Кіріспе

Artemisia californica, сондай-ақ Калифорния sagebrush деп аталады, күнбағыс тұқымдасына жататын Солтүстік Американың батыс бұтасының түрі. АҚШ-тың батысында Калифорниялық сальвия бақшаларында және құрғақшылыққа төзімді ландшафттық таңдау ретінде өсіріледі. Оның құрғақшылыққа төзімділігі мен бал аралары мен көбелектер сияқты тозаңдаушыларды тарту қабілетімен қатар, оның әдемі, күміс түсті жапырақтары бағбандар мен бағбандар үшін өте бағалы.

Сипаттама

Артемизия калифорниялық түпкі жағынан бұтақталып, одан кейін өсіп, дөңгелектеніп, биік болады. Өсімдіктің сабақтары жұқа, иілгіш, терісіз немесе түксіз. Жапырақтары ұзын және 5 см-ден ұзын 24 жіп тәрізді жапырақшалармен бөлінеді. Жапырақтары шашты, ашық жасылдан сұр түске дейін болады; жапырақтың шеттері астына бүгіледі. Гүлдері жапырақты, тар және сирек болады. Капитулалар диаметрімен кішірек. Гүлдері 6 - 10 шұбар, ал дискті гүлдері 15 - 30 шұбар. Олар әдетте сары түсті, бірақ кейде қызыл болады. Артемизия түрлері күнбағыс (Asteraceae) туысының мүшелері, бірақ отбасының басқа мүшелерінен айырмашылығы, олар көбінесе кішкентай, байқаусыз гүлдер шығарады. Олардың көк түсті жапырақтары, олар ұнтақталғаннан кейін иіскейді, бұл олардың бақтағы ең жақсы ерекшелігі. Бұтақтары мен жапырақтарының жиі ұнамды хош иісі эфир майларынан пайда болады, бұл жануарлар мен жәндіктердің зиянкестерін де қорғайды. Олар жергілікті жануарлар үшін маңызды азық-түлік көзі болып табылады, өйткені олар маусымның соңында гүлдейді. Артемизия тұқымдасы Ескі және Жаңа әлемде кең таралған, ал көптеген түрлері жүздеген жылдар бойы Еуропа, Азия және Америкада бау-бақша шаруашылығында, тамақ пісіруде және медицинада қолданылып келеді. Калифорниялық сальвияны кейде оның жалпы атауы мен сальвияға ұқсайтын иіскеуіне байланысты шынайы сальвия (Сальвия) деп шатастырады. Бұл жағалаудағы сальва шкруб мекен-жайының маңызды бөлігі болып табылады және оны қалпына келтіру бастамаларында жиі қолданады. Күннің астында отырғызылғанда, оның биіктігі мен ені шамамен 4' және 4' болады. Ол қалыптасқаннан кейін қосымша сусыз өмір сүре алады, бірақ жаздың терең кезінде кез-келген уақытта суару бақытты болады. Сагбристің сұлу сұр жапырақтары бақтың жасыл өсімдіктерімен жақсы қарама-қарсы. Жемістерінің ұзындығы 1,5 мм-ге дейінгі шайырлы ахеналар. Ахеналық денеде ұсақ таҗ құрайтын паппус бар. Көптеген адамдар бұл түрдің иісі жағымды деп санайды.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұта Калифорнияның батысында және Баха Калифорнияның солтүстік-батысында өседі. Ол Калифорнияның шапарралы және орманды экорегионында, жағалаудағы сальва бұтасында, жағалаудағы жіпте, шапарралда және құрғақ таулы түбекте мекендейді. Бұл теңіз деңгейінен биіктікке дейін кездеседі. A. californica-ның прототиптік өсімдіктер қауымдастығы - шапарраль, әсіресе Калифорнияның жағалауындағы; тойон және сальвия - шапарраль мен жағалаудағы сальвия бұтасының арасындағы ауыспалы қоғамдастықтардың негізгі компоненттері. Ол көбінесе аллелопатиялық, топыраққа химиялық заттар бөліп, басқа өсімдіктердің бұтаның жанында және айналасында өсуіне кедергі келтіреді. Ол күн сәулесінің астында жақсы өседі, батысқа немесе солтүстікке қарай қарайтын беткейлерде өседі. Ол суды аз қажет етеді және жаз айларында суды мүлдем қолданбайды; топырақ түрлері өсімдіктердің өсуіне көп әсер етпейді. Бұл өсімдік тұқымның шыққысы үшін жаңбырлы отқа сүйенеді, ал күйген өсімдіктер гүлденіп, өсіп-өніп отырады. Жануарлар сирек Artemisia californica жейді, мүмкін ащы хош иісті терпендердің болуынан, бірақ ол кішігірім құстар мен басқа да жануарлар үшін жақсы баспана береді, олар оның сабақтарының арасында орналасады. Оны кахуилла және тонгва әйелдері күздегі ауыруларын жеңілдету үшін және босануды жеңілдету үшін қолданады. Бұл өсімдік жатыр қабығын белсендіріп, бала тууын тездетеді. Сондай-ақ, бұл дәріден декокция да жасалады. Өсімдіктегі монотерпеноидтар ауыспалы рецепторлардың катиондық потенциал арналарымен өзара әрекеттесіп, ауырсынуды жеңілдетеді. Өсімдікте сондай-ақ ауырсынуды жеңілдетуге әсер ететін сесквитерпендер бар. Линимент опиоидтық дәрілерден де күшті және әлдеқайда қауіпсіз. Линименттің аз мөлшерін қажет болған жерде қолданады. 20 минуттан кейін, тіпті сүйек сынудан, артриттен, тіректің қисаюынан және тіректің ауыруынан болған ауырсыну басылады.

Қорғау мәселелері мен күш-жігер

Калифорниялық сальвия бұтасының әртүрлі қорғау мәселелері бар. Табиғи мекендеуіне қауіп төндіретін факторлар: экзотикалық түрлер, мекендеу ортасының бөлшектелуі және қалалардың дамуы. Артемизия калифорниканың биологиялық әртүрлілікті сақтаудағы маңыздылығын мойындап, жағалаудағы шалағай бұта ортасын сақтау және қалпына келтіру үшін күш-жігер жұмсалуда. Калифорниялық сальвияның жағалаудағы тіршілік ету ортасындағы маңыздылығы нәтижесінде көптеген қорғау бастамалары басталды. Олардың арасында мекен-жайды сақтау мен жағалаудағы шалғынды бұталар экожүйесін қалпына келтіру жобалары бар. Бұл қорғау шараларына инвазивті түрлерді басқару тәсілдері, хабардар ету науқандары және қоғамдастық қатысуы кіруі тиіс.