Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сику (, , сондай-ақ "сику", "сикус", "замполла" немесе испан zampoña) - андийлік дәстүрлі панпайпа. Бұл аспап сикури деп аталатын музыкалық жанрда қолданылатын негізгі аспап. Бұл әдет-ғұрып бойынша Анд тауларында кездеседі, бірақ көбінесе Титикака көлі айналасындағы Колласуйо немесе аймара тілінде сөйлейтін аймақтардағы музыкамен байланысты. Тарихи тұрғыдан алғанда, өңірдің күрделі таулы географиясы және басқа да факторлар себепті кейбір өңірлерде әр қауымның өзіне тән сику түрін, өзінің ерекше күйін, пішінін және өлшемін дамытады. Сонымен қатар, әр қауымның өз ойнау стилі қалыптасты. Бүгінде сику батыс музыкасының заманауи түрлеріне сәйкес стандартталды және оның дәстүрлі тамырларынан көшірілді.
Siku (, , also "sicu," "sicus," "zampolla" or Spanish zampoña) is a traditional Andean panpipe. This instrument is the main instrument used in a musical genre known as sikuri. It is traditionally found all across the Andes but is more typically associated with music from the Kollasuyo, or Aymara speaking regions around Lake Titicaca. Historically because of the complicated mountain geography of the region, and due to other factors, in some regions each community would develop its own type of siku, with its own special tuning, shape and size. Additionally each community developed its own style of playing. Today the siku has been standardized to fit in with modern western forms of music and has been transported from its traditional roots.
Сикуның тарихы
Сику (панпип) - Перу мен Боливияның аймараларынан шыққан, онда әйел таудан түсіп келе жатып сику ойнайды. Ең үлкен сикуда барлық ноталар (А G) болғандықтан және әйел үшін тым үлкен болғандықтан, олар жиі екі сику (әдетте кішірек) алады, олар басқа біреумен бірге ойналады, сондықтан олар бір-бірінен кейін үздіксіз ойнай алады және осылайша масштабтар толықтай ойналуы мүмкін. Әйелдер бір-бірімен қосылған соң, олар бір-бірімен музыкалық байланысқа түседі, бұл олардың дінінің бір бөлігі болып табылады, және олардың екеуі де өмірінің қалған бөлігінде бір-бірімен бірге аспапта ойнай алмайды. Әйелдер таудан түсіп келе жатқанда топқа бөлінеді, әр топ әр түрлі күйлерді ойнайды, содан кейін олар жиналғанда, барлық күйлерді біріктіріп, бір толық күйді жасайды. Сондай-ақ, әйелдер сику ойнап, жабайы ешкілерді өзіне тартады.
The siku (panpipe) is originally from the Aymaras of Perú and Bolivia, where a woman would play her siku as she came down from the mountains. Since the largest siku has every note (A G), and was too big for the woman, they often got two sikus (usually smaller ones) that would be played together with someone else, so they could play them continuously after each other and thus the scales could fully be played. Once the women partnered, they then became musically bonded with each other, as part of their religion, and neither could play the pipes with any other for the rest of their life. Women would also assemble into groups as they came down the mountains, each group would play different tunes, and as they got together, they would blend all the melodies together to create one complete melody. The woman also played the siku to attract wild goat that they would then harvest.
