Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстағы танымал белгі және мем – граффити

«Килрой мұнда» – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кең таралған мем, көбінесе граффити түрінде кездеседі. Оның пайда болуы туралы әртүрлі пікірлер бар, бірақ бұл фраза және оның ерекше суреті 1940 жылдары американдық әскерлермен байланысты болды: қалың шашы жоқ, бірақ кейде шашы бар, ірі мұрынымен қабырғадан қарап тұрған және саусақтарымен қабырғаны ұстап тұрған адам. Ұлыбританияда бұл мем «Мырза Чад» немесе жай ғана «Чад» деген атпен танымал болды. «Чад» кейіпі 1938 жылы британдық карикатурист салған суреттен шыққан болуы мүмкін, яғни «Килрой мұнда» фразасынан бұрын пайда болған. Дейв Уилтонның сөзінше, «Соғыс жылдары Чад пен Килрой кездесіп, одақтас елдердің бірлігінің рухымен бірігіп кетті, британдық сурет американдық фразаның үстіне салынды». Граффитиге шабыт берген Килрой есімді нақты адам болды ма, әлі белгісіз, бірақ жылдар бойы осыған қатысты түрлі мәлімдемелер жасалды.

Фразаның пайда болуы және қолданылуы

Бұл тіркес АҚШ әскери қызметшілері арқылы пайда болған болуы мүмкін, олар суретті және "Килрой мұнда болды" деген жазуды қабырғаларға және олар орналасқан, лагерь құрған немесе барған басқа жерлерге салған. "Лайф" журналындағы бір жарнамада Екінші дүниежүзілік соғыстағы әскери қызметшілердің "қай жағаға шабуыл жасаса да, алдынан "Килрой мұнда болды" деген жазуды көретінін" айтқан. Brewer's Dictionary of Phrase and Fable бұл әсіресе Ұлыбританияда байқалған кезде Әуе тасымалы басқармасымен байланысты екенін көрсетеді. Бір кезде граффити (Чад) және лозунг ("Килрой мұнда болды") біріккен болуы керек. 1937 жылғы бұл тіркестің ертерек мысалдары расталмаған. Бір әңгіме бойынша, неміс барлауы бұл жазуды американдық жабдықта тапқан. Бұл Адольф Гитлердің Килройдың жоғары деңгейдегі одақтас тыңшысының аты немесе кодовое аты болуы мүмкін деп ойлауына себеп болған. 1945 жылғы Потсдам конференциясында Сталиннің VIP дәретханасында "Килрой мұнда болды" деп жазылғаны туралы әңгіме тарады, бұл оны көмекшілеріне Килрой кім екенін сұрауға итермеледі. Соғыс фотографы Роберт Капа 1944 жылғы желтоқсанда Бастонь шайқасында бұл тіркестің қолданылуын атап өтті: "Тастап кетілген қораның қара, күйген қабырғаларында ақ бояумен генерал Энтони МакАулифтің сарбаздарының мына сөзі жазылған: КИЛРОЙ МҰНДА ҚАЛДЫ".

Фу келді .

Digger History, Австралия және Жаңа Зеландия қарулы күштерінің ресми емес тарихы, Фу туралы былай дейді: "Ол теміржол вагондарының қабырғаларына жазылған, Бірінші дүниежүзілік соғыста 1-ші АИФ қызмет еткен барлық лагерьлерде кездескен және өзін баршаға сезіндірген". Егер осылай болса, онда "Фу болды" деген жазу американдық "Килрой болды" деген нұсқасынан шамамен 25 жыл бұрын пайда болған. Австралия Корольдік әуе күштері Фуді гремлин деп есептеген. Фу сөзі "Forward Observation Officer" (алғы шептегі бақылау офицері) деген сөздердің бас әріптерінен шыққан деген болжам бар.

