Кіріспе
Авестадағы аңыздық тау Хара Березаити - зороастризм дәстүріндегі мифтік тау немесе тау тізбегі. Уақыт өте келе, ол Иран мен көршілес аймақтардағы бірқатар нақты таулармен байланысты болды. Авестада Хара тауы Митраның мекені болып табылады. Бұндай мәтіндерде ол жұлдыздар мен планеталар айналатын әлемнің орталығы ретінде көрінеді. Бұл - өлімнен кейінгі өмірге жол ашатын қақпа. Иран аңызына сәйкес, Хара Березаитиде батыр Ферейдун Захакты шынжырмен бұғаулаған. Оның қазіргі заманғы атауы Иран әлеміндегі көптеген таулар мен тау жоталарында кездеседі.
Hara Berezaiti is a mythical mountain or mountain range in Zoroastrian tradition. Over time, it has been associated with a number of real world mountains in Iran and neighboring regions. In the Avesta, Mount Hara is the home of Mithra. In later texts like the Bundahishn, it appears as a center of the world around which the stars and planets revolve. It is also the gateway to the afterlife. In Iranian legend, it was on Hara Berezaiti that the hero Fereydun fettered Zahhak. Modern version of its name appear in many mountains and mountain ranges over the Iranian world.
Этимология
Хара Березаити (, хара. bərəzaitī) - Авестада қолданылған термин, ал Бундахишн сияқты Сасани дәуіріндегі мәтіндер Харборз (Ортаңғы парсы: hlbwlc) дегенді қолданады. Олар әдетте жоғары қарауыл немесе жоғары күзет деген мағынада түсіндіріледі. Бірінші термин (, harā; Орта парсы: hl) Proto Indo European (PIE) * ser-ден алынған деп есептеледі, бұл күзет немесе күзет деген мағынаны білдіреді (мысалы, ағылшындық сақтау немесе бақылау). Екінші термин (, Авестан; Орта парсы: bwlč) PIE *bhérhonts және PIE *bherh , сәйкесінше, екеуі де биік немесе биік мағынаны білдіреді (мысалы, ағылшынша барроу немесе борроу). Ол парсы тілінде "борз" (برز) деп жалғасады, бұл "ұзын" дегенді білдіреді. Авесталық Хара Березаити және орта парсы Харборз персі алборз (البرز) және Эльбрус сияқты туындылардың пайда болуына себеп болды. Бұл Иранның бірқатар нақты таулары мен тау жоталарының топонимдері ретінде көрінеді (төменде қараңыз).
Авестада
Авеста - зороастризмнің каноциалдық жазбаларының жинағы және ежелгі Иран кезеңіндегі ирандықтардың дүниетанымын ұсынады. Осы мәтіндерде Хара тауы бірнеше рет Яснада және бірнеше Яшттарда айтылған. Y тармақта . 57.19-та Хауманың тұлғасы Хара тауында Зороастризм құдайы Сраошаға құрбандық шалуы туралы айтылған. Михр Яштта Митраға қатысты да осылай айтылған (төменде қараңыз), сондай-ақ Хушанг пен Йима сияқты тұлғалар осы құдайларға арналған Яштта Анахита, Дряспа және Ваюға құрбандық шалған деп айтылады. Y тармағы . 42.3-та Хараның кейде Хукайрия (жақсы іс-әрекет) деп аталғаны да көрсетілген. Хара тауы Митраға арналған Михр Яштта жиі аталады. "Ертегі" өлеңдері. 10.12 14 Митраның Хара тауына қалай жетіп, ирандықтардың жерін зерттегенін сипаттайды, онда "суға жарамды өзендер Парут Ишката, Хараев Маргу, Согдий Гава және Хоразмаға қарай кең толқынмен жүреді". "Ертегі" өлеңдері. 10.50 51-ші тармақта Ахура Мазда мен Амеша Спентастың Хара тауының үстіндегі мекенін қалай салғандығы айтылады. 10.88 94-та Хаоманың Хараның ең биік шыңында қалай табынуын сипаттаған.
towards Parutian Ishkata, Haraivian Margu, Sogdian Gava, and Chorasmia." Verses Yt. 10.50 51 state how his abode above Mount Hara was built by Ahura Mazda and the Amesha Spentas and verses Yt. 10.88 94 describe how he is worshipped on the highest peak of Hara by Haoma.
Зороастризм дәстүрінде
Зороастризмнің Хара тауы туралы көзқарасы туралы қосымша материал Бундахишнде берілген, ол Сасанидтер дәуірінде жинақталған және Орта парсы тілінде жазылған Зороастризм білімдері туралы энциклопедия. Бундахишн бойынша жер бастапқыда жалпақ болып жаратылған. Осы жалпақ жер бетінен Хара тауы 800 жыл бойы өсіп, ақырында аспандағы ең биік нүктеге жетеді. Хара жерді құрайтын жеті климаттың ортасында орналасқан деп саналған. Бұл - барлық сулардың қайнар көзі, оның шыңы Аредви Сура Анахитадан әлем мұхиты Ворукашаға ағып түседі. Күндіз-түні таудың күнді тосқауылға алуынан пайда болды. Оның шыңы бастапқы тазалық орнында, Ангра Майньюның қараңғылық, аурулар немесе ластану сияқты істерінен зардап шекпейтін жер болуы керек еді. Бұл сондай-ақ өлгендер Өлім күпірі арқылы өтірік немесе ән үйіне баратын жер еді. Космикалық әлемдегі орнын иеленіп отырғандықтан, Хара тауы Ежелгі Үнді жазбаларында кездесетін Меру тауымен салыстырылды.
Ирандық эпостық дәстүрде
Хара тауы Фердоусидің "Шахнаме" кітабында Эранвейде орналасқан Альборз деген атпен кездеседі. Бұл - Захак тыңшылары іздеген кездегі Ферейдунның бас сауғалаған жері. Бұл Симоргтың мекені, ол жерде ол сәби Залды тәрбиелейді. Бұл аймақ Каи Кобадтың Иран тағына Ростам шақырғанға дейін тұрған жері.
Қазіргі заманғы сәйкестендіру
Хара тауы зороастрий жазбаларында мифологиялық тау ретінде көрінсе де, ол Иран тарихында әртүрлі нақты таулар мен таулармен сәйкестендірілген. Мысалы, Альборз тау тізбегі, онда Иранның ең биік шыңы Дамаванд тауы орналасқан. Тағы бір мысал - Кавказ тауларының ең биік тауы Эльбрус тауы. Осы көрнекті мысалдардан басқа, көптеген кішігірім таулар Хара тауының атымен аталады. Мысалы, Фарс провинциясының Джахром округінде орналасқан Альборз тауы.