Кіріспе

Ирландиялық саясаткер Сэр Чарльз Норман Локхарт Стрэндж, 8-ші баронет, MC, PC, JP (23 шілде 1894 - 21 қаңтар 1981) Солтүстік Ирландиядағы Үлстер Юнионисттік партиясының жоғары лауазымды саясаткері. Саясаттануға дейін Бірінші дүниежүзілік соғыста британ армиясының кіші офицері болып соғысты. 1916 жылы Сомма шайқасында соғысып, әскери крестпен марапатталған. Соғыстан кейінгі лауазымдарына Солтүстік Ирландияның 23 жыл бойы қарапайым палатасының спикері кірді. 1981 жылы Тенен абатханасында, олардың үйінде, оны шабуыл кезінде өртеп жіберген Уақытша Ирландиялық республикалық армиясы Джеймс (48 жастағы) ұлымен бірге оны (86 жастағы) атып өлтірді.

Ерте өмір және әскери қызмет

Чарльз Норман Локхарт Стронг Брайансфордта, Даун графтығында, Ирландияда, сэр Чарльз Стронгтің, 7-ші баронеттің және Мэриан Бостоктың ұлы болып дүниеге келді. Итон университеті оқу орнын бітірген ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1914-1918) британ армиясына қосылып, Royal Inniskilling Fusiliers-те екінші лейтенант болып тағайындалды. Ол Батыс майданда 10-шы (қызмет) батальонында лейтенант, кейін капитан болып шайқасты. Ол әскери крест пен бельгиялық croix de guerre ордендерімен марапатталды. Ол 1916 жылдың шілдесінде Сома шайқасының бірінші күнінде аман қалды және батыс майданындағы Британдық экспедициялық күштердің (БЭК) қолбасшысы генерал сэр Дуглас Хейгтің хабарларында айтылған шайқастың алғашқы сарбазы болды. 1918 жылы сәуірде ол 15-ші (қызмет) батальонының (Солтүстік Белфаст) Royal Irish Rifles-тің адъютанты болып тағайындалды. Ол соғыстың аяғында 1918 жылы 20 қазанда Бельгияның Кортрейк қаласының маңында жарақаттанып қалады. 1939 жылдың қыркүйегінде Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол қайтадан тағайындалды, бұл жолы Солтүстік Ирландияның ат, Корольдік бронетанктік корпусына, екінші лейтенант дәрежесіне оралды. 1940 жылы 20 сәуірде денсаулығының нашарлауына байланысты ол қызметінен кетті. 1950 жылы ол Корольдік Ирландия фюзельерлерінің Аумақтық армиясының (TA) құрметті полковник қызметіне тағайындалды.

Саяси мансап

1934 жылдың қаңтарында Стрэндж Лондондерри округіне Жоғары шериф болып тағайындалды. Ол 1938 жылы 29 қыркүйекте Mid Armagh үшін Солтүстік Ирландияның Ольстер одағы партиясының мүшесі болып сайланды және ол 1969 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін осы орынды иеленді. Ол 20 қазанда картопты сату туралы заң жобасын қолдап, алғашқы сөзін айтты. Стормонттағы мансабында ол 1941 жылдың 16 қаңтарынан бастап Қаржы министрлігінің Парламент хатшысы (Ассистент-вип) болды; 1942 жылдың 6 ақпанында ол Қаржы министрлігінің Парламент хатшысы (бас вип) болып тағайындалды. Ол бұл лауазымға сол кезде ие болды. Солтүстiк Ирландияның премьер-министрі ретінде Дж. М. Эндрюс ауыстырылды және оның орнына Сер Базил Брук болды. 1944 жылы 3 қарашада Строндж үкіметтен кетіп қалды. Жаңа Парламент 1945 жылы 17 шілдеде жиналғанда, Стрэнджді Солтүстік Ирландияның Төменгі палатасының спикері етіп Лорд Гленторан ұсынды. Ол Стрэндж "жекешелік, сыпайылық және көршілдік, сондай-ақ осы палатаның спикеріне өте маңызды мейірімділік сезімімен ұрпақтар бойы белгілі болған отбасынан шыққан" деп айтты. Номинацияны тәуелсіз лейборист депутаты ретінде отырған ирландтық ұлтшыл Джек Бити қолдайтын болды. 1945 жылы 30 қазанда Стрэндж палатада дау-дамайға түсіпті. Үкіметте бір министр ауырып, оған қойылған парламенттік сұрақтарға жауап бере алмады; Стрэндж сұрақтар қойған депутаттарға министр сауыққанға дейін оларды кейінге қалдыруға рұқсат берді. Бити бұл дұрыс процедура емес деп наразылық білдірді, ал Строндж оны әрі қарай қарауға келісті; бұл шешім Бетимен жеке наразылықтары бар Гарри Мидглиді ашуландырды. Мидгли Строжге: "Сіз осы мүшенің апта сайынғы үйге келген кеңессіз өз міндеттеріңізді атқаруға қабілетті емессіз бе?" - деп айқайлады. Стрэндж тыныштық орнатуды талап еткенмен, Мидгли Бетиге соққы берді. Стрэндж оны отырыстың қалған бөлігіне палатадан шығарып салды, ал Мидгли келесі күні кешірім сұрады. 1946 жылы Стрэндж Солтүстік Ирландияның құпия кеңесіне тағайындалды. Ол 1944-1955 жылдары Армаг округі кеңесінің төрағасы болды. Ол басқа лауазымдарда Армгамның лорд-лейтенанты (1939-81), (ол 1931 жылдан бастап лейтенант орынбасары болды) Британдық Корольдік Легионының Солтүстік Ирландия Кеңесінің президенті және Армгам және Лондондерри округтерінің бейбітшілік судьясы болды. Ол Корольдік қара институттың егеменді бас шебері және Деришо Бойн қорғаушыларының Оранж орденінің мүшесі болды. 1952 жылы Стрэндж Сент-Джон ордені командирінің ағасы болып тағайындалды, ал 1964 жылы рыцарь атағына көтерілді. 1956 жылы Стродждің сыртқы бекеттерінің бірі қиындық тудырды. Ол мүгедектер жөніндегі орталық консультативтік кеңеске тағайындалды, бұл лауазым іс жүзінде ешқандай сыйақы әкелмеді, бірақ теорияда оны жасауға болады. Ақша төлеудің теориялық мүмкіндігі бұл "Тұқымдасты табыстың қызметі" екенін білдірді, бұл оны сайлаудан алып тастады. 1956 жылы 16 қаңтарда Строндж спикерлік қызметінен уақытша кету туралы хат жазды, осылайша оның әрекеттерін растайтын және оны жарамсыздық кезінде әрекет етудің салдарынан құтқару үшін заң қабылдануы мүмкін. Ирландия үкіметі туралы заңның конституциялық ережелеріне сәйкес бұл заңды Ұлыбритания парламенті қабылдауы керек еді. Ол қабылданғаннан кейін, 1956 жылы 23 сәуірде уақытша сайланған спикер (У. Ф. Маккой) отставкаға кетті. 26 сәуірде Стрэндж қайта сайланды, ол өзінің кандидатурасын қабылдау сөзінде парламенттен тыс уақытта фермасына қарап жүрген уақытына сілтеме жасап: "Менің бұқаларға және олардың бағаларына көбірек уақыт бар".

