Кіріспе

Historia Caroli Magni ("Шарльз Ұлы тарихы"), Historia Karoli Magni et Rotholandi ("Шарльз Ұлы мен Роланның тарихы") немесе (Псевдо) Турпин хроникасы деп те аталады, бұл 12 ғасырдағы латын хроникасы, ол Карл Македонскийдің Испаниядағы жорықтары туралы аңыз материалдан тұрады. Хроникада ол Карл Македонскийдің замандасы, Реймс архиепискобы Турпиннің қолынан шыққан деп айтылған, бірақ ол ортағасырлық жалған деп анықталды. Бұл шығарма өте танымал болды және бүкіл ортағасырлық Еуропадағы хроникалар, көркем әдебиеттер мен иконографияда Карл туралы негізгі материал көзі болды. Гүлденген найзалар мен Ферракутустың өлімі Шартр соборының терезелерінде көрінеді.

Шығу тегі

Historia Caroli Magni-ді "История" деп атаған Псевдо-Турпин өзінің "Историясын" жазғанда (бұл 1130 жылға дейін емес) қайтыс болған Папа Калист II-нің атын қолдану арқылы шынайы деп танылды. Алайда, ол тарихи деректерге емес, әсіресе Chanson de Roland (Ролан жыры) салт-дәстүріне негізделген. Оның танымалдылығы 12 ғасырдың соңғы жартысынан басталғандай көрінеді, бұл эпостың нұсқалары жазыла бастаған кез. Г. Париж "Историяны" арнайы зерттеген, алғашқы бес тарауды Компостеланың монахы 11 ғасырда, ал қалғандарын 1109 және 1119 жылдар аралығында Венаның монахы жазған деп санайды, бірақ бұл кеңінен дау тудырады. Оның шынайы шығу тегі туралы ешқандай дәлел келтірілмеген.

Ортағасырлық қолжазбалар мен аудармалар

"Караолдың тарихы" бүкіл Еуропа бойынша үлкен табысқа ие болды. Бұл әңгіменің латын тіліндегі 158 және жергілікті тілдердегі 50-ден астам қолжазбалары бар. Бұл - "Каликстин кодексі" кітабының IV кітабы (Historia Turpini). Уэльске 14 ғасырға жататын, Гергесттің Қызыл кітабында және басқа да ерте қолжазбаларда кездесетін, онда ол Роландтың әндері мен Отинелдің романсы аудармаларымен бірге кездеседі.

Баспа басылымдары мен қазіргі заманғы аудармалар

"Тарих" алғаш рет 1566 жылы Франкфуртта басылып шыққан; мүмкін, ең жақсы басылым Фердинанд Кастецтің "Турпини historia Karoli magni et Rotholandi" (Париж, 1880) деп редакциялаған басылымы. Ол француз тіліне, сондай-ақ неміс, дания және ағылшын тілдеріне көп рет аударылған. Ағылшын тіліндегі аудармасын Томас Родд жазған. Ол Джон Турпинге (Лондон, 1812) тиесілі Ұлы Карл мен Орландоның тарихында бар. Ол Google Books-те PDF форматында, Internet Archive-де әртүрлі форматта және Kellcraft Studios Web Textures-те HTML-де қол жетімді. Родд түпнұсқалық дереккөздің бір бөлігі болып табылатын мазмұнды, сондай-ақ соңғы төрт тарауды қалдырған. Кевин Р. Пулдің суреттері, кіріспесі мен жазбалары бар жаңа ағылшын тіліндегі аударма 2014 жылы жарық көрді.

Қазіргі заманғы түсіндірмелері

Текстті сыншылар, ішінара, Жақыптың жолын (тексте аталған көптеген орындар Сантьяго-де-Компостелаға баратын зыярат жолы) және Реконкистаны насихаттайтын үгіт-насихат жұмысы деп санайды. Сонымен қатар, шығармада шансон де жести дәстүрінің салт аттылары дінге бағышталған крестоносцы үлгілері ретінде суреттеледі.