Кіріспе

Оклахомадағы американдық үнді тайпасы, АҚШ Оклахомадағы үнділердің Шонни тайпасы (немесе Шонни тайпасы) - федералды түрде танылған үш Шонни тайпасының бірі. Тарихи тұрғыдан алғанда, Шоннилер АҚШ-тың шығыс бөлігінің жоғарғы бөлігінде өмір сүрген. Шоннилер қазіргі Пенсильвания, Кентукки, Теннесси, Огайо, Индиана, Иллинойс және көршілес штаттардан тұратын үлкен аумақта өмір сүрді. Олар Канададан Флоридаға дейін, Миссисипи өзенінен шығыс құрлық жағалауына дейін жерлерді басып алып, аралап жүрді. Үнділерді алып тастағаннан кейін адамдардың көпшілігі Үнді территориясына (қазіргі Оклахома штаты) қоныстанды. Қазіргі уақытта, Шонни тайпасы 1936 жылы өз үкіметін қайта ұйымдастырды және федералды түрде танылды; олардың штаб-пәтері Оклахома штатының Шонни қаласында орналасқан. Олардың рулық юрисдикция аймағына Оклахома штатының Кливленд және Поттаватоми округтеріндегі жерлер кіреді. Тұқымдық мүшелік қан кванттық критерийлеріне негізделеді, ал өтініш берушілердің кем дегенде бір сегізінші (1/8) құжаттандырылған Шоуни қаны болуы керек. Бұл ресми бөлініс болмаса да, ата-бабаларының әртүрлі тарихына негізделген тайпаның екі негізгі тобының арасында әлеуметтік бөліну бар. Дәстүрлі Биг Джим тобының ұрпақтары мәдени дәстүрлер мен рәсімдерді сақтады; олардың негізгі қауымы Кіші балта немесе Норман аймағында. White Turkey Band тарихи тұрғыдан қарағанда көбірек ассимиляцияланып, еуропалық америкалық көпшіліктің мәдени жолдарын қабылдады. Бүгінде олардың көптеген отбасылары шоуни аймағында тұрады. Тарихи көзқарастарға қарамастан, топтар тайпаның болашағы үшін ынтымақтасады.

Тарих

Шоуни - алгонкиан тілінде сөйлейтін халық. Еуропалықтар кездескен кезде олардың қазіргі Шығыс АҚШ-та және Оңтүстік-Шығыс АҚШ-тың кейбір бөліктерінде тұратын топтары болды. Американың Тәуелсіздік соғысы кезінде көптеген шоунилер кейін Ұлы көлдер маңындағы Солтүстік-Батыс аумағы деп аталатын аймақтан Миссури штатындағы Жирадо мысығына көшіп барды; кейбіреулері кейін испан Луизианасына көшіп барды. Кейіннен бұл топтарға Алабама штатының басқа шоуни топтары қосылды. Кейбіреулері оңтүстікке қарай Арканзас аумағына, испандық Техасқа және француздық Луизианаға көшіп кетті. Еуропалық америкалықтардың қоныстануына қол сұғылғандықтан, Миссуридегі Шоунилер 1825 жылы келісімшарт жасасып, Миссуридегі жерлерін Канзастағы резервацияларға берген. Алайда, келісімге дейін Шоунидің бір тобы (кейін Біг Джим тобы деп аталды) сол кезде Испанияның бақылауында болған Техас аумағына көшіп бару үшін аймақтан кетіп қалған болатын. Топтың барлығы бірге Абесси Шоуни деп аталатын болды, өйткені олар Канзас резервациясына қатысты 1854 жылғы келісімнің уақытша шартында аталған. Кейін Техас-Мексика соғысы көптеген Шоннилерді Техас аумағынан кетуге және Оклахомадағы Үнді аумағына көшіруге мәжбүр етті. Тарихшылар басқа шоуни тайпалары, сондай-ақ Канзаста болған, 1839 жылы Чероки ұлтының Оңтүстік-Шығыстан осы аумаққа көшірілген жылы басталған. XIX ғасырдың аяғында АҚШ үкіметінің үнді агенті Форт-Ренодан сарбаздарды алып келді. Олар Шоннидің дәстүрлі Биг Джим тобын Deep Fork өзенінің аймағынан, оңтүстікке қарай, Хог Крик пен Литтл өзенінің ауданына, қазіргі күнгі Норманның Thunderbird көліне жақын жерге, мәжбүрледі. Олардың ұрпақтары 1936 жылдан бері Оклахома штатының Шонни тайпасы ретінде танылған, қазір Кіші балта және Шонни деп аталатын қауымдастықтарда өмір сүруді жалғастырды. 1872 жылы АҚШ Конгресі Оклахомадағы бос шоуни тайпасының статистикалық аймағында (OTSA) орналасқан жерлерге бос шоуни атауын берді. 19 ғасырдың аяғында жалпыға ортақ жер жеке үй шаруашылықтарына бөлініп, тайпаларды өзін-өзі қамтамасыз ету үшін егін шаруашылығын қабылдауға және еуропалық-америкалықтардың негізгі дәстүріне сіңіруге мәжбүрлеуге тырысты. Осылайша олар едәуір жерді өз бақылауынан айырды. 1936 жылы тайпа қайта ұйымдастырылып, 1938 жылы 5 желтоқсанда ратификацияланған қазіргі конституциямен жаңа Оклахома Үндістанның әл-ауқатын қорғау туралы заңға сәйкес Оклахома штатының бос шоуни тайпасы ретінде федералды тануды алды.

Тіл

XXI ғасырдың басынан бастап тайпа мәдени және тілдік сақтауды қолдау үшін Мәдени сақтау бөлімін құрды. Олар балаларды шоуни тілінен оқыту мен сабақ өткізуге шақырады. 2006 жылы Оклахома штатында 200-ден 800-ге дейін адам шоуни тілінде сөйлегенін Интертрибл Уордпатт қоғамы хабарлады. Паулин Вапепа, ана тілімен еркін сөйлейтін, тайпа үшін шоуни тілін үйретеді. Джордж Бланшард, 2009 жылдан 2013 жылға дейін Шоннидің губернаторы, жақында тілдік бағдарламалар мен балалар мен ересектерге оқытумен айналысады. 2014 жылдан бері ол Оклахома шекарасына жақын орналасқан Миссури штатының Сенека қаласында Шығыс Шоуни мәдени сақтау бөлімінде тіл маманы болып жұмыс істеді. Ол шоуни тілінде өскен және бес жасқа дейін ағылшын тілін үйренген жоқ. Сенекада ол Headstart және бастауыш сыныптарға, сондай-ақ ересектерге аптасына екі кеш үйде Шоуниді қолдануға үйрету үшін үйретеді. XXI ғасырдың басынан бастап, ол сондай-ақ Рик Бернстің 2009 жылғы PBS сериясы We Shall Remain және 2018 жылғы History Channel деректі сериясы Frontiersmen сияқты телепроекттерде аудармалар мен тілдік коучингтер ұсынды.