Кіріспе
Сомали халқының касталық тобы - жарыс жылқысы Ибир, сондай-ақ Иббир, Иббир немесе Ибро деп аталады. Олар дәстүрлі түрде ендогамды болып келеді. Олардың мұрагерлік кәсіптері - сиқыр жасау, былғарымен жұмыс істеу, дәстүрлі медицинаны тарату және амулеттер жасау. Олар Саб кланына жатады және кейде азшылық кланы деп аталады, олар қарапайым міндеттерді орындайды. Бұл аңыз бойынша, соманылық қоғамның қалған бөлігі бала туылғаннан кейін, қанды өтемақы ретінде, ибирге кішкентай сыйлық төлейді. Ибирдің өз тілі (сомалидің диалектісі) бар, оны олар сомалидің билік басындағы тайпаларынан жасырып отыр. Ибир кастасы дәстүрлі түрде қараланды, кемсітілді және сомали қоғамының жоғары әлеуметтік қабаттарында кемсітілді.
the racehorse
The Yibir, also referred to as the Yibbir, the Yebir, or the Yibro, are a caste of Somali people. They have traditionally been endogamous. Their hereditary occupations have been magic making, leather work, the dispensing of traditional medicine and the making of amulets. They belong to the Sab clan and sometimes referred to as a minority clan, they perform menial tasks. According to this myth, the rest of the Somali society has ever since paid a small gift to a Yibir after childbirth, as a form of blood compensation. The Yibir have a language (a dialect of Somali) they keep secret from the ruling Somali clans. the Yibir caste has been traditionally denigrated, demeaned and discriminated against by higher social strata of the Somali society.
Қор
Ибирдің негізін салған Шейх Юсуф бин Ахмад әл Каунин, сондай-ақ Ау Бархадле (Бақытты әке) деп аталады, ол Исламды Сомалиге Арабиядан әкелгендердің бірі ретінде танымал. Баяндамаға сәйкес, Бархадл солтүстік Сомали аймағына алғаш келгенде, оны жалған дінге сенбейтін Мохамед Ханиф (сонымен қатар Буур Ба'айер деп те аталады) кездестірді. Екі көшбасшы өздерінің арасындағы заңдылық мәселесін мистикалық күш сынағы арқылы шешуге шешім қабылдады. Баркхадле Ханифке Догордың маңындағы шағын төбеден өтуді ұсынды. Бұл аймақ өлкелік астана Харгейсадан солтүстікке қарай 20 шақырым жерде орналасқан. Ханиф бұл тапсырманы екі рет сәтті орындады. Алайда Ханиф өзінің күшін үшінші рет көрсеткенде, Бархадл "Алланың үстем күшін шақырып, өз қарсыласын таудың ішінде мәңгілікке тұтқындады". Осылайша православиелік ислам ескі пұтқа табынушылықты жеңіп алды. Басқа нұсқада Бархадл ханифті өлтірген деп айтылады. Ханифтің ұрпақтары, аңыз бойынша, кейіннен Баркхадледен өздерінің көшбасшысының өлімі үшін қан ақшасын немесе дияны талап етті. Баркхадл олардың тілегін орындады. Бұл аңыз Сомалидің Ибирге сыйлық тарту үрдісінің негізі болып табылады, ол сәлемдесуге келген және жаңа туған балаларды және жаңадан үйленген жұптарды жарылқаған. Содан бері сомалилер саманьо немесе самайо ("туған күнгі сыйлық") дәстүрін ұстанып келеді. Әңгіменің бір нұсқасы ибир тілінде жазылған және ағылшын тіліне Джон Уильям Карнеги Кирк аударған. 1921 жылы Британдық Сомалилендтегі округтік комиссар майор Х. Рейн де осы оқиғаны айтып береді. Ол соманы жаңадан әке болған сомалилік туралы анекдотқа алғы сөз ретінде қолданады.
Яһуди тегі
Ибирлер - мұсылмандық елде сомалилердің төменгі кастасына айналған еврей тайпасы. Кейбір ибирлер өздерін сомали көшпелілері келгенге дейін осы аймаққа келген еврейлердің ұрпақтары деп санайды. Яһудилік тегіне қарамастан, ибирлердің басым көпшілігі, жалпы сомали халқы сияқты, иудаизмге емес, исламға берік. Олардың еврейше шығу тегі сомали қоғамында ибирдің бағынышты позицияны иеленуінің түсіндірмесі ретінде ұсынылды.
Әлеуметтік жағдайы
Тешали Тибебуның айтуынша, Ибир мен Мижан және Томал касталары дәстүрлі түрде таза емес деп саналады, ал Сомали қоғамының басқа каста мүшелері ешқашан Томал, Мижан және Ибир касталарының мүшесіне үйленбейді. Олар көп жылдар бойы негізгі құқықтардан және білім алу мүмкіндіктерінен айырылды.