Нағыз Килройлар

Оксфорд ағылшын тілінің сөздігінде Килрой "мифтік тұлғаның аты" деп ғана айтылған. Джеймс Килрой 1930-шы жылдары Бостон қалалық кеңесінде қызмет еткен және Массачусетс штатының заң шығарушы органында Роксбери ауданын өкілдік еткен. Соғыс кезінде ол Куинсидегі Фор-Ривер кеме құрылыс кешенінде ниеттеушілердің орнатқан ниеттемелерінің саны бойынша төленетін жұмысын тексеруші болып жұмыс істеді. Инспекторлар әдетте кішкентай борпен белгі қоятын, ал ниеттеушілер оны өшіріп, жұмысы үшін екі есе ақы алуға тырысатын. Осыған жол бермеу үшін Килрой тексеріп, бекіткен жұмысына "Килрой осында болды" деген фразаны ұзақ сақталатын бояумен жазған. 1946 жылы Америкалық көлік қауымдастығы өткізген бәйгеге 40-тан астам адам осы фраза мен суретін өзі жасады деп мәлімдеме жасады, бұл бәйгенің мақсаты құбылыстың пайда болуын анықтау болған. "Фраза мен аңыз сөздігі" бұл оқиғаның мүмкін шығу тегі екенін айтады, бірақ "фраза кездейсоқ пайда болды" деген пікірді келтіреді.

Чад

[[Файл:KilroySchematic.svg|оң жақта|қолданба|Кильрой/Чад RLC тізбегі ретінде бейнеленген, жолақты тоқтату сүзгісін жасау үшін құрастырылған, алғаш рет Томас Пинчонның 1963 жылғы V романында суреттелген. Ол көбінесе иірілген шашы бар, ол сұрақ белгісіне ұқсайтын және көзінде кресттермен бейнеленген. "Wot, no ?" фразасы "Чад" сөзінен бұрын пайда болған және doodle-дан бөлек кеңінен қолданылған. Чадты алғаш рет британдық карикатурист Джордж Эдвард Чаттертон 1938 жылы суреттеген болуы мүмкін. Чаттертонға "Чат" деген лақап есім берілген, ол кейін "Чад" болып өзгеруі мүмкін. Life журналы Чадтың REME-ден шыққандығын болжады және ауыспалы ток символының Чадқа ұқсайтынын (түз сызық арқылы синустық толқын), оның көзіндегі плюс және минус белгілерінің полярлықты білдіретінін, ал саусақтарының электр кедергілерінің символы екенін атап өтті. The Guardian газеті 2000 жылы "Мырза Чад" электр тізбегін бейнелейтін схемаға негізделгенін болжады. Бір тілші Дики Лайл есімді адамның 1941 жылы RAF Ятесбериде болғанын және инструктор бөлмеден шыққан кезде схеманың нұсқасын суреттеп, астына "Wot, leave no?" деп жазғанын айтты. Бұл идея 2005 жылы BBC-ге ұсынылған материалда қайталанды, онда 1941 жылы Линкольнширдегі Гейнсборо қаласындағы радар лекторының оқиғасы қамтылды, ол схема диаграммасын "WOT! Электрон жоқ па?" деген сөздермен салған. Life журналы RAF-та "Думи" қолданылғанын жазды. 1946 жылы Австриядағы пойыз вагондарында "Wot—no Fuehrer?" фразасымен бірге Мырза Чадтың суреті болған. Рационирование азайған сайын, әзіл де сиреп кетті. Мультфильм кейде "Килрой осында болды" деп көрінеді, бірақ "Чад" және оның шағымдары ұзақ уақыттан бері танымал болмайды, бірақ оларды кейде қабырғаларда және танымал мәдениетте кездестіруге болады.

