Кіріспе
Британдық азаматтық қорғаныс бағдарламасы
Әуе шабуылына қарсы іс-қимыл (ARP) – Ұлыбританияда азаматтарды әуе шабуылдарының қаупінен қорғауға бағытталған бірқатар ұйымдар мен нұсқаулықтарды білдіреді. Үкімет 1920 және 30-шы жылдары әуе шабуылына қарсы іс-қимыл мәселесіне көбірек назар аударды, ал 1937 жылы бомбалау оқиғалары туралы хабарлау үшін Рейд-уордендер қызметі құрылды. Әр жергілікті кеңес АРП күзетшілерін, хабаршыларды, жедел жәрдем жүргізушілерін, құтқару топтарын ұйымдастыруға және полициямен, өрт сөндіру бригадаларымен байланыс орнатуға жауапты болды. 1939 жылдың 1 қыркүйегінен бастап АРП күзетшілері "қараңғылық" режимін енгізді. Жау бомбалаушыларының нысаналарын анықтауына мүмкіндік бермеу үшін барлық жеке тұрғын үйлерде, коммерциялық ғимараттарда және фабрикаларда ауыр перделер мен жалюзилер орнатылуы тиіс болды. Blitz кезінде жаудың бомбалауы күшейген кезде АРП қызметтері бомбалау оқиғалары туралы хабарлау және оларды жоюда маңызды рөл атқарды. Олар әуе шабуылының дабылын (сиренасын) басқарды және адамдарды уақытша баспаналарға бағыттады. Әйелдер Еріктілер қызметі арқылы АРП қызметтеріне қатысты. Көмекші өрт сөндіру қызметі 1938 жылы жергілікті өрт сөндіру қызметтерін қолдау үшін құрылды, ал 1941 жылы Ұлттық өрт сөндіру қызметіне біріктірілді. 1941 жылдан бастап АРП ресми түрде Азаматтық қорғаныс қызметі деп атала бастады, бұл оның сол кездегі кең ауқымды міндеттерін көрсетеді. Соғыс жылдарында Азаматтық қорғаныс қызметінің шамамен 7000 қызметкері қаза тапты. 1949 және 1968 жылдар аралығында Азаматтық қорғаныс қызметінің көптеген функциялары Азаматтық қорғаныс корпусы арқылы қайта жандандырылды.
Шығу тегі
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания цеппелиндер мен Гота бомбалаушыларынан бомбаланды және болашақтағы кез келген соғыста азаматтық халықты кең ауқымды әуеден бомбалаудың маңызды рөл атқаратыны болжалды. 1924 жылы Империялық қорғаныс комитеті азаматтық халықты әуе шабуылынан қорғау үшін қандай шаралар қолдануға болатынын қарастыру үшін кіші комитет құрды. Жаңа комитет, «Әуе шабуылына қарсы іс-қимыл» деп аталды, оны сол кездегі Лорд Приви-Сил, сэр Джон Андерсон басқарды. Келесі он жыл ішінде бұл комитет жаңа әуе қаруларын жасау мәселелерін және оның азаматтық халыққа тигізетін ықтимал әсерін зерттеді. Бірінші дүниежүзілік соғыста газ шабуылдарын қолдану комитеттің шешімдеріне үлкен әсер етті, ал газ маскалары арқылы қорғану комитет қабылдаған маңызды шешім болды. Әрбір адамға газ маскасы қажет болды, яғни шамамен 40 миллион дана керек еді. Әуе қорғаныс үйлерін салу, халықты эвакуациялау және қараңғыландыру талаптарымен бірге бұл пассивті әуе қорғанысы деп аталды. 1930 жылдары Адольф Гитлер мен нацистік Германияның қайта қарулануына байланысты 1935 жылдың наурыз айында Ішкі істер министрлігінің қосымша комитеті – «Әуе шабуылына қарсы іс-қимыл» (АРП) департаменті құрылды. Бұл департамент бұрынғы кіші комитеттерді алмастырып, британдық пассивті әуе қорғанысына жауап берудің жалпы бақылауын қолына алды. 1937 жылдың сәуір айында 800 000 ерікті іздеу мақсатымен «Әуе шабуылы күзетшілері» қызметі құрылды (1938 жылдың ортасына дейін шамамен 200 000 адам қосылды, ал 1938 жылдың қыркүйегіндегі Мюнхен дағдарысынан кейін тағы 500 000 адам тіркелді). Герника бомбалаудан кейін Gaumont British британдық кинотеатрларда әуе шабуылы қауіпсіздігі туралы кинохроникалық фильмдерді көрсетуге кірісті. Күзетшілер халыққа АРП бойынша кеңес берді, бомбалар және басқа да оқиғалар туралы хабарлауға жауапты болды және 1938 жылдың мамырында Әйелдер еріктілік қызметіне қосылды.