Кәсібі
Ибирлер дәстүрлі түрде саяхатшы сиқыршылар болған. Олардың Сомалидегі қызметі Арабияның оңтүстігіндегі Душандағыға ұқсас болды, екеуі де басшылардың жұмысында шумақ болды. Ибирлер - қала тұрғындары атқаратын әр түрлі жұмыстарға қатысатын білікті жұмысшылар. Сомали көшпелілерінен айырмашылығы, олардың тіршілігі олардың дағдыларына байланысты, олар сомали қауымдастықтарына қажетті қолөнер және басқа да заттарды жасауды талап етеді. Дәстүр бойынша, Ибирлер діни рәсімдерімен танымал. Сомалиде бала туылған кезде Ибир кастасының бір адамы қорғаныш үшін амулет бар Құран аятын беріп, баланы баталауға шақырылады. Ал, керісінше, Ибир рәсімді жүргізгені үшін ақы алады. Содан кейін баланы зұлым көзден және кез-келген зұлым әрекеттерден қорғау үшін бала мойындарына амулет қойылады. Бұл амулеттерді балалардың күнделікті киюі, тіпті оларға жалаңаш жүруге рұқсат етілгенде де, олардың қорғаныш күштеріне деген ырым-жырыммен байланысты. Халық санағы жүргізілмеген, сондықтан да олардың саны әртүрлі. 2000 жылы Кения тұрғыны Ахмад Джама Херсидің болжамы бойынша Сомали мен көршілес елдерде 25000 ибирлер өмір сүрген.
Тіл
Ибирдің тілі (Мадибан тілі сияқты) 20-шы ғасырдың батыс лингвистерінің айтуынша, сомали тілінің диалектісі. Ибирь мен Мадхибан сөздері бір-біріне ұқсас. Энрико Серули Харла қауымының тілі туралы кейбір деректерді жариялады, ол ф Харлад деп аталады, ол Ибир мен Мадибанның төменгі тап тобының сөйлейтін сомали тілдеріне ұқсайды. Британдық Сомалилендте орналасқан британдық жаяу әскер офицері Дж.У.Кирк 1905 жылы сомалидің грамматикасын басып шығарды, онда Ибир және Мидган (яғни Мадхибан) диалектілері туралы баяндалды және екі диалекттің басым сомали тілінен айырмашылығы туралы түсініктеме берді. Оның деректеріне сәйкес, айырмашылық құпияны сақтау және билеуші тапты бағынышты кландардың толық үстемдігінен сақтау үшін қажет: Кирк құпиялылыққа деген осы қалауды бірнеше рет атап өтті: "Осы себептен мен мұны оқыған және елде болған кез-келген адамнан мен мұнда кез-келген сомалиге бергенімді қайталамауын сұраймын, ол Ибир немесе Мидган тумасынан емес"; осыған ұқсас жазбаны неміс лингвисті Адольф Вальтер Шлейхер 1892 жылы сомали тілінің грамматикасында айтты. Соңғы уақытта лингвист Роджер Бленч Киркке сілтеме жасап, Ибир және Мадибан диалектілері "салалық сомалиден лексика жағынан айтарлықтай ерекшеленеді" деп көрсетті. Алайда, ол бұл тілдік айырмашылық кодтың қандай да бір айырмашылығына байланысты ма, әлде оның орнына бөлек тілдерді білдіретіндігі белгісіз екенін атап өтті.
Kirk stresses this desire for secrecy repeatedly: "Therefore I must ask any who may read this and who may sojourn in the country, not to repeat what I give here to any Somali, not of Yibir or Midgan birth"; a similar note was sounded by the German linguist Adolf Walter Schleicher in his 1892 grammar of the Somali language. In more recent times, the linguist Roger Blench, referencing Kirk, has similarly indicated that the Yibir and Madhiban dialects both "differ substantially in lexicon from standard Somali". However, he remarks that it remains unknown whether this linguistic divergence is due to some sort of difference in code or is instead indicative of distinct languages.
Африка мүйізіндегі туыс касталар
Ибир кастасы сомали этносына ғана тән ерекшелік емес, Африканың мүйізі мен Шығыс Африканың көптеген этностарында ұқсас касталар кездеседі. Эфиопия мен Африканың мүйізді бұтағының зерттеулеріне маманданған әлеуметтану профессоры Дональд Левиннің айтуынша, әртүрлі тілдерде және этностарда ұқсас таптар топтары осы аймақтың қоғамдарының ажырамас бөлігі болды. Левиннің айтуынша, бұл қабаттарда таптың барлық белгілері бар, мысалы "үйлену, иерархия, мәртебе, ластану түсініктері, коммерциялық қатынасқа шектеулер, дәстүрлі кәсіп және туылу арқылы мүшелік". Корнелиус Джайненнің айтуынша, Шығыс Африкадағы, мысалы, Оромо халқының сомали касталарына қатысты туыстары 16-ғасырлық мәтіндерде жазылған. Кушит тілінде сөйлейтін баколар мен Африка мүйізіндегі басқалар арасында негроидтық шығу тегі бар адамдарға балаларды баталау, сүндеттеу және өлгендерді жерлеу сияқты сиқырлық және діни қызмет үшін ұқсас жек көру мен оқшаулау мақсат етілген. Оромо халқының арасында аңшы-жинақшы болып табылатын "Ватта" халқы да жек көрініске ұшырайды және қоғамның төменгі қабаттарын алады.