Қорғаныңыз және тірі қалыңыз: Ядролық шабуыл кезінде азаматтық қорғаныс туралы кеңестер

Кіріспе

1974–1980 жылдарғы Ұлыбританияның қоғамдық ақпараттық науқаны, Doctor Who аудиоспектаклі.

Protect and Survive азаматтық қорғаныс жөніндегі қоғамдық ақпараттық науқаны болды. 1974 және 1980 жылдар аралығында Ұлыбритания үкіметі тарапынан жасалған бұл науқанның мақсаты, ядролық шабуыл кезінде халыққа өзін қалай қорғау керектігі туралы кеңес беру болды. Науқанға буклет, газет жарнамалары, радио хабарлары және қоғамдық ақпараттық фильмдер кірді. Бұл серия бастапқыда тек ерекше жағдайларда ғана таратуға арналған еді, бірақ ол халықтың қызығушылығын қоздырып, 1980 жылы сәл өңделген түрі жарияланды. Өте даулы тақырыбы мен жариялану жолының ерекшелігіне байланысты Protect and Survive науқанының мәдени әсері, көптеген басқа қоғамдық ақпараттық науқандарға қарағанда зор әрі ұзаққа созылды.

Шығу тегі

"Қорған және аман қал" 1938 жылғы "Әуе шабуылынан үйді қорғау" атты азаматтық қорғаныс парақшаларынан бастау алды. Бұл парақшалар үй иесіне әуе шабуылы кезінде не істеу керектігін түсіндірді. Соғыс сипаты мен геосаяси жағдайдың өзгеруімен бұл парақшалар дамыды, 1957 жылы "Сутектік бомба" деп жаңартылып, кейін 1963 жылы "Ядролық шабуылдан қорғану туралы үй иесіне кеңес" болып өзгерді. 500 000 данада шығарылған бұл құжат, жарияланған кезде берілген кеңестердің негізін түсіндірмеуі және оның себептерін жеткізбеуі салдарынан көпшілік пен үкімет тарапынан сынға ұшырады. Есептеу комитеті де кеңеске таңданып, оны қайтарып алуды талап етті. Азаматтық қорғаныс қызметкерлері Парламент Мәжілісінің отырыстарына шақырылып, көтерілген барлық сын-пікірлерге жауап берді. 1963 жылғы парақшаға 1964 жылы шығарылған "Азаматтық қорғаныс ақпараттық бюллетеньдері" атты қоғамдық ақпараттық фильмдер сериясы қосылды. Бұл фильмдер төтенше жағдайда көрсетілуі тиіс еді. 1963 жылы дайындалған парақшаларға ұқсас буклеттер Питер Уоткинстің 1965 жылғы BBC-нің "Соғыс ойыны" атты даулы деректі фильмінде қысқа уақытқа пайда болды, онда олар үйлерге таратылды. 1964 жылғы бюллетеньдер фильмде көрсетілмеді. "Қорған және аман қал" парақшасындағы радиациялық қорғаныс кеңестері 1960 жылдардағы радиациялық қорғаныс эксперименттеріне негізделген, ол Ішкі істер министрлігінің ғылыми кеңесші бөлімінің Дэниел Т. Джонс өзінің "Тұрғын үйлердегі ядролық қорғаныс құрылымдарының радиациядан қорғау мүмкіндігі" атты есебінде жарияланды. Бұл есеп "Тұрғын халық үшін қорғаныс құрылымдары", Вашингтон, Колумбия округі, 19–23 сәуір 1965 ж. өткен симпозиум материалдарында жарияланды. Жарылыс әсері кобальт-60 гамма сәулелерінің енуін өлшеу арқылы көрсетілді, оның орташа энергиясы 1,25 МэВ (екі гамма сәулесі, 1,17 және 1,33 МэВ). Бұл гамма сәулелерінің орташа 0,7 МэВ-тан әлдеқайда жоғары. Толық хат-хабарлар Ұлттық мұрағатта қолжетімді. Сценарий кейінірек "Қорған және аман қал" сериясына ұқсас тіл мен стильді қолданды. Әсіресе, ол азаматтардың өз үйлерінде қалу қажеттігін атап өтті. Орталық ақпарат басқармасының 1974 жылғы 12 наурыздағы Ішкі істер министрлігіне, ұсынылып отырған буклет туралы ақпарат сұрап жіберген хаты былай деп жазылған: "Осы арада маған үй иесіне арналған қайта қарастырылған кеңестеріңіздің көшірмесін жіберсеңіздер, риза болар едім. Мен бұл ресми хабарландырудың мәтінін құрайды деп ойлаймын және Проберт сіздің Ақпараттық бөліммен талқылаған нәрсе - қоғамдық кеңестер туралы буклет шығару." Бұған 1974 жылдың 15 наурызында Ішкі істер министрлігі жауап берді, мұндай буклет шығарылып жатқанын және олар теледидарда да осындай ақпаратты көздеп отырғанын анық айтты. Бұл қызығушылықтың толқынына 1979 жылдың желтоқсанында The Times газетіне көптеген хаттар келіп, Ұлыбританияда азаматтық қорғаныс шаралары қандай деп сұрасты. Содан кейін 1980 жылдың 19 қаңтарында Times газетінің жетекші мақаласы: "Британияда "Қорған және аман қал" атты Ішкі істер министрлігінің кітапшасы қол жетімді емес" деп жазды. "Қорған және аман қал" кітапшасының күтпеген жариялануынан кейін, Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік министрі Леон Британ, 1980 жылдың 20 ақпанында Парламент Мәжілісінде бұл тақырыпқа жауап беріп, былай деді: "Ішкі істер министрлігінің "Қорған және аман қал" атты кітапшаны шабуыл жақын болғанда жарияламау туралы шешіміне назар аударылды. Бұл құпия кітапша емес, оның құпиясы да жоқ. Ол барлық жергілікті билік органдарына, полиция және өрт сөндірушілерге және Эсингвольдтегі Ішкі қорғаныс колледжінде курстарға қатысқандарға қол жетімді болды. Ол қызығушылық танытқан парламенттік мүшелерге және журналистерге көрсетілді. Ол жарияланбады, себебі ол соғыстың жақын арада басталатыны туралы айқын халықаралық дағдарыс кезінде таратылу үшін шығарылды және оны тарату ең үлкен әсерге ие болады деп есептелді." Министрдің айтуынша, Ішкі істер министрлігі азаматтық қорғаныс туралы 200-ден астам хат алды. Пресса мен парламенттің "Қорған және аман қал" тақырыбына, сондай-ақ Би-Би-Сидің Newsnight бағдарламасының науқанына назар аударған эпизодынан кейін үкімет 1980 жылдың мамырында "Қорған және аман қал" кітапшасын жариялауды шешті.

