Кіріспе

Short SA.4 Sperrin (Sperrin таулары аталып алынған) - 1950 жылдардың басында Short Brothers және Харланд компаниясы құрастырған британдық реактивті бомбалаушы ұшақ. Ол алғаш рет 1951 жылы ұшты. Бастапқыда бұл жобаға, егер одан да дамыған стратегиялық бомбалаушы ұшақ, кейіннен Корольдік әуе күшінің ядролық қаруланған V бомбалаушы күшін жарақтандыру үшін әзірленсе, кешіктірілді. Sperrin өндіріске енгізілген жоқ, өйткені бұл Vickers Valiant сияқты қанатты конструкциялар сол кезде қол жетімді болды. Олардың уақытша бомбалаушы ұшақ ретінде пайдасы болмағандықтан, ұшатын бір-екі прототиптің орнына ірі реактивті ұшақтар туралы зерттеу деректерін жинау және реактивті қозғалтқыштардың бірнеше үлгілері сияқты басқа технологияларды дамытуды қолдау үшін пайдаланылды. Екі ұшақ 1950 жылдардың соңында шығарылып, кейіннен жойылған.

Даму

Әуе министрлігі 11 тамызда 1947 жылы B.14/46 "орта қашықтықтағы бомбалаушы ұшақ" үшін "4,500 килограммдық бомба жүкін әлемнің кез келген жерінде болуы мүмкін базадан 2,780 шақырым қашықтықтағы мақсатқа жеткізе алатын" арнайы нұсқаманы шығарды. Бұл талап Ұлыбританияның әуедегі ядролық қорқыту жүйесі ретінде Корольдік әуе күштері V бомбалаушыларының негізіне айналды. Сонымен қатар, британдық билік тәуелсіз стратегиялық бомбалау қабілетіне деген қажеттілікті сезінді, басқаша айтқанда, олар АҚШ-тың стратегиялық әуе қолбасшылығына тәуелді болмауы керек. 1948 жылдың соңында Әуе министрлігі өзінің B.35/46 нұсқауын шығарды, ол Avro Lincoln-тің, RAF Bomber Command-тің сол кездегі стандартты ауыр ұшағының, әрі Кеңес Одағының немесе АҚШ-тың кез келген нәрсесіне тең болуы керек. Нақты талаптарға толық жүктелген салмақтың 50000 фут (15240 м) қызмет ету шегімен алыстағы нысанаға ұшу мүмкіндігі және оны шетелдегі базаларда ұстау жеткілікті болуы керек. Тағы бір шарт бойынша, ұзындығы 9 метр, диаметрі 3 метр болатын ядролық бомба ("арнайы" RAF жаргонында) орналастырылуы мүмкін. Бұл талап V бомбалаушыларының негізіне айналды. Әуе министрлігі талапты талап етілген уақыт шкаласында орындау қиын болатынын мойындады және B.14/46 нұсқауын қайта жасап, оны жылдам дамып, Викерс Валиант, Авро Вулкан және Хэндли Пейдж Викторға айналған озық типтерді тез дамыта алмау үшін "сақтандыру" ретінде дайындады, өйткені бұл ұшақтың амбициялық емес, қанаттары жоқ және өнімділігі жағынан кейбір құрбандықтар бар әдеттегі ұшақ түрі болуы керек еді. B.14/46 мен B.35/46 арасындағы бірден-бір маңызды айырмашылықтар - жылдамдықтың төмендеуі және нысананың биіктігінің төмендеуі. Авиация авторлары Билл Ганстон мен Питер Гилкристтің айтуынша, спецификацияның қанатқа арналған ерекшелігі сол дәуірге жат еді және болашақ бомбалаушыны тез жеткізуге мүмкіндік беру үшін жасалды. Жалпы алғанда, төрт фирма B.14/46 спецификациясына сәйкес ұсыныстар берді, Шортс ұсынысы жоғары деп танылғандықтан таңдалды. Шорттардың таңдауы Билл Ганстон мен Питер Гилкристтің айтуынша "таңқаларлық" болды және олардың ұсынысы, дыбыс дизайны болғанымен, сәттілікке байланысты болған. Билл Ганстон мен Питер Гилкрист егер кейіннен өндіріске тапсырыс берілсе, 1953 жылдың аяғында алғашқы операциялық эскадрилья жабдықталуы мүмкін деп түсіндірді. VX158 Rolls Royce Avon қозғалтқыштарын алған алғашқы ұшақ болды; басқа да қозғалтқыштар, мысалы, жақсартылған Avon модельдері мен de Havilland Gyron, екі прототипке сынақ мақсатында орнатылады. Ұшақтың корпусы негізінен жеңіл алюминий қорытпаларынан, негізінен 75ST-ден жасалды; жеңіл қорытпаның қысылған терісі өте тегіс бетке ие болды, бұл ұшақтың төмен соғу қабілетіне ықпал етті. Қанат фюзеляждың ортасында бомбалар мен отын резервуарлары арасында орналасқан. Sperrin үш дөңгелекті астымен жабдықталған (екі дөңгелекті тұмсық дөңгелек және төрт дөңгелекті bogies жұбы). Алдыңғы дөңгелек артқы жаққа тартылып, негізгі дөңгелек қанаттардағы фюзеляжға қарай тартылады. Қауіпсіздік схемасы жеткілікті жылдамдыққа жеткенге дейін қону тетігін кері тартуға жол бермеді. Екі генератордан 24/28 вольттік тұрақты ток жүйесі қамтамасыз етілді; екі генератор мен кабинадағы қысымға арналған компрессор екі қосалқы беріліс қораптарынан іске қосылды. SA.4 ұшағы бес адамнан тұратын экипажға арналған: ұшқыш, қос ұшқыш, бомбаға бағытталған адам, навигатор және әуе сигнализаторы (кейіннен әуе электроника офицері деп аталды). Бомбаның нысанасы радиоманың үстіндегі кокпитке қарай созылып жатқан түтікше болатын. Ол мөлдір емес мұрындымен жабдықталған, өйткені Сперрин ешқашан визуалды бомбаға бағытталған емес. Ұшқыштардың жалғыз команда мүшелері Мартин Бейкердің экзекторлы орындықтары болды және олар түстің түбіне орналастырылды; басқа ұшқыштардың команда мүшелері ұшқыштардың артында орналасқан артқы бетіндегі орындарынан навигатордың консолі астындағы есіктен құтылуға мәжбүр болды.

