Кіріспе

Homo sapiens түріндегі белоктарды кодтайтын ген 25kDa (SNAP 25) - адамдардағы 20p12.2 хромосомасында орналасқан SNAP25 генінің кодтауындағы НҚФ (N ethylmaleimide sensitive factor) қосылу белок рецепторының (t SNARE) белок. SNAP 25 - транс SNARE кешенінің құрамдас бөлігі, ол мембраналық синтез ерекшелігін ескереді және синтезді тікелей жүзеге асырады, бұл синаптылық көпіршік пен плазмалық мембраналарды біріктіретін тығыз кешенді құрайды.

Даму және эпилептикалық энцефалопатиялар (DEE)

SNAP 25- те патогенді гетерозиготалық де- ново миссенс немесе функцияның жоғалуы бар адамдарда көбінесе ерте басталған даму және эпилепсия энцефалопатиясы байқалады. Негізгі белгілері ақыл-ой қабілетінің нашарлауы, яғни, ауыр емес, ерте басталатын, негізінен екі жасқа дейін болатын ұстамалар. Тағы да жиі кездесетін белгілерге қозғалыс бұзылуы, мидың көру қабілеті бұзылуы және мидың атрофиясы жатады. Электрофизиологиялық зерттеулер аберрантты спонтанды нейротрансмиссияны себепші ретінде анықтады және құрылымдық кластерлі патогендік варианттар ұқсас синаптикалық фенотиптерге әкеледі деп болжайды.

Көңіл-күйдің төмендеуі мен гиперактивтілік бұзылуы (ККББ)

Синаптикалық Ca2+ реактивтілігін реттеуге сәйкес, тышқанда SNAP 25 генінің гетерозиготалық жойылуы зейін тапшылығы мен гиперактивтілік бұзылысына (АДСБ) ұқсас гиперактивті фенотипке әкеледі. Гетерозиготалық тышқандарда АДХД препараттарының бірі - Аддералдың белсенді компоненті декстроамфетамин (немесе Декседрин) гиперактивтіліктің төмендеуін байқаған. SNAP 25 генінің гомозиготтық deletions өлімге әкеледі. Қосымша зерттеуде SNAP 25 трансгенін гетерозиготты SNAP 25 мутант тышқанға қайта енгізудің жабайы типтегі тышқанға ұқсас қалыпты белсенділік деңгейін қалпына келтіре алатыны көрсетілген. Бұл SNAP 25 ақуыздарының төмен деңгейі гиперкинетикалық мінез-құлықтың себебі болуы мүмкін дегенді білдіреді. Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, адамдарда SNAP 25 генінің кем дегенде кейбір мутациялары ADHD-ға бейімдеуі мүмкін. SNAP 25 генінің 3 аударылмаған аймағындағы полиморфизмдерді анықтау ADHD диагнозы қойылған отбасылармен байланысты зерттеулерде анықталды.

Шизофрения

Шизофрениямен ауыратын науқастардың миындағы зерттеулер SNAP 25 белоктарының өзгерген деңгейлері мидың белгілі бір аймақтарына тән екенін көрсетті. Гиппокамп пен лобтық жамылғының Бродманның 10- аймағы деп аталатын аймағында SNAP 25 ақуызын экспрессиясының төмендеуі байқалды, ал SNAP 25 экспрессиясы Бродманның 9- аймағының цингулярлық қабығында және префронтальды жамылғысында көбейді. Мидың әртүрлі аймақтарында кездесетін SNAP 25 ақуызының әртүрлі деңгейлері кейбір шизофрениялық науқастарда көрініс тапқан қарама-қайшы психологиялық мінез-құлыққа (депрессиялық және гиперактивті) ықпал етеді деп ойланады. SNAP 25b ақуызында нүктелік мутациялар бар соқыр мас (Bdr) тышқан моделі күрделі фенотипті қамтамасыз етті, ол аномальді циркадтық ырғақ, үйлестірілмеген жүріс-тұрыс және жаңа заттарға / ойыншыққа қызығушылық танытпау сияқты мінез-құлықтарды қамтиды. Cre LoxP рекомбинациясынан жасалған басқа бір тышқан үлгісі, алдыңғы мидағы SNAP 25 генінің шартты нокауты (cKO) глутаматергиялық нейрондарда белсенді емес SNAP 25 генінің экспрессиясын көрсетті. Алайда, бұл cKO тышқандарының қабығында глютаматтың елеулі деңгейі анықталды. Бұл тышқандардың әлеуметтік дағдылары, оқу мен есте сақтау қабілеті нашарлады, кинестетикалық белсенділігі артты, қорқыныш реакциясы төмендейді, өзін-өзі күту, емделу қабілеті мен ұя салу дағдылары нашарлады. Клозапин және рилузол сияқты антипсихотикалық препараттар SNAP 25 cKO тышқанда экспрессияланатын шизофрениялық фенотипті едәуір төмендететіндігі дәлелденді. Альцгеймер ауруы бар науқастарда мидың бес түрлі аймағында SNAP 25 төмен деңгейі байқалады.

