Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Экономикалық рационализм – макроэкономикалық саясатты талқылау кезінде жиі қолданылатын австралиялық термин, ол әлемдегі көптеген үкіметтердің экономикалық саясатына, әсіресе 1980 және 1990 жылдары қатысты қолданылады. Экономикалық рационалистер экономикалық либералды саясатты ұстануға бейім: дерегуляция, еркін нарықтық экономика, мемлекеттік меншіктегі индустрияларды жекешелендіру, тікелей салықтарды төмендету және жанама салықтарды арттыру, сондай-ақ әлеуметтік мемлекеттің мөлшерін қысқарту. Оған жақын эквиваленттер – Роджерномика (Жаңа Зеландия), Тэтчершілдік (Ұлыбритания) және Рейганномика (АҚШ). Алайда, бұл термин Австралия Еңбек партиясының ішінде нарыққа бағдарланған реформаларды қолдаушыларды сипаттау үшін де қолданылды, олардың ұстанымы «Үшінші жол» деп белгілі болған нәрсеге жақын еді. Бұл фраза социолог Макс Вебердің «Протестанттық этика және капитализм рухы» еңбегінде қолданылғандықтан, термин одан алынған болуы мүмкін, ал оның қазіргі мағыналары Вебердің тұжырымдамасына сәйкес келеді. Оның соңғы қолданылуы Австралияда тәуелсіз түрде пайда болды және нарыққа бағдарланған экономикалық саясатты жағымды сипаттау ретінде қолданылған «экономикалық рационалды» фразасынан туындады. Оның алғашқы жарияланымдары 1970 жылдардың басында Уитлэм үкіметі кезінде пайда болды және 1980 жылдардың соңына дейін көбінесе жағымды мағынада қолданылды. Қазіргі кезде басым теріс мағынада қолданылуы 1990 жылғы экономикалық төмендеу кезінде кеңінен тарады; оны Майкл Пузидің «Канберрадағы экономикалық рационализм» атты бестселлер кітабы танымал етті.
Economic rationalism is an Australian term often used in the discussion of macroeconomic policy, applicable to the economic policy of many governments around the world, in particular during the 1980s and 1990s. Economic rationalists tend to favour economically liberal policies: deregulation, a free market economy, privatisation of state owned industries, lower direct taxation and higher indirect taxation, and a reduction of the size of the welfare state. Near equivalents include Rogernomics (NZ), Thatcherism (UK) and Reaganomics (US). However, the term was also used to describe advocates of market oriented reform within the Australian Labor Party, whose position was closer to what has become known as the "Third Way". As it is a phrase used by the sociologist Max Weber in The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism the highest likelihood is the term was drawn from there and its modern denotations can all be accommodated within Weber's usage. Its recent usage arose independently in Australia, and was derived from the phrase "economically rational", used as a favourable description of market oriented economic policies. Its first appearances in print were in the early 1970s, under the Whitlam government, and it was almost invariably used in a favourable sense until the late 1980s. The now dominant negative use came into widespread use during the 1990 recession; it was popularised by a best selling book Economic Rationalism in Canberra by Michael Pusey.
Сын
"Экономикалық рационализм" термині көбінесе еркін нарықтық экономикалық саясатты аморальдық немесе қоғамдық емес деп сынау кезінде қолданылады. Бұл контексте оны "коммерциялық қызмет – моральдық принциптердің, ақылға қонымды өзімшілдікпен диктатталатын адалдық ережесінен өзге, рөл атқара алмайтын қызмет саласын білдіреді" деп қорытындылауға болады (Quiggin 1997). Маргарет Тэтчердің "Қоғам деген нәрсе жоқ. Жеке тұлғалар мен отбасылар ғана бар" деген мәлімдемесі осы контексте жиі келтіріледі, бірақ осы мәлімдеменің түсіндірмесі даулы.
The term "economic rationalism" is commonly used in criticism of free market economic policies as amoral or asocial. In this context, it may be summarised as "the view that commercial activity represents a sphere of activity in which moral considerations, beyond the rule of business probity dictated by enlightened self interest, have no role to play" (Quiggin 1997). The well known statement of Margaret Thatcher, "There is no such thing as society. There are individuals, and there are families," is often quoted in that context, but the interpretation of that statement is disputed.
Қолдау
Экономикалық рационализмді қолдайтындар жоғарыда келтірілген сынға екі түрлі жауап берді. Бірі – мұндай сынның дұрыс еместігін жоққа шығарып, бұл термин тек сағынған экономикалық талдауға негізделген ұтымды саясатты жасауға қатысты екенін, ал нарықтың кемшіліктерін түзету, табысты қайта бөлу сияқты мемлекеттік араласуға кедері келтірмейтінін айтты. Екіншілері – сипаттаманың дұрыстығын мойындап, бірақ радикалды еркін нарық саясатын қабылдаудың қажетті және сөзсіз болатынын мәлімдеді. Осы орайда Тэтчердің "басқа жол жоқ" деген сөзі жиі айтылады.
Supporters of economic rationalism have presented two kinds of responses to criticisms such as those quoted above. Some have denied that such criticisms are accurate and claim that the term refers only to rational policy formulation based on sound economic analysis, and it does not preclude government intervention aimed at correcting market failure, income redistribution etc. Others have accepted the accuracy of the description but have argued that the adoption of radical free market policies is both inevitable and desirable. Another statement by Thatcher, "there is no alternative", is frequently cited in that context.