Кіріспе

Норвегиялық ертегі Dapplegrim (норвег. Grimsborken) - Норвегиялық ертегілер жинағы, Питер Кристен Асбьорнсен және Йорген Мое жинақтаған. Эндрю Лэнг оны "Қызыл ертегі кітабына" енгізді.

Сюжет

12 баланың кенжесі ата-анасының бай үйінен кетіп қалуды шешті. Қайтып келгенде ата-анасы қайтыс болып, ағалары оның өлгенін ойлап, жерлерін бөлісіп алған. Олар оған 12 жылқыны өтемақы ретінде ұсынады, ол оларды тексеруге барады, олардың бәрінде бір төл бар екен, ал сол бірде тағы бір төл бар, өте нәзік, сұр түсті. Ол жас тоқтының сұлулығын мақтағанда, ол оған: "Егер жас жігіт басқа тоқтыларды өлтіріп, бір жыл бойы барлық есек сүтімен тамақтанып жүрсе, ол одан да сұлу болады" деп жауап береді. Жас жігіт осы кеңеске құлақ асуға шешім қабылдайды және бір жылдан кейін оның үлкен және нәзік екенін біледі. Түйегі оған егер жас жігіт қайтадан барып, сол кезден бастап туған 12 тоқтыны сойып алса, одан да керемет болатынын айтады, жас жігіт солай етуге келіседі. Келесі жылы ол тағы да оралады, аттың үлкен және өте сұлу екенін көріп, тағы да жаңа тоқтыларды өлтіруді және оған тағы бір жыл бойы елік сүтін беруді сұрайды, бұл жас жігіт тағы да келіседі. Ақыры, ол жыл өткен соң оралады, атын өте үлкен және жарқыраған күйінде табады, ал аттың өзі онымен бірге жүруге шешім қабылдайды. Ағалар оның осындай атына таңғалады, және аттың кеңесі бойынша оған 12 еркек және олардың жаңа тоқтылары үшін айырбастау үшін ат айқасын, алтын ат құмырасы мен алтын тұмсықты береді. Содан соң ол Дапплегрим деген атпен патшалықтың астанасына барады. Патшаның қызын тролл ұрлап кеткен еді. Патша оны құтқара алатын адамға оның қолын және патшалығының жартысын беруге уәде берген еді. Дапплегрим оған көмектесемін деп уәде береді, бірақ ол аттың ең жақсы тамағы мен қораларын сұрауы керек. Патша, сондай тамаша ат үстінде келе жатқан адамды көргенде, келіседі. Қызғанышпен толқыған ер азаматтар патшаны ханшайымды құтқару үшін оны жіберуге шақырады, әйтпесе ол өлтіріледі, ал патша бұған қарсылық білдіреді. Дапплегрим одан темір және күміс ат айқасын сұратуды сұрайды, оларды алғаннан кейін оны дөңестегі түзу тас қабырғаның үстіндегі тролль үңгіріне апарады және оған көтеріледі, ол адам ханшайымды тролль тұрып қалмас бұрын аттың үстіне қояды. Бірақ, ханшайыммен бірге оралғанда, патшадан ханшайымға үйлену үшін оның залында күннің жарқырауына кедергі келтіретін қыраттан құтылуды сұрайды. Дапплегрим тағы да көмектесе алатынын айтады, бірақ адам одан да ауыр күміс және темір ат айқасын сұрауы керек. Содан соң ат таудың үстіне секіріп, ақырында суға батып кетеді. Алайда патша тағы да басқа нәрсені талап етеді: жігіт қалыңдыққа дәл осындай тамаша жылқыны сатып алуы керек, әйтпесе ол өлтіріледі. Дапплегрим тағы да көмектесуге келіседі, бұл жолы тіпті үлкен ат айқасын және әр түрлі заттарды талап етеді, өйткені олар басқа осындай жылқы жатқан тозаққа кетуге тиіс. Бірнеше оқиғадан кейін Дапплегрим тозақтық жылқымен күресіп, оны жеңеді, осы сәтте адам оған елік қояды және олар бірге қайта оралады, екінші жылқы Дапплегриммен әр бөлшекте бірдей болады. Алайда, патшаның тағы бір сынағы бар: ханшайым екі рет жасырынып, табылуы керек, ал адам екі рет жасырынып, ханшайым оны таба алмайды. Принцесса алдымен қазға, содан кейін нанға айналады, бірақ екі жағдайда да Дапплегрим еркекке айтты, сондықтан ол оны табады. Оның кезегі келгенде, адам құйрыққа айналып, Дапплегримнің мұрыншасына жасырынады, ал екінші рет жылқының аяқ-қоян мен жылқының ілгектерінің арасында жасырынып жатқан топырақ үйірмегіне айналады. Дапплегрим оған жақындауға рұқсат бермегендіктен, ханшайым оны таба алмайды. Ақырында, жігіт пен қыз үйлену үшін аттарымен шіркеуге барады.

Аудармалар

Бұл ертегі Катарина Пайлдың дүниежүзілік халық ертегілерінің жинағында жарық көрді. Бұл ертегі Джордж Вебб Дасентпен аударылып, басылып шықты. Бұл ертегі француз тіліне Le Cheval Prodige ("Армансыз жылқы") деген атпен аударылды. Джозеф Джейкобс "Европаның ертегі кітабында" жарияланған "Мастер-қызметші" норвегиялық ертегісінің қайта құрылған протоформасына алыптың аттары ретінде Дапплегримды енгізді.

Тарихы

Гримсборкен - Норвегиялық қайнар көздердегі 531 аңыз түрінің атауы, бұл туралы ғалым Орнульф Ходненнің "Норвегиялық халық аңыздарының түрлері" кітабында жазылған. Норвегиялық дереккөздер бойынша 39 түрін тіркейді. Арн Томпсонның басқа да ATU 530, 531 (Ақылды жылқы) және 533 (Сөйлеуші жылқы) типтері халық / ертегі индексі бойынша Жаратылыстан тыс көмекші деп аталады және сиқырлы жылқының кеңес беру және / немесе оған нұсқау беру арқылы кейіпкерге немесе кейіпкерге көмектесетін әңгімелер циклына жатады.

Нысандар

Джордж Уэбб Дасент Дэпплегрим кейіпкері аңыздар мен аңыздарды еске салады деп мәлімдеді. Питер Кристен Асбьорнсен мен Йорген Мо ATU 531 ертегі түрінің екінші норвегиялық нұсқасын жинады, оның атауы Gullslottet som hang i luften (ағылшынша: "Ауада ілінген алтын қамал").