Реакциялар

"Таймс" газетінде келтірілгендей, ИРА Белфастта мәлімдеме жасады: "Бұл жек көретін одақтастық символдарына жасалған атаулы шабуыл - ұлттық халықтар мен ұлттық іс-шараларға лоялисттердің бүкіл қатарынан жасалған қастандықтары мен шабуылдары үшін тікелей жазалау болды". Бұл 16 қаңтарда Бернадетт МакАлиски мен оның күйеуі Майкл МакАлискиді өлтіруге тырысқан лоялистерден кейін және 1980 жылдың мамыр айынан бастап төрт республикалық белсенділерді өлтіргеннен кейін болды (Мириам Дейли, Джон Тернли, Ноэль Литтел және Ронни Бантинг). Бұл оқиғалар бірнеше бұқаралық ақпарат құралдарында, соның ішінде The Daily Telegraph, The Scotsman, The New York Times және Time журналында, Пастор Ян Пейслидің Қоғамдық палатасында және Лордтар палатасында Айлендригтің Лорды Кук арқылы кісі өлтіру деп аталды. Стрэндж қайтыс болған кезде Социал-демократиялық және Еңбек партиясының саясаткері Остин Кэрри "86 жасында да, оның өмірін осы варварлық жолмен аяқтаған адамзаттың қорқынышты қоқысынан әлдеқайда көп адам" деп сипаттады.

Кейінгі оқиғалар

1984 жылы Шеймус Шеннонды Ирландия Республикасында Гарда тұтқындап, оны Сэр Норман Строндж пен Сэр Джеймс Стронджді өлтіруге қатысы бар деп айыптау ордені бойынша Корольдік Ольстер полициясына тапсырды. Ирландияның Жоғарғы соты оның Солтүстік Ирландияға экстрадициясын қарастыра отырып, бұл саяси қылмыстар деген қорғанысты қабылдамады, олар "осылай қатыгез, қорқынышты және жансыз, егер оларға саяси қылмыс мәртебесі берілсе, бұл тілдің бұрмалануы болар еді" деді. Шеннонды экстрадициялады, бірақ кейін ақталды. 2015 жылы Митчел МакЛафлин Солтүстік Ирландияның Парламент Мәжілісінің спикері болып сайланды. Маклафлин Синн Фейн партиясынан сайланған бірінші спикер болды, оның басшысы Джерри Адамс Стронгті өлтіру туралы: "Мен ұлтшылдар мен анти-союзшылдардан естіген жалғыз шағым - ол 40 жыл бұрын атылмаған". МакЛафлиннің сайлауы туралы пікірсайыста сөйлеген Традициялық унионисттік дауыс саясаткері Джим Алистер Демократиялық унионисттік партияның депутаттарын МакЛафлинді спикер етіп сайлауға дауыс бергені үшін сынға алды. Ол "Келесіде олар Сэр Норман Строндж ескерткіші жанынан өткенде, ұятқа қалмасын" деді.