан түсіндірілмейтін симптомдар термині кейбір жағдайларда психосоматикалық симптомдар, конверсиялық бұзылулар, соматикалық симптомдар, соматизациялар немесе соматоформдық бұзылулар сияқты ескі терминдерге синоним ретінде қарастырылады; сондай-ақ функционалдық бұзылулар, денелік қиындықтар және тұрақты физикалық симптомдар сияқты қазіргі заманғы терминдер. Терминдердің көптігі олардың анықтамасындағы нақтысыздық пен белгісіздікті, дау-дамайларды және зардап шеккен адамдарды қорлаудан аулақ болу үшін қамқорлықты көрсетеді. Медициналық тұрғыдан түсіндірілмейтін симптомдардың тәуекел факторлары күрделі және психологиялық және органикалық сипаттамаларды қамтиды, ал мұндай симптомдар көбінесе органикалық ауруға байланысты басқа соматикалық симптомдармен бірге жүреді. Осылайша, аурудың медициналық тұрғыдан түсініксіз екендігі туралы шекараның бұзылып бара жатқаны белгілі болды. Балалық шақтағы қиындықтар мен / немесе зорлық-зомбылық, жақын туыстың өлімі немесе ауыр науқастануы маңызды қауіп факторлары болып табылады. Мұндай критерийлерге сай келу ықтималдығы түсіндірілмейтін симптомдардың санымен бірге артады. Алайда, медициналық сипаттағы аурулары бар адамдарда да алаңдаушылық пен депрессия жиі кездеседі, және тағы да, адамның осы диагноздардың біреуін алу ықтималдығы симптомдардың санымен бірге артады. Физикалық симптомдар әр түрлі мәдениеттерде психоәлеуметтік және функционалдық теріс нәтижелермен байланысты, этиологиясына қарамастан (түсіндірілген немесе түсіндірілмеген).
Medically unexplained physical symptoms (MUPS or MUS) are symptoms for which a treating physician or other healthcare providers have found no medical cause, or whose cause remains contested. In its strictest sense, the term simply means that the cause for the symptoms is unknown or disputed—there is no scientific consensus. Not all medically unexplained symptoms are influenced by identifiable psychological factors. However, in practice, most physicians and authors who use the term consider that the symptoms most likely arise from psychological causes. Typically, the possibility that MUPS are caused by prescription drugs or other drugs is ignored. It is estimated that between 15% and 30% of all primary care consultations are for medically unexplained symptoms. A large Canadian community survey revealed that the most common medically unexplained symptoms are musculoskeletal pain, ear, nose, and throat symptoms, abdominal pain and gastrointestinal symptoms, fatigue, and dizziness. The term medically unexplained symptoms is in some cases treated as synonymous to older terms such as psychosomatic symptoms, conversion disorders, somatic symptoms, somatisations or somatoform disorders; as well as contemporary terms such as functional disorders, bodily distress, and persistent physical symptoms. The plethora of terms reflects imprecision and uncertainty in their definition, controversy, and care taken to avoid stigmatising affected people. Risk factors for medically unexplained symptoms are complex and include both psychological and organic features, and such symptoms are often accompanied by other somatic symptoms attributable to organic disease. As such it is recognised that the boundary defining symptoms as medically unexplained is increasingly becoming blurred. Childhood adversity and/or abuse, and the death or serious illness of a close family member are significant risk factors. The likelihood of meeting such criteria increases with the number of unexplained symptoms reported. However, anxiety and depression are also very common in individuals with medically explained illnesses, and again, the likelihood of a person receiving one of these diagnoses increases with the number of symptoms reported. Physical symptoms have been associated with adverse psychosocial and functional outcome across different cultures, irrespective of etiology (either explained or unexplained).
Дәрігер мен науқас арасындағы қарым-қатынас
МУПС ауруларының белгілі этиологиясының болмауы МУПС диагнозы мен емдеуі бойынша науқас пен медициналық көмек көрсетуші арасындағы қақтығысқа әкелуі мүмкін. Дәрігерлердің көпшілігі МУПС-тің психологиялық себебі бар деп санайды (егер науқаста психологиялық проблемалар болмаса да). Ал көптеген науқастар өздерінің проблемалары "барлығы олардың басынан шыққан" деген тұжырымға сенбейді және олардың симптомдарының физикалық себебі бар деп санайды. МУПС диагнозы науқас үшін өте сирек қанағаттанарлық жағдай болып табылады және дәрігер-аурушы қарым-қатынасына әкелуі мүмкін. Бұл жағдай науқастың дәрігердің қабілетіне күмәндануына себеп болуы мүмкін.