Protect and Survive had its origins in civil defence leaflets dating back to 1938, titled The Protection of Your Home Against Air Raids. These advised the homeowner on what to do in the event of air attack. This evolved as the nature of warfare and geopolitics changed, with the pamphlets updated first into The Hydrogen Bomb in 1957, and later into Advising the Householder on Protection against Nuclear Attack in 1963. This document, of which 500,000 copies were made, garnered considerable public and government criticism when it was first released for its lack of explanations or conveyance of the reasoning behind the advice that was given. The Estimates Committee were similarly bemused by the advice, calling for its withdrawal. Civil defence personnel were summoned to House of Commons meetings in which they responded to all the points of criticism that were raised. The 1963 pamphlet was then accompanied by a series of public information films produced in 1964, called Civil Defence Information Bulletins. These films were intended to be broadcast in a state of emergency. Pamphlets similar to those prepared in 1963 briefly appeared in Peter Watkins' controversial 1965 BBC docudrama The War Game, in a scene where they were distributed to people's homes. The 1964 bulletins were not depicted in the film. The fallout radiation advice in Protect and Survive was based on 1960s fallout shelter experiments summarised by Daniel T. Jones of the Home Office Scientific Advisory Branch in his report, The Protection Against Fallout Radiation Afforded by Core Shelters in a Typical British House which was published in Protective Structures for Civilian Populations, Proceedings of the Symposium held at Washington, D. C., 19–23 April 1965, by the Subcommittee on Protective Structures, Advisory Committee on Civil Defense, US National Academy of Sciences, National Research Council. The fallout radiation was represented by measurements of the penetration of cobalt 60 gamma radiation, which has a high mean energy of 1.25 MeV (two gamma rays, 1.17 and 1.33 MeV). This is considerably more penetrating than the mean 0.7 MeV of fallout gamma rays. with the full correspondence made available to the public via The National Archives. The script used very similar language and style to the later Protect and Survive series. In particular, it emphasised the need for citizens to remain in their homes, from the Central Office of Information, dated 12 March 1974, a request for information from The Home Office about a proposed booklet read as follows:

