Кіріспе

1966 жылы француз философы Мишель Фуконың "Шығармалар тәртібі: Адам ғылымдарының археологиясы" (Les Mots et les Choses: Une archéologie des sciences humaines) атты кітабы француз философы Мишель Фуконың еңбегі. Ол әрбір тарихи кезеңнің негізін құрайтын эпистемиялық болжамдар, ойлау тәсілдері бар екенін ұсынады, олар білімі, экономикасы және лингвистикасының шығу тегін айқындай отырып, қандай шындық және қандай тақырып туралы қабылдауға болатын сөзді анықтайды. Адамгершілік ғылымдарының шығу тегі Диего Веласкестің Las Meninas (The Ladies in waiting, 1656) топтық суреті бойынша көрініс, жасырындық және бейнелеудің күрделі желілерін егжей-тегжейлі, сот-медициналық талдаудан және талқылаудан басталады. Фуконың талдауларды қолдануы зерттеушілердің гуманитарлық ғылымдардағы пәнді көру тәсілдерінде болған қабылдаудағы ұқсас дамудағы құрылымдық параллельдерді көрсетеді.

Ықпал

"Жан-дүниенің тәртібі: адамзаттың археологиясы" атты еңбегінде ұсынылған эпистемиялық тәжірибелерді сынға алу мәдени тарихты зерттеу әдістемесін кеңейтіп, тереңдетті. Фуконың ойлау тәсілдері туралы санадағы мәдени өзгерістерді ұсынуы мен түсіндіруі ғылым тарихшысы Теодор Портерді білімді өндірудің қазіргі заманғы негіздерін зерттеуге және тексеруге итермеледі, бұл ғылыми зерттеушінің өткен адамдар мен қазіргі заманғы тарихи білімге қарамастан, түсінікті болып қалатын нәрселер туралы қазіргі заманғы білімнің психологиялық проекциясын сынға алды. Францияда "Шығарманың тәртібі" Фуконың ұлттық интеллигенция арасындағы зияткерлік беделін нығайтты; оның шолуында философ Жан-Поль Сартр Фуко "буржуазияның соңғы баррикадасы" деп айтқан. Сартрға жауап ретінде Фуко: "Біржандықтар, егер оларға "баррикада" ретінде мен керек болсам, онда олар билікті жоғалтып алды!" - деді. Жан Пиаже "Структурализм" (Le Structuralisme, 1968) кітабында Фуконың эпистемасын парадигмалық ауысу түсінігімен салыстырды, оны ғылым философы Томас Кун "Ғылыми революциялардың құрылымы" (1962) кітабында ұсынды.