Жарық
1940-1941 жылдардағы бомбалау кезінде ARP қызметтерінің маңызы арта түсті. ARP басқару орталықтары әуе шабуылы дабылын беретін, ал күзетшілер адамдарды бомбалаудан қорғауға арналған жайларға жинап, өз секторындағы бомбалардың түсуін қадағалап отыратын. Күзетшілер бомба жарылған жерге тап болған жағдайда, шұғыл көмек шақырып, жеңіл жарақат алғандарға алғашқы медициналық көмек көрсетіп, кішкентай өрттерді сөндіретін (жану құрылғыларына құм төгеп). Басқа ARP бөлімдеріне алғашқы көмек көрсетушілер, жеңіл және ауыр құтқарушылар, жарақаттыларды тасымалдаушылар және хабар жеткізуші ұлдар мен қыздар (күзетшілерден хабарларды велосипедпен жеткізіп жүретін) кіретін. Басқа да міндеттеріне бомбадан зардап шеккен аудандарда тәртіп сақтауға көмектесу және үйінен шығып қалған тұрғындарға көмектесу кіретін. Сондай-ақ, ресми құтқару қызметтері келгенше төтенше жағдайды бақылауда ұстау міндеті де оларға жүктелді. 1939 жылдың 1 қыркүйегінен бастап ARP күзетшілерінің бір бөлігі толық уақытпен жұмыс істеп, жалақы алды (ерлерге 3 фунт, әйелдерге 2 фунт), бірақ көпшілігі толық жұмыспен қатар ARP міндеттерін орындайтын еріктілер болды. Күзетшілер аптасына шамамен үш түнді кезекшілікте өткізуге тиіс болды, бірақ бомбалау күшейген кезде бұл көрсеткіш едәуір артты. Әр алты күзетшінің бірі әйел болды, ал ерлердің арасында Бірінші дүниежүзілік соғыстың көптеген қатысушылары болды.
Униформа
Соғыс басталғанда АРП күзетшілерінің арнайы формасы болмады, бірақ олар өз киімдерін киді (күзетшілер азаматтық киімдеріне қапталға, жең таспасы және белгілер тақты) және 1939 жылдың қазан айында қызыл түсті "ARP" белгісі бар "bluette" комбинезондарымен қамтамасыз етілді. АРП құрылғаннан 1939 жылға дейін белгілер Корольдік монета жасау орталығында стерлинг күмісінен жасалды, ерлерге ай тәрізді түйме тесігімен бекітілетін болса, әйелдерге шыны брошь түрінде берілді. 1940 жылдан бастап белгілер базалық металдан жасала бастады. 1941 жылдың мамырынан бастап толық уақытты және тұрақты жартылай уақытты күзетшілерге қара көк майдандық форма мен берет берілді. Әйелдерге де қара көк серж матадан тігілген төрт қалталы көйлек пен юбка берілді. Соғыс кезінде Ұлыбританияда шамамен 1,4 миллион АРП күзетшісі болды. Толық уақытты АРП қызметкерлерінің саны 1940 жылдың желтоқсанында 131 000-нан асты (олардың шамамен 20 000-ы әйелдер еді). 1944 жылы жаудың бомбалау қаупі азайғандықтан, толық уақытты АРП қызметкерлерінің саны шамамен 67 000-ға дейін төмендеді (олардың 10 000-ы әйелдер еді). 1944 жылы еріктілердің саны 800 000-ға жуық болды (олардың 180 000-ы әйелдер еді).
Медальдар
Көптеген күзетшілер өз қызметтік міндеттерінен әлдеқайда асып түсті, және "Лондон Газеті"-ндегі медальдар туралы мәліметтер оны көрсетеді. Джордж Крестімен марапатталған алғашқы ARP күзетшісі Томас Альдерсон болды, ол 1940 жылы Бридлингтонда азаматтардың өмірін сақтап қалғандығы үшін осы марапатқа ие болды.