Кіріспе

Момо (мағынасы: ұсақ-түйек) - 11 немесе 12 ғасырда өмір сүрген Тонганың Туи Тонга әулетінің 10-шы патшасы. Ол Тонганың түпнұсқалық құдайларының бірі Кохай, Коау, мо Момо деп аталатын үштігінің атымен аталған. Туи Тонга теңіз империясы оның тұсында кеңейе бастады. Момо патшаның соты Хекетада, Ниутуа ауылының жанында (қос кокостұқырлар отырғызылған) болды. Оның халқы Хаа мен ули (қоқыс түбі кланы) деп аталды, өйткені оны құрметтеу үшін олар өздерінің бастарын одан төмен ұстауға мәжбүр болды, сондықтан аяқ орнына түбімен жүгірді. Бір күні патша бір сұлу қызға ғашық болып, оның әкесі Луауға (Хаамея патшасы) өзінің плантациясы үшін жамға сұранып, елшісін Лехаулиді жібереді. Лоу өтініштің нағыз мәнін түсінді және бір жаңғақ әлі пісіп-жетілмеген, ал екіншісі өсіп-жетіліп қалғандықтан көмектесе алмайтынын айтты. Ол кіші қызы әлі жас екенін, ал үлкен қызы Нуаның балалы, сондықтан қарт әйел екенін айтты. Оның күйеуі Малаподан келген Нгого Килитото, Хаангого кланының басшысы Нгого кланы). Келесі күні Момо өзінің елшісін Лоуға: Фена ка ко Нуа (өсіп шыққан, бірақ әлі де Nua) деген сөздермен жіберді. Лоу Малапоға барып, Нгонокилитотодан әйеліне бас тартуын сұрады, ол солай істеді. Нуа Момоның әйелі болды, ал олардың ұлы сол кезеңнің ең ұлы Туи Тонгасы Туитатуи болды. Оның ағасы Фасияпуле кейіннен бір түрдегі губернатор болды. Хаамеяның орналасқан жері белгісіз. Кейбіреулер бұл Матангиакеге жақын Тонгатапу орталығы болды деп санайды, бұл жағдайда Лоу кіші князь болды. Сондай-ақ, бұл атау Хаамоаның (Самоа) нұсқасы болуы мүмкін, бұл жағдайда Лоу сондай-ақ күшті патша болған, яғни неке тарихы Тонга мен Самоа арасындағы одақты және империяның басталуын бейнелейтін мифтік жол болған, бірақ одақ тек бір ұрпаққа созылады.