Meanwhile I should be grateful if you could let me have a copy of your revised advice to the householder. I will assume that this will form the text of the Official Announcement and that what Probert is discussing with your Information Division is the production of a booklet on public advice. This was replied to on 15 March 1974 by the Home Office, clearly stating that such a booklet was being produced, and that they were also targeting the same information at television: This wave of interest had been preceded by numerous letters to The Times in December 1979 questioning what Civil Defence arrangements were in place in the UK. This was then followed by a Times leader on 19 January 1980 which noted that: "In Britain, a Home Office booklet "Protect and Survive" remains unavailable." Following this unexpected publicity for Protect and Survive, The Minister of State at the Home Office, Leon Brittan, responding on the subject in the House of Commons on 20 February 1980 said that:

attention has been focused on the decision of the Home Office not to publish, in advance of an imminent attack, the pamphlet entitled "Protect and Survive". It is not a secret pamphlet, and there is no mystery about it. It has been available to all local authorities and chief police and fire officers and to those who have attended courses at the Home Defence College at Easingwold. It has been shown to interested members of parliament and to journalists. It has not been published, for the simple reason that it was produced for distribution at a time of grave international crisis when war seemed imminent, and it was calculated that it would have the greatest impact if distributed then. The Minister then went on to say the Home Office had received over 200 letters from the public on civil defence. Following the press and parliamentary focus on Protect and Survive, as well as an episode of the BBC's Newsnight programme which focused on the campaign, the government chose to publish the Protect and Survive booklet in May 1980.

Саяси реакция

Ядролық қарусыздану науқаны сияқты ұйымдар бұл кітапшаның ядролық соғыстан аман қалуға болатындығы туралы идеяны танымал ету арқылы, мұндай соғыстың болу ықтималдығын арттыратынын мәлімдеді. Наразылық білдірген ұйымдар кітапшаның көптеген даналарын басып, сатты, өйткені кітапшаны көп оқу үкімет саясатын әшкерелейтініне сенді. Е. П. Томпсонның "Протест және аман қалу" және "Қоралсыздандыру ақпараттық тобының" "Қорғаныс: Кімді қорғайды?" сияқты қарсы памфлеттері бұл кітапшадағы аргументтерге жауап берді.

Медиа

"Қорғану және аман қалу" жобасының мақсаты – британдықтарға, негізінен телерадио арқылы, ядролық шабуылдан қалай қорғану және аман қалу туралы нұсқаулар беру болған. Хабарлар үй иелері үшін есте сақтау құралы ретінде қызмет ететін кітапшамен толықтырылуы тиіс еді; кітапшаның кейін британдық мәдениетте кең танылуына қарамастан, жоба бастапқыда телерадио хабарларын басты бағыт ретінде көздеген, ал кітапша кейін бекітілген. 1981 жылы бұл екі кітапшамен күшейтілді: "Үйдегі ядролық бекіністер" – үй жағдайында бекініс салу тәсілдерімен және "Үйдегі ядролық бекіністер – Техникалық нұсқаулар" – ұзақ мерзімді және тұрақты бекіністерді жобалау мен салу бойынша нұсқаулар, олардың кейбіреулері күрделі жобаларды қамтыды. Ядролық шабуыл қаупі күшейсе, кітапшалардың мазмұны ұлттық газеттерде жарияланатын болды. "Қорғану және аман қалу" жобасына қатысты кең таралған сынға жауап ретінде 1981 жылдың қараша айында Ішкі істер министрлігі "Азаматтық қорғаныс: Неге бізге қажет" атты кітапты басып шығарды, онда азаматтық қорғаныстың қажеттілігін қорғауға тырысты.

Радио

Бағдарламаның бір бөлігі ретінде радиоға тарату үшін жазбалар жинағы дайындалды. Бұл жазбалар фильмдерден сәл ерекшеленеді, себебі дауысты Патрик Аллен емес, ер және әйел дауыстарымен жасады. Сонымен қатар, нұсқаулық мәтіннің кейбір бөлімдері де сәл өзгертілді. Бұл жазбалардың шағын бөлігі "Threads" фильмінде естіледі деген болжам бар, алайда Билл Кемп кейіпкері ішкі есіктерді алып тастауды талқылаған сахнадағы дауыс актермен қайта жазылған.

Мәдени әсері

Бағдарлама 1980 жылдардың басындағы Ұлыбританияның танымал мәдениетіне, әсіресе музыкаға айтарлықтай әсер етті. Рок-тобы Jethro Tull 1980 жылғы "A" альбомында "Protect and Survive" әнін жазды, ал хардкор панк/D beat тобы Discharge 1982 жылғы "Hear Nothing See Nothing Say Nothing" альбомы үшін Э. П. Томпсонның ядролық қаруға қарсы манифесітінен аталған "Protest and Survive" трегін жазды. Осымен байланысты қоғамдық ақпараттық фильмдерді оқыған актер Патрик Аллен, 1984 жылы Frankie Goes To Hollywood тобының "Two Tribes" әнінің бірінші орын алған синглі үшін осы оқуды қайта жазды. Ирландиялық фолк-тобы The Dubliners 1987 жылы шыққан "25 Years Celebration" альбомында "Protect and Survive" әнін жазды. 1994 жылы шыққан Wolfsbane heavy metal тобының альбомында "Protect and Survive" әні бар. Жақында ғана, науқанның логотипі 1997 жылғы Radiohead тобының "Karma Police" синглінің обложкасында бүйірге бұрылған күйде көрінеді. Сондай-ақ, лондондық пост-рок тобы Public Service Broadcasting Роджер Лимбтің музыкалық қосымшаларымен және үкіметтік ақпараттық фильмдерден алынған визуализациялармен толықтырылған "Protect and Survive" трегін жазды. Баспа түрінде Раймонд Бриггстің "When the Wind Blows" графикалық романы (кейіннен анимациялық фильм, радио және сахналық пьеса ретінде бейімделді) "Protect and Survive" бағдарламасының әртүрлі аспектілерін жанама түрде айтады. Бұл жапырақшалар сериясы ядролық қаруға қарсы жазушылардың (мысалы, Э. П. Томпсон) егжей-тегжейлі және ғылыми сынға ұшырады, олар "Protest and Survive" деген қарсы аргумент жазды. Луиза Лоуренстің балалар романы "Children of the Dust" жапырақшаларда және қоғамдық ақпараттық фильмдер мен радиотаспаларда айтылған ішкі баспаналардың бірін және олардың суреттемелерін келтіреді. Телевизияда "Protect and Survive" бағдарламасы "The Young Ones" телесериалының "Bomb" эпизодында пародияланды. Эпизод барысында "Protect and Survive" кітапшасы экранда пайда болады, кейіпкерлер киіммен жабылған үстелдердің астында тиімсіз жасырынып, жарылыстан қорғану үшін өзін ақ түске бояп, "ішкі баспана" құру және терезелерді ақтау туралы нұсқауларын пародиялайды. BBC телефильмі "Threads" сериясының төрт фильмін көрсетті: "Stay at Home", "Make Your Fall out Room and Refuge Now", "Action After Warnings" және "Casualties". Сондай-ақ, "Spooks" сериалының "Nuclear Strike" эпизодында Малкольм кейіпкері ақпараттық бейнелердің біреуін көріп тұр. "Protect and Survive" бағдарламасының толық нұсқасы Чеширдегі Hack Green Secret Nuclear Bunker және Эссекстегі Kelvedon Hatch Secret Nuclear Bunkerдегі жер астындағы циклмен көрсетіледі. Басқа да көшірмелері Лондон мен Манчестердегі Imperial War Museums-де көрсетіледі.

The programme created a substantial impact upon the popular culture of the UK of the early 1980s, most notably in music. Rock band Jethro Tull recorded a song called "Protect and Survive" on their 1980 album A, while the hardcore punk/D beat band Discharge recorded the track "Protest and Survive", named after E. P. Thompson's anti nuclear manifesto, for their 1982 album Hear Nothing See Nothing Say Nothing. Actor Patrick Allen, who narrated the associated public information films, recreated this narration for the 1984 number one single, "Two Tribes", by Frankie Goes To Hollywood. Irish folk band The Dubliners recorded a song called “Protect and Survive” on their 1987 record, 25 Years Celebration. Heavy metal band Wolfsbane's self titled 1994 album contains a song called "Protect and Survive". More recently, the campaign's logo can be seen turned sideways on the cover of the 1997 "Karma Police" single by Radiohead. Also, London post rock band Public Service Broadcasting recorded the track "Protect and Survive" using samples from the Roger Limb score set over a drum heavy track with live performances incorporating visual elements taken from the government information film. In print, Raymond Briggs' graphic novel When the Wind Blows (later adapted as an animated film, radio and stage play) obliquely mentions various aspects of the Protect and Survive programme. The leaflet series became the subject of detailed and scholarly criticism from anti nuclear authors (such as E. P. Thompson), who produced a counterargument entitled Protest and Survive. Louise Lawrence's children's novel Children of the Dust refers to one of the inner refuge designs mentioned in the leaflets and to the public information films and radio tapes. On television, Protect and Survive was lampooned in the television series The Young Ones episode "Bomb." The Protect and Survive booklet appears on screen during the episode as characters hide ineffectively under clothed tables and paint themselves white to deflect the blast, parodying its instructions on creating an "inner refuge" and whitewashing one's windows, respectively. The BBC television film Threads featured four of the series' films: Stay at Home, Make Your Fall out Room and Refuge Now, Action After Warnings and Casualties. Also, in the Spooks episode "Nuclear Strike", the character Malcolm is seen viewing one of the information videos. The full version of Protect and Survive is shown on a loop underground at the Hack Green Secret Nuclear Bunker in Cheshire and the Kelvedon Hatch Secret Nuclear Bunker in Essex. Other copies are shown on loops at the Imperial War Museums in London and Manchester.