Кіріспе

Тамақ үстіндегі автократ (1858) - Оливер Венделл Холмс ағаның очерктер жинағы. Очерктер алғаш рет 1857 және 1858 жылдары The Atlantic Monthly журналында басылып, кейін кітап түрінде жинақталды. Автор 1831 жылдың қарашасында және 1832 жылдың ақпан айында "The New England Magazine" журналында жарияланған екі бірдей эссе жазды, олар бірінші эсседің басында "өткінші" туралы айтылған.

Шолу

Очерктер негізінен бір жақты диалог түрінде, аты аталмаған автор мен Жаңа Англия пансионатының басқа тұрғындары арасында, олар тек кәсіптері, үстелдің жанында немесе басқа да сипаттамалары бойынша белгілі. Бұл тақырыптар қарттың күтпеген пайдасы туралы эсседен бастап, тұрғын үйдің ең жақсы жеріне дейін және әңгімелесудің сипаты туралы түсініктемелерге дейін. Кітаптың тоны ерекше янкилік және тақырыпқа өте күлкілі көзқараспен қарайды. Әр эссе әдетте эссе тақырыбына арналған өлеңмен аяқталады. Сонымен қатар, айтыс барысында айтысшы болғандар туралы өлеңдер де бар.

Жариялану тарихы

1830 жылы Холмс өзінің балалық шағындағы үйінен Кембриджге (Массачусетс штаты) көшіп, Бостон қаласындағы медициналық колледжде оқыған кезде пансионатта тұрды. Осы уақыт аралығында ол пансионаттағы өмірін егжей-тегжейлі баяндаған екі очерк жазды. Олар 1831 жылдың қарашасында және 1832 жылдың ақпан айында "The New England Magazine" журналында "Таңғы ас үстелінің автократы" деген атпен жарияланды. Кейіннен Холмс 1856 жылы "Атлантик айлық" журналын құруға, тіпті журналдың атауын беруге ықпал етті. Ол өзінің алғашқы саны үшін ертеректегі эсселерінің жаңа нұсқаларын таңғы асқа арналған әңгімеге негіздеп, өлең, әңгімелер, әзіл-аяң және әндерді қоса жариялады. Бұл очерктер 1858 жылға дейін кітап түрінде жинақталмаған.

"Таңғы ас" сериясы

Автократтан басқа, серияда ұқсас тақырыптар бойынша кейінгі очерктерден жасалған тағы екі том бар. Бірінші жалғасы "The Professor at the Breakfast Table" 1859 жылы жарық көрді. Оның екінші жалғасы "Таңғы ас үстіндегі ақын" 1872 жылы көп ұзамай жарық көрді. Бірінші серияның түпнұсқа "автократ" қайтыс болады және оның орнына Парижде оқыған дәрігер келеді, ол сондай-ақ жалғастыруда белгілі медициналық мектептің оқытушы мүшесі. Холмс сонымен қатар "Кішкентай Бостон" деген лақап атпен аталған кейіпкерді, Массачусетс штатындағы жақсы қалыптасқан отбасының соңғы тірі қалған мүшесін, ол Холмстің сатирикалық нұсқасы ретінде белгілі болды. Соңғы бөлім, "Таңғы ас үстіндегі ақын" (The Poet at the Breakfast Table) - қазіргі заманғы ғылыми идеяларды жақтаған "Уалым" деп аталатын кейіпкерге арналған. Бастапқы "Таңғы асқа арналған дастархан" кітабы мен оның соңғы бөлімінің арасындағы он бес жылдық айырмашылық оның алдыңғыларына қарағанда әлдеқайда жұмсақ және ностальгиялық ерекшеліктерге жол берді. Ол былай деп жазды: "Адамдар қартайған сайын, олардың естеліктері соншалықты ұзақ өмір сүреді, олар көбінесе ең қымбат дүние-мүлкін жоғалтуды ойлайды. Есімізге түскенде, еш нәрсе де кемелді бола алмайды".

Сыни жауап

Холмс очерктерін сыншылар мен оқырмандар жақсы қабылдады, ал олардың 1857 жылы The Atlantic Monthly журналына енгізілуі осы журналдың алғашқы табысына көмектесті. "Таңғы ас үстелінің автократы" атты кітап үш күннің ішінде он мың данаға сатылды. Ол Холмстың ең үздік туындысына айналды. Холмстің досы және жазушы Джеймс Рассел Лоуэлл кейіпкердің жалғаудағы "Автократтан" "Профессорға" ауысуы жақсы өзгеріс болды деп сенді, ол Холмсқа: "Маған жаңа Профессор ескі автократтан жақсырақ". Бірақ Лоуэлл оған кітаптағы кейбір теологиялық түсініктемелер туралы ескертіп: "Дін басылымдары саған қарсы шығады, бірақ олардың біреуін талқандасаң, қалған філістірлерге қарсы Самсонның қаруын жасай аласың", - деді.

Сурет галереясы

Август Хоппиннің 1858 жылғы басылымындағы суреттері (Phillips, Sampson Co.)