Миссури тайпасы: тарихы, тілі (Сиуан тобы), өмір сүрген жерлері. «Өзен сағасының халқы» – өздерін осылай атайды. Миссури штаты мен өзенінің аты осы тайпадан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мисурия немесе Миссури (өздерінің тілінде Ниуачи, сондай-ақ Ниутачи деп те жазылады) – Еуропалықтармен байланысқа дейін қазіргі АҚШ-тың Ұлы көлдер аймағында пайда болған Американың түпкілікті халықтарының тайпасы. Бұл тайпа Сиуан тілдер отбасының Чиуэр бөліміне жатады, Хо-Чанк, Виннебаго, Айова және Отое тайпаларымен бірге. Миссури тайпасы өздерін Сиуан тілінде Ниуачи деп атайды, сондай-ақ Ниутачи деп те жазылады, бұл "Өзен сағасының халқы" деген мағынаны білдіреді. Осадж тайпасы оларды Вацукша, ал Квапау тайпасы Важукша деп атаған. Миссури штаты мен Миссури өзені осы тайпаның құрметіне аталған.
Native American tribe
The Missouria or Missouri (in their own language, Niúachi, also spelled Niutachi) are a Native American tribe that originated in the Great Lakes region of what is now the United States before European contact. The tribe belongs to the Chiwere division of the Siouan language family, together with the Ho Chunk, Winnebago, Iowa, and Otoe. In their own Siouan language, the Missouri call themselves Niúachi, also spelled Niutachi, meaning "People of the River Mouth." The Osage called them the Waçux¢a, and the Quapaw called them the Wa ju' xd¢ǎ. The state of Missouri and the Missouri River are named for the tribe.
XVI ғасыр
Бұл тайпаның ауызша тарихында олар бір кездері Ұлы көлдердің солтүстігінде өмір сүрген, онда олар Хо-Чанк, Айова және Отое тайпаларын қамтитын үлкен тайпаның бір бөлігі болған. XVII ғасыр Миссурия тайпасына ауыр қиындықтар әкелді. Саук және Түлкі тайпалары оларға жиі шабуыл жасады. Еуропалықтармен байланыс кезінде шешек және басқа да еуразиялық жұқпалы аурулардан болған жоғары өлім-жітім олардың қоғамын одан да күйретіп жіберді. Француз саяхатшысы Жак Маркетт 1673 жылы олармен байланысқа шығып, француздармен сауда жасауға жағдай жасады. Миссурия тайпасы Миссури өзенінен батысқа қарай, Осадж аймағына көшіп кетті. Осы кезеңде олар жылқыға ие болып, бизон аулаумен айналысты. Француз саяхатшысы Этьен де Веньярд, Сиер де Бургмонт 1720-жылдардың басында оларға келді. Ол Миссурия басшысының қызына үйленді. Олар жақын жерге қоныстанды, ал Веньярд олармен одақ құрды. Ол 1723 жылы қазіргі Брансуик, Миссури қаласының жанында сауда орталығы ретінде Форт-Орлеанс бекінісін салды. Ол 1726 жылға дейін пайдаланылды. 1730 жылы Саук/Түлкі тайпасының шабуылы Миссурия тайпасын жартылай жоқ етіп, жүздеген адамды қаза қылды. Көптеген аман қалғандар Отое тайпасымен қайта бірікті, ал кейбіреулері Осадж және Канса тайпаларына қосылды. 1829 жылы шешек эпидемиясынан кейін 100-ден аз Миссурия тайпасы аман қалды, және олардың барлығы Отое тайпасына қосылды.
The tribe's oral history tells that they once lived north of the Great Lakes, where they were part of a larger tribe that included the Ho Chunk, Iowa, and Otoe. The 17th century brought hardships to the Missouria. The Sauk and Fox frequently attacked them. Their society was even more disrupted by the high fatalities from epidemics of smallpox and other Eurasian infectious diseases that accompanied contact with Europeans. The French explorer Jacques Marquette contacted the tribe in 1673 and paved the way for trade with the French.]] The Missouria migrated west of the Missouri River into Osage territory. During this time, they acquired horses and hunted bison. The French explorer Étienne de Veniard, Sieur de Bourgmont visited the people in the early 1720s. He married the daughter of a Missouria chief. They settled nearby, and Veniard created alliances with the people. He built Fort Orleans in 1723 as a trading post near present day Brunswick, Missouri. It was occupied until 1726. In 1730, an attack by the Sauk/Fox tribe nearly destroyed the Missouria, killing hundreds. Most survivors reunited with the Otoe, while some joined the Osage and Kansa. After a smallpox outbreak in 1829, fewer than 100 Missouria survived, and they all joined the Otoe.