Бағалау
МУПС-тің себебі анықталған кезде, симптомдар енді медициналық тұрғыдан түсіндірілмейді. Кейбір жаралар мен диспепсиялар бактериялық инфекциялардың себептері анықталғанға дейін МУПС деп саналды. Дәл осылай, диагностиканың ұзақ кешіктірілуі жиі кездесетін ауруларда (мысалы, аутоиммундық аурулардың кейбір түрлері және басқа сирек кездесетін аурулар) науқастардың симптомдары ресми диагноз қойылғанға дейін (кейбір жағдайларда бес жылдан астам уақыт кетеді) MUPS ретінде жіктеледі. Тіпті адам медициналық диагнозды растаған кезде де, егер олар ауру диагнозымен толық түсіндірілмейтін немесе дәрігер аурудың болжамынан ауыр деп есептейтін белгілермен кездессе, олар MUPS-ке ие деп саналуы мүмкін. Мысалы, жүйкелік эригематоздық (СЭЖ) күлі ауруы бар науқастарда қатты шаршау МУПС ретінде түсіндірілді, өйткені шаршауды СЭЖ үшін белгілі биологиялық маркерімен нақты байланыстыруға болмайды.
Емдеу
Қазіргі кезде кейбір медициналық тұрғыдан түсініксіз симптомдарды емдеудің ең тиімді әдісі - пациенттің жеке жағдайына қарай жасалған терапиялық тәсілдерді біріктіру. МУС- тың көпшілігі психотерапия, релаксациялық терапия және физиотерапияны дәрігердің бақылауымен қажет етеді. Steele RE және басқалар осы уақытқа дейін жарияланған басқа емдеу әдістерінен кем дегенде екі есе тиімді болатын біріктірілген терапиялық тәсіл туралы жазды. "Медициналық тұрғыдан түсініксіз симптомдарды емдеудің жаңа және тиімді әдісі". Келесі ең жақсы құжатталған әдіс - когнитивті мінез-құлық терапиясы (КБТ), бірнеше кездейсоқ бақыланатын сынақтардан алынған дәлелдермен. Депрессияға қарсы дәрі-дәрмектер де көмектесе алады, бірақ бұл туралы "әлі нақты дәлелдер жоқ". 2006 жылы КБТ менопаузалық синдром, бет ауруы, интерстициалдық цистит немесе созылмалы таз ауруы үшін тексерілген жоқ. Мысалы, ТКА-ның ІБС, фибромиалгия, арқадағы ауырсыну, бас ауруы және мүмкін құлақтағы шуға әсері бар, ал жеке зерттеулер созылмалы бет ауруы, жүрекке жатпайтын көкірек ауруы және интерстициалдық циститке әсер етуі мүмкін екенін көрсетеді. SSRI- лар әдетте әсер етпейді немесе әлсіз әсер етеді. Бұл ретте, серотонин мен норадреналинді қайта қабылдау ингибиторлары (СНИИ) антидепрессанттардың үшінші тобы сияқты "егерде тиімді болса" (SSRI) мен менопаузалық синдром ерекшеленеді. 2010 жылы Cochrane шолуында психиатрмен MUPS үшін консультациялық хаттарды қолдану қаралды және олардың медициналық шығындар мен науқастың физикалық жұмыс істеуі тұрғысынан тиімділігі туралы кейбір дәлелдер табылды. Тексерілген зерттеулер шағын және орташа сапалы болды және негізінен АҚШ-та аяқталды, сондықтан басқа жағдайларда нәтижелерді жалпылау абай болу керек. Қазіргі заманғы теориялар травмаға аз мән береді және адамның жеке басы мен психологиялық ерекшеліктері басты рөл атқарады деп болжайды. Мысалы, уайым-қайғыға, күйзеліске ұшыраған немесе денесіне тым көп көңіл бөлген адамдарда бұл белгілер жиі байқалады. Белгілі бір синдромдар (мысалы, созылмалы шаршау синдромы мен фибромиалгия) ішінде кездесетін кейбір MUPS-тер үшін, аурудың себебін анықтау бойынша салалар арасында кеңінен келіспеушіліктер бар. Психология мен психиатрия саласындағы зерттеулер көбінесе психологиялық себептік факторларға баса назар аударады, ал биомедициналық ғылымдардағы зерттеулер, мысалы, иммунология мен ревматологияға қатысты, әдетте биологиялық факторларға назар аударады.