Сынау

Бірінші прототип (сериялық VX158), төрт Rolls Royce Avon RA.2 қозғалтқыштарымен және Том Брук Смитпен басқарылатын, алғашқы ұшуы 1951 жылдың 10 тамызында болды. Осы уақытқа дейін соңғы білімнің жарығында және Valiant жобасы енді жақсы жүріп, Sperrin-ден алты ай ғана артта қалғандығы туралы Авиация министрлігінің шешімі бойынша сақтандыру жобасы енді қажет емес еді, және Sperrin орнына Vickers Valiant-ті тапсыру туралы шешім қабылданды және Sperrin жобасы тоқтатылды. Алайда, екі прототиптің құрылысы жалғасты, себебі Өнім министрлігі Sperrin зерттеу ұшағы ретінде қызмет ететінін анықтады. Екінші прототип (VX161) 1952 жылы 12 тамызда алғаш рет ұшты. Ұшу сынақтарын жүргізуші инженер Малкольм Уайлдпен бірге эскадрилья басшысы "Уолли" Рансиман басқаруында болды. Ол күштірек "Авон РА.3" қозғалтқыштарымен жабдықталған. Екі Sperrin 1950-ші жылдары әртүрлі зерттеу сынақтарында, соның ішінде VX158 қозғалтқышты сынақ ретінде de Havilland Gyron турбореактивті ұшқышы үшін үлкен қозғалтқыш ретінде қолданылды. Gyron Gy1 төменгі Авонды сол жақ нацелінде алмастырды (суретті қараңыз). Бұл қозғалтқыш конфигурациясымен алғашқы ұшу үшін 1955 жылдың 7 шілдесінде. VX158 ұшағын Джок Исси мен Крис Бомонт ұштырды. Осы асимметриялық қозғалтқыш конфигурациясымен сынақтар 1956 жылдың наурызына дейін жалғасты, сонда бір ғана Gyron Gy1 алынып тасталды және екі Gyron Gy2 қозғалтқышы орнатылды, олардың әрқайсысы итермелікті қамтамасыз етті, біреуі бастапқы Avon RA.2s-тің төменгі әр қозғалтқыш нацелласында. Жаңа қозғалтқыш конфигурациясымен VX158 ұшағының алғашқы ұшуы 1956 жылы 26 маусымда "Джок" Эсси мен Крис Бомонтпен бірге болды. Бұл ұшу кезінде порттың сыртқы астындағы шанақ қақпағы құлап кетті; VX161 Фарнбородан ұшып келді және оның сәйкес қақпағы VX158 жөндеу үшін пайдаланылды. VX161 ұшағы қайта ұшпады және 1957 жылы Сиденхемде жойылды. VX158 1956 жылы Фарнборо әуе көрмесінде екі Авон және екі Гиронмен ұшты, бірақ алты айдан кейін Гирон бағдарламасы тоқтатылды және VX158 1958 жылы Хэтфилдте жойылды. Басқа сынақ жұмыстарының ішінде VX161 (ол толықтай жұмыс істейтін қару-жарақ қоймасына ие болды) "Көк Дунай" ядролық бомбасының және "Көк кабақ" теледидарлық басқарылатын планералық бомбасының макеттерімен бомба пішіндеріне қатысты сынақтарға қатысты.