Биполярлық бұзылу

SNAP 25 генінің промоторындағы бір нуклеотидтік полиморфизм префронтальды қабықтағы SNAP 25b изоформасының экспрессия деңгейіне әсер ететіндігі дәлелденді. SNAP 25b- нің жоғары деңгейі синапстық берілуді және жетілуді бұзады, бұл ерте басталатын биполярлық бұзылысқа (EOBD) әкелуі мүмкін. SNAP 25 ең көп таралған изоформасы - бұл SNAP 25a, бұл мысықтарда дамудың алғашқы апталарында, бірақ ересек шақта өзгеріске ұшырап, SNAP 25b изоформасы мида артады. Бұл жасөспірімдерге жыныстық жетілу кезінде ЕОБД диагнозы қойылуымен байланысты. Ерте біполярлық бұзылудың өзі биполярлық бұзылудан гөрі шизофрениямен тығыз байланысты екендігі айтылған. EOBD- мен байланысты SNAP 25 (rs6039769) мононуклеотидтік полиморфизмі шизофренияға шалдыққан науқастардың қатерлілігін арттыратыны дәлелденді. Ботулиновый токсиндер А, С және Е SNAP 25-ті кесіп, клиникалық ботулизмде параличке әкеледі.

Эпилепсия

SNAP 25b изоформасының жойылуы тышқанда даму аномалиясы мен ұстамалар туғызатыны анықталды. SNAP 25a және ақуыздық синтаксиннің жоғары деңгейі нәрестелік эпилепсияда кездесетін ұстамалармен байланысты болып көрінеді. SNAP 25 миындағы есік ауруы эпилепсиямен ауыратын науқастардың сезімталдыққа ұшырауы мен сезімталдыққа ұшырауы сияқты ерекше фенотиптік мінез-құлыққа ие.

Оқу қабілеттері бұзылған

Coloboma гиперактивті мутант тышқан үлгісінде SNAP 25 ақуыз деңгейі қалыпты деңгейдің 50% - ға дейін төмендеді, деполяризацияланған допамин мен серотониннің нейротрансмиттерінің босауы, сондай- ақ глутаматтың босауы төмендеді. Глутамат деңгейінің төмендеуі жадының нашарлауына және оқу қабілетінің нашарлауына әкелуі мүмкін. SNAP 25 (rs363043, rs353016, rs363039, rs363050) кейбір полиморфизмдері бұрыннан бар неврологиялық аурулары жоқ науқастардың танымдық мінез- құлқына, атап айтқанда, интеллект коэффициентіне (IQ) әсер ететіндігі дәлелденді.

Жаңа туған нәрестелердің дамуы

SNAP 25 протеинінің экспрессиялануын жыныстық гормондардың деңгейі өзгерте алады. Эстрогенге қарсы препаратты қабылдаған еркек тышқандар SNAP 25 деңгейінің 30% - ға төмендеуін, ал эстроген немесе тестостеронмен емделген әйелдер SNAP 25 деңгейінің 30% - ға жоғарылауын көрсетті. Қосымша зерттеулер көрсеткендей, егер анасы жүктілік кезінде адам тұмауының вирусына ұшыраса, жаңа туған тышқандардың миында гиппокамптағы SNAP 25 деңгейі өзгерген.