19 ғасыр
Олар 1830 және 1854 жылдары АҚШ үкіметімен Миссуридегі жерлерін беру туралы шарттарға қол қойды. Олар Канзас және Небраска шекарасындағы Үлкен Көк өзенде құрылған Ото-Миссурия резервациясына көшірілді. АҚШ 1876 және 1881 жылдары екі тайпаны тағы көбірек жер беруге мәжбүр етті. 1880 жылы тайпалар екі фракцияға бөлінді: дәстүрді сақтаған Койоттар және ассимиляцияны қолдаған Квакерлер. Койоттар Үнді аумағындағы Айова резервациясына қоныс аударды. Квакерлер Үнді аумағында шағын, жеке резервация құру бойынша келіссөздер жүргізді. 1890 жылға қарай Койоттар тобының көп бөлігі Квакерлермен бірге өздерінің резервациясына қайта қосылды.
They signed treaties with the US government in 1830 and 1854 to cede their lands in Missouri. They relocated to the Otoe Missouria reservation, created on the Big Blue River at the Kansas Nebraska border. The US pressured the two tribes into ceding more lands in 1876 and 1881. In 1880, the tribes split into two factions, the Coyote, who were traditionalists, and the Quakers, who were assimilationists. The Coyote settled on the Iowa Reservation in Indian Territory. The Quakers negotiated a small separate reservation in Indian Territory. By 1890, most of the Coyote band rejoined the Quakers on their reservation.
20 ғасыр
Дауес Актысына сәйкес, 1907 жылға қарай тайпа мүшелері тіркеліп, әр шаңыраққа жеке жер учаскелері берілді. АҚШ тайпаның қолданыстағы жерлерін "артық" деп жариялап, еуропалық америкалық қоныс тебушілерге сатты. Тайпа Ото тайпасымен бірікті. Кертис Актысы тайпалық соттар мен үкіметтік институттарды таратып, жергілікті халықты американдық қоғамға ассимиляциялауға және Үндістан аумағын штатқа айналдыруға дайындауға бағытталды, бірақ тайпа 1900 жылы өз сот жүйесін құрды. Мисурия тайпасының көпшілігі 20 ғасырдың басында шаруашылықпен айналысты. 1912 жылы олардың жерінде мұнай табылуынан кейін АҚШ үкіметі тайпаның көптеген мүшелерін өз жерлерінен кетуге мәжбүр етті.
Under the Dawes Act, by 1907 members of the tribes were registered and allotted individual plots of land per household. The U. S. declared any excess communal land of the tribe as "surplus" and sold it to European American settlers. The tribe merged with the Otoe tribe. The Curtis Act disbanded tribal courts and governmental institutions to assimilate Native people into mainstream American society and prepare Indian Territory for statehood, but the tribe created their own court system in 1900. The Missouria were primarily farmers in the early 20th century. After oil was discovered on their lands in 1912, the U. S. government forced many of the tribe off their allotments.
21 ғасыр
Бүгінде миссури халқы Ото-Миссурия үндістер тайпасының бір бөлігі болып табылады. Олар әр шілде айында Ото-Миссурия лагерін ұйымдастырады және Оклахома штатының Ред-Рок қаласындағы Ото-Миссурия мәдени орталығында әлеуметтік билер мен салтанаттар өткізеді.
Today, Missouri are part of the Otoe Missouria Tribe of Indians. They hold the Otoe Missouria encampment each July and host social dances and ceremonies at the Otoe Missouria Cultural Center in Red Rock, Oklahoma.
Халық саны
Этнограф Джеймс Мунидің мәліметінше, 1702 жылы тайпаның саны шамамен 200 отбасыны құрады; 1780 жылы – 1000 адам; 1805 жылы – 300 адам; 1829 жылы 80 адам, олар Отое тайпасымен бірге тұрған кезде; ал 1910 жылы – 13 адам. Одан кейін олардың саны Отое тайпасының санымен біріктірілді.
According to the ethnographer James Mooney, the population of the tribe was about 200 families in 1702; 1000 people in 1780; 300 in 1805; 80 in 1829, when they were living with the Otoe; and 13 in 1910. Since then, their population numbers are combined with those of the Otoe.