Кіріспе

"Жырлаушы, көктемгі шұбар", "Жырлаушы, көтерілген шұбар", "Қыз мен арыстан" немесе "Лилия мен арыстан" (Das singende springende Löweneckerchen) - ағайынды Гриммдер жинаған неміс ертегісі. 88-ге дейін. Ол Aarne Thompson типті 425C. Осы түрдегі басқа да кітаптарға "Құрбы қыз мен аң" және "Кішкентай тісті ит" кіреді. Сондай-ақ, онда АТ 425А-дан, мысалы Күннің шығысы мен Айдың батысы, жоғалған күйеуді іздеу сияқты мотивтер бар. Бұл түрге жататын басқа да кітаптар: Норроуэйдің қара бұғысы, Аспанның қызы, Норвегияның қоңыр аюы, Сиқырланған шошқа, Капюшонның ертегісі, Темір пеш, Розмарин бұтағы және Ақ аю патшасы Валемон.

Қысқаша мазмұны

Бір кісіде үш қызы бар екен. Бір күні ол сапарға шығуы керек, ол әр қызына не әкелуін қалайтынын сұрайды. Үлкені алмаз, екіншісі інжу-маржан, ал кішісі әнші, көктемгі шырша. Ол алмаз бен інжу-маржанды таба алады, бірақ шыршаны таба алмайды. Үйге бара жатқанда, ол биік ағашқа бір құсқарғанды көріп, қызметшісіне оны ұстап алуға бұйырады. Кенеттен арыстан шығады да, екеуін де құртпақ болып, шошқаны ұрлап әкетуге тырысады. Арыстан олардың өмірі мен шырша үшін ер адам үйге оралғанда онымен бірінші кездесетін нәрсені әкелуін талап етеді. Ол кішкентай қызымен кездеседі деп қорқады, бірақ қызметшісі оны келісімге келісуге көндіреді. Алдымен оның кіші қызы келіп, қоштасады. Қыз әкесіне уәдесін айтып, оны жұбатып, келесі күні таңертең арыстанға қарсы шығады. Арыстан ордасында оны түнде адам болып шығатын арыстандар қарсы алады. Ол әкесі шерін алып қалуға тырысқан арыстанға үйленеді және күндіз ұйықтап, онымен бірге тұрады. Бір күні түні арыстан оған үлкен әпкесі үйленіп жатыр деп айтады да, оны арыстандарымен бірге жіберуге ұсыныс жасайды. Ол сонда барады, отбасының оны көруіне қуанышты болады. Ол оралғаннан кейін арыстан оған екінші әпкесі үйленетінін айтады, ал ол оған және баласына еріп кету керектігін айтады. Арыстан оған егер оған шамның жарығы түссе, жеті жылға көгершінге айналады деп айтады. Кіші қызы оны қорғауға бөлме салыпты, бірақ есігі жасыл ағаштан жасалған, ол қисылып, жарылыс жасайды. Апасының үйлену тойы өтіп бара жатқанда, оған шам жағылады да, ол көгершінге айналады. Күгіртке әйеліне, оның әрбір жеті қадамы үшін, ол қауырсын мен қанның бір тамшысын түсіреді, мүмкін ол оны соған қарай іздей алады, және ұшып кетеді дейді. Жеті жыл толғанда, кіші қызы ізін жоғалтады. Ол күнге шығып, ақ көгершінді сұрайды; күн білмейтін, бірақ оған сандық береді. Ол одан айды сұрайды, ол оны білмейді, бірақ оған жұмыртқа береді. Ол түнгі желден сұрайды, ал ол оған көмектесе алмайды, бірақ басқаларды күтуге айтады; шығыс пен батыс желдері мүмкін емес, бірақ оңтүстік жел көгершіннің қайтадан арыстан екенін және Қызыл теңіздің маңында сиқырланған ханшайым болып табылатын айдаһармен күресіп жатқанын айтады. Түнгі жел оған арыстан мен айдаһарды белгілі бір қамыспен соққылауға кеңес береді, арыстан жеңіске жетіп, екі тіршілік иесі де өз түрлерін қайтарып алуға мүмкіндік береді, содан кейін грифтің арқасында құтылуға болады. Бұл оған теңіздің ортасында өсіп, жаңғақ ағашына айналатын жаңғақ береді, бұл гриффинге демалуға мүмкіндік береді. Кіші қызы күресті тоқтатады, бірақ ханшайым да өзінің нысанын қайтарып, арыстан болған адамды өзімен бірге грифке алады. Қыздар соңынан еріп, ханшайым мен күйеуінің үйленетін ордасын табады. Ол табытты ашып, оның ішінде жарқыраған көйлек табады. Ол оны сарайға әкеледі, ал ханшайым оны одан сатып алады, оның бағасы қыздың күйеуінің төсек бөлмесінде түнде болуына байланысты. Бірақ бұл пайдасыз, өйткені ханшайым оған ұйықтауға арналған дәрі берген. Қыздары жалбарынып өтінсе де, ол бұл желдің сыбыры деп ойлайды. Келесі күні жұмыртқаны ашады. Оның ішінде он екі алтын балапан балапандары бар. Принцесса оларды тағы да сол бағаға сатып алады, бірақ бұл жолы күйеуі пажадан өткен түнде желдің қандай болғанын сұрайды, ал пажа суретті мойындайды. Ол екінші түнде оны ішпейді, ол әйелімен бірге үйлеріне қарай грифпен қашады.

Комментарийлер

Бұл ертегідегі әйел адам жануар күйеу жігітіне қарсы тұрып, ерекше батылдық танытады. Ол әкесінің сөзін орындауға өтініш білдірген әкесінің әдеттегі үлгісіне қарағанда, ол Әкесінің уәдесін орындауға деген талапты қояды. "Қаралы қыз мен сұлу аң" секілді.

Музыка

Дитер Штегманн мен Александр С. Берманге жазған "Жырлаушы, көктемгі шұбар" әні 2004 жылы Германияның Ханау қаласында Амфитеатр паркі Шлосс Филиппсрухеде Бауырлар Гримм фестивалінің аясында қойылды.