Дизайн
Сику әдетте бамбук бұтақтарынан жасалады, бірақ кондор қауырсындарынан, сүйектерден және басқа көптеген материалдардан жасалады. Сонымен қатар, дыбыстың сапасын өзгерту үшін бамбуктың әртүрлі түрлері қолданылады. Сонго немесе терең қабырғалы бамбук, әдеттегі терең қабырғалы бамбукқа қарағанда қаттырақ, көбірек резонанс береді, бірақ оның сынықтығынан аз таралған. Антарта әдетте "орманның қасқыры" деген мағынаны білдіретін "Ceja de la selva" деген жерде өсетін чуки немесе чахлья (Arundo donax) деп аталатын қамыс түрінен жасалады. Құбырлар бір немесе екі жолақты таяқпен (тіркеме) бір-бірімен ұсталып, трапеция тәрізді жазықтықты (жағадай) құрайды. Антаралардың көлемі әр түрлі, дыбыстары да әр түрлі. Сику екі қатар құбырлармен бөлінеді. Толық шкаланы орындау үшін әр нотаның қатарын ауыстырып отыру керек. Әдетте, екі музыкант сику ойнауға міндетті болатын, әрқайсысы бір қатарда аспапты ойнаған. Құралдың бір бөлігі - ира, екіншісі - арка деп аталады. Рухани тұрғыдан алғанда, ирә - еркек, арқа - әйел принциптеріне сәйкес келеді. Көптеген музыканттар екіге бөлінген кезде, бірінші Ira және екінші Arka ойнайды, бұл Анд музыкасына ерекше стереофоникалық дыбыс береді. Мысал келтіріңіз. Қазіргі кезде бір музыканттың екі қатарда да ойнағанын көру жиірек кездеседі, бірақ ауылдық ансамбльдер дәстүрлі ойнауды сақтайды.
Sikus are typically made from bamboo shoots, but have also been made from condor feathers, bone, and many other materials. Additionally, different types of bamboo are employed to change the quality of the sound. Songo, or shallow walled bamboo, gives a louder, more resonant sound than regular deep walled bamboo, but is less common due to its fragility. The antara are traditionally made from a type of cane known as chuki or chajlla (Arundo donax) that grows in the ceja de la selva, literally "the eyebrow of the forest". The pipes are held together by one or two strips of cane (ties) to form a trapezoidal plane (like a raft). Antaras are of different sizes and they produce diverse sounds. Siku is split across two rows of pipes. One must alternate rows with every note in order to play a complete scale. Traditionally, two musicians were required to play the siku, each one taking one row of the instrument. One part of the instrument is called ira, another arka. It is considered that spiritually ira corresponds to male principle and arka to female. When many musicians divide in two parts, first playing ira and second playing arka, this gives Andean music a distinctive stereophonic sound. Hear example. Now it is more common to see one musician playing both rows of the instrument together, but rustic ensembles retain traditional playing.
Түрлері
Сикуның ең кең таралған түрі - сику чаллада 13 түтік бар (ирада 6 және аркада 7), бірақ аз таралған сорттарда түтік саны көбірек және аз болуы мүмкін. Кейбірінде дыбыс сапасын өзгерту үшін аспаптың алдыңғы жағына қосымша ашық ұшы бар сабандар қолданылады. Табла сикуда барлық құбырлар бірдей ұзындықта кесіледі, сондықтан аспап төртбұрышты пішінде, бірақ камералардың нақты резонанстық ұзындығын реттеу үшін құбырлардың ішінде тұйықтар бар.
The most widespread variety of siku, siku ch'alla, contains 13 pipes (6 in ira and 7 in arka), but less common varieties may have more and fewer pipes. Some of them employ extra open ended reeds attached to the front of the instrument to change the sound quality. The tabla siku has all of the pipes cut to the same length, so the instrument is rectangular in shape but has stoppers inside the tubes to adjust the actual resonant length of the chambers.
Масштаб пен күйлеу
Сику диатоникалық шкаланы қолданады. Сику чалла Е минор / Г мажор, арка: D F# A C E G B және ира: E G B D F# A күйінде күйленеді. Қазіргі кезде 3 қатарлы хроматикалық шкаласы бар сикуның хроматикалық түймелі аккордеонға ұқсас би би биіктейді.
The siku uses a diatonic scale. Siku ch'alla is tuned in E minor / G major, arka: D F# A C E G B and ira:E G B D F# A. There are a contemporary varieties of siku with chromatic scale having 3 rows, with pitch distribution similar to chromatic button accordion.