Смоу

1946 жылы «Милвоки Журналы» Килрой құбылысы туралы жазғанда, бұл суретті «Килрой осында болды» деген сөздің еуропалық баламасы ретінде «Смоу» деп сипаттады. Сондай-ақ, Африкада «Смоу» Клем деп аталған. «Килрой осында болды» деген жазудың қасына көбінесе «Смоу да осында болды» деп қосылған. Килрой радиошоулар мен комикстердің арқасында соғыстан кейін қайтадан қызығушылық тудырғанмен, «Смоу» есімі 1946 жылдың соңына қарай жоғалып кетті. 1998 жылы бір B-24 ұшқышы «Смоу» мен Килройдың екі бөлек кейіпкер екенін айтты (Килрой ешқашан суреттелмеген) және «Смоу» дегені «Еуропаның қайғылы адамы» дегенді білдіреді деп болжады. 1962 жылы «Life» журналына хабарлағандар Клем, Мистер Чэд немесе Люк – Жұлдыз деп аталған тұлғаның аты екенін, ал Килрой суреттелмегенін мәлімдеді. Редактор бұл есімдер соғыстың басында синоним болғанын, бірақ кейіннен жеке-жеке кейіпкерлерге айналғанын айтты.

Басқа атаулары

Көптеген елдерде осыған ұқсас суреттер кездеседі. Герби (Канада), Оверби (Лос-Анджелес, 1960-шы жылдардың соңы), Flywheel, Private Snoops, The Jeep және Клем (Канада) – осы суреттердің басқаша атаулары. 1946 жылғы қарашада Billboard журналында пластикалық "Килройлар" туралы жарнамада Клем, Хеффингер, Люк-Спук, Сму және Стинки аттары да қолданылған. Люк-Спук – B-29 бомбалаушысының аты, ал оның алдыңғы бөлігіндегі суреті doodle-ге ұқсайды және оның Сиэтлдегі Боинг зауытында жасалғаны айтылады. Чилиде бұл сурет "сапо" деп аталады.

Танымал мәдениетте

Питер Виерек 1948 жылы: «Құдай Килрой сияқты. Ол да бәрін көреді» деп жазды. Граффити New Directions баспасының алғашқы басылымының мұқабасында пайда болды. Исаак Азимовтың 1955 жылғы «Хабар» әңгімесінде граффити авторы ретінде 30-шы ғасырдан келген Джордж Килройдың уақыт саяхаты жасағаны көрсетіледі. Кен Янг 1968 жылғы 25 желтоқсанда «Рождество қарсаңындағы түн» поэмасына пародия жазып, оны Аполлон-8 ғарыш кемесіне жіберді. Пародияда: «Оның таңғалар көздеріне не көрінді, тіпті «Килрой осында болды» деген жазуы бар Burma Shave белгісі» деген жолдар бар еді. 1975 жылы M*A*S*H телесериалының «Автобус» атты эпизодында Хоуки Пирс (Алан Алда) шаң басқан автобус терезесіне «Килрой» деп жазады, ал Б. Дж. Хунникат (Майк Фаррелл) терезеден сыртқа қарайды, қолы мен мұрны терезе жиегіне тиеді. 1983 жылы Styx рок-тобы «Килрой осында болды» атты жетінші студиялық альбомын шығарды. Альбом жеңіл рок-опера ретінде құрылған, ол «рок-н-роллға бейімсіздер» деп танылған Роберт Килрой атты рок-н-ролл орындаушысының тарихын баяндайды. Оны Musical Morality (MMM) тобы мен оның негізін қалаушы доктор Эверетт Райтхюсс футуристикалық түрмеге қамап қояды. Джонатан Ченс (гитарист Томми Шоу рөлінде) «Мистер Робото» әнінің соңында Килроймен кездескенде, Килрой бетпердені шешіп, «Мен Килроймын! Килрой!» деп айқай салады, осымен ән аяқталады. Килрой 1997 жылғы 19 наурызда шығарылған Жаңа Зеландияның №1422 маркасында да бейнеленген. 2009 жылғы «Community» американдық комедиялық телесериалының титрлерінде екі Килрой суреті қағазтан жасалған бақсының ішкі жағына көк түсті сиямен салынған, олардың мұрындары бас рөлдегі актер Джоэл МакХейл атының «L» әрпін құрайды.