Кіріспе

Мотекухома I тас - Мотекухома I (1440 - 1469) билігінің кезінде салынған, Теночтитланның бесінші Тлатоани (басшысы) -ның тастары. Монолиттің диаметрі шамамен 12 фут, биіктігі 39 дюйм, сонымен қатар Мотекухома Ильхуикаминаның тасы, Мотекухома Ильхуикаминаның Куаххикалли, Архиепископ тасы, Ex Arzobispado тасы және Санчес Нава Монолиті деп аталады. Тарихи дереккөздерде бұл тас "темалакатл" деп аталады, сөзбе-сөз "дөңгелек тас" дегенді білдіреді. Мотекухома І, Мотекухома Ильюкамина деп те аталады, ол Теночтитланның бірінші Тлальтоаниінің немересі, Ицкоатлдың мұрагері болды және ол патшалық позициясын императорлыққа айналдырды. Ол ацтек империясының кеңейуі мен нығаюымен (бірақ ол көп жағдайда оның танымал ұрпағы Мотекухома II, шамамен бір ғасырдан кейін испан жаулауы кезінде билік жүргізген) қадірленеді. Науаль тілінде Мотекухома "Патшадай ашуланады", ал Ильхуикамина "Аспанға жебе салады" дегенді білдіреді. Мотекухома I билігі кезінде Теночтитлан ацтек (Мексика) империясының астанасы ретінде өз орнын нығайта бастады. Оның жеңістері ацтектердің билігін Мексика аңғарынан да асыра кеңейтіп, көптеген сыйлық тартуларын әкелді.

Ашылу

I Мотекухома тасы 1988 жылдың шілдесінде қазіргі Мексика қаласындағы Монеда көшесіндегі колониялық архиепископ сарайының астында табылды. Осы себепті тасты кейде Архиепископ тасы деп те атайды. Испандықтар Теночтитланның орталығын жойғаннан кейін көп ұзамай салынған сарай Колумбқа дейінгі көптеген құнды жәдігерлерге сүйенген. Арзобиспадо сарайы 1530 жылы испандық монах Хуан де Зумарраганың басшылығымен Тезкатлипока ғибадатханасының негізінде салынған. Тас сарай астындағы қазба жұмыстары кезінде ашылған, ол үлкен көлемі мен дөңгелек пішіні үшін бірден белгілі Тизок тасы мен Күнтізбе тасымен салыстырды. Тониатудың аузы ашық, ал тілі (қазір үзіліп қалған) құрбандыққа арналған пышақ түрінде шығып тұрды. Ал тілге құрбандыққа шалынатын адамдарды байлау үшін айқыш іспетті ілгек ілінген. Әр панелде Мотекухома I Тезкатлипока болып киініп, жаудың шашын ұстап, бағындыруды бейнелейді. Мотекудзома І-нің жаулап алуы кезінде тұтқындалған жарақаттанған жауынгерлер тас басында құрбандыққа шалынған. Диего Дуран бұл оқиғаға қосымша мәлімет бере отырып, Тлальтоани Мотекухома І мексикалық аңғардың барлық жерлерінен қарапайым адамдарды рәсімдерге қатысуға шақырды деп жазады. Оның айтуынша, жаудан тұтқындалған "84 мың құрбан" (бұл шексіз мөлшерде болған дегенге ұқсайды) төрт күн бойы құрбандыққа шалынды, содан кейін "ғибадатханалар мен бүкіл қала қанға толы болды". Сонымен қатар, тасты бір кездері тезкатлипокамен және Ғаламның шығыс бөлігімен байланысты қызыл түске бояған. Гладиаторлардың қаны ортадағы күн бейнесіне тамақ беру үшін, құдайларды қанағаттандыру үшін және күннің қозғалысын жалғастыра беру үшін пайдаланылды.

Басқа ескерткіштермен салыстыру

Темпло Майор археологы Эдуардо Матос Моктезуманың айтуынша, күнді үстіне түсірген ацтек мүсіндерінің екі түрі бар: Календарь тастары және шеттерінде әскери жаулап алудың оюлы көріністері бар тастар. I Мотекухома Тасы осы екінші топқа жатады, бұл темалакатл гладиаторлардың құрбандықтарымен байланысты. Тизок тасы, мүмкін, бұған ең танымал мысал болып табылады, ол Мотекухома I тасымен бірдей иконографиялық ерекшеліктердің көп бөлігін бөліседі. Алайда, I Мотекухома тасында Тлалани (I Мотекухома) Тезкатлипока ретінде бейнеленген болса, Tizoc тасында оның Тлалани (Тизок) Хуитзилопочтли ретінде бейнеленген. Бұл екі тастың ерекшеліктері ацтектердің күнтізбе тасымен бірдей. Екі темалакатл сияқты бұл тастың да жоғарғы жағында күн бейнесі бар үлкен дөңгелек монолит бар. Үш монолит те күннің қозғалысын қамтамасыз ету үшін құрбандық тастары ретінде пайдаланылған. Алайда ацтектердің күнтізбесіне басқалардың ешқайсысында жоқ негізгі ерекшелік: күнтізбе. Моктесума I және Тизок тастары тарихи дереккөздерде жақсы құжатталған. Бұл дереккөздерде әлі табылмаған көптеген темалакатлдар